mikudagur 12. mai 2004síða 4

6 Nr. 89 - 12. mai 2004 Nr. 89 - 12. mai 2004 7 - Vit verða ikki føddar kvinnur. Vit verða uppaldar til at vera kvinnur, segði Durita Holm, antropologur í fyrilestri um javn- støðu og siðvenju í Norðurlandahúsinum mánadagin JAVNSTØÐULÓGIN 10 ÁR Anna V. Ellingsgaard anna@sosialurin.fo Ivast nakar í, um vit gera mun á lítlum gentum og lítlum dreingjum, er bara at fara inn í nærmasta leiku- handil. Hillarnar við leik- um til dreingirnar eru á tremur við djørvum krígs- monnum og vandamiklum flogførum. Til genturnar lokkar ein verð, full av ljósareyðum prinsessum og fittum, smáum støvsúgvar- um og miksarum. Hetta er heimurin, foreldur leiða sína børn inn, tá tey skulu uppalast til at verða raskir menn og góðar konur. Tí soleiðis plaga vit at gera - tað hevur siðvenjan lært okkum. Men sambært Duritu Holm bendir alt á, at okk- ara ímynd av røttum monn- um og góðum konum er skapað út frá einum iva- somum, siðbundnum hug- burði um, hvussu hesir leiklutir eiga at spælast. Einum hugburði, sum mest av øllum er merktur av for- dómum, vit øll er við til at halda lív í. Hvat er ein kvinna? Vanliga tosið ímillum fólk um munir á kvinnum og monnum, sum verða sagdir at vera nátúrligir ella enntá viðføddir, hevur altíð órógvað Duritu. – Uttan at blunka, ganga vit og siga slíkt, sum at kvinnur hava tað í sær at vera umsorganarfullar ella duga væl at gera fleiri ting í senn. Menn hava hinvegin ein íbornan myndugleika yvir sær og eru meir fram- søknir. Hesir pástandir verða endurtiknir uppá ein máta, so at teir sum frá líður verða góðtiknir sum ævigir sannleikar. Og æv- igir sannleikar kunnu altíð brúkast sum grundgeving fyri at verja tað verandi og soleiðis forða fyri broyting- um, segði Durita. Durita tengdi hetta sam- an við antropologiskum kanningum, sum høvdu sum endmál, at svara spurninginum: Hvat eyð- kennir eina kvinnu frá náttúrunnar hond? Eftir 30 ára arbeiði kundu granskar- ar bert koma til ta niður- støðu, at tað ikki ber til at staðfesta nakað alheims- galdandi fyri kvinnur yvir- høvur. – Veruleikin er, at eins nógvar ymiskar mentanir, ið finnast kring heimin, eins nógvar ímyndir finnast av, hvussu ein kvinna eigur at vera. Okkara avmarkaðu, vesturlendsku niðurstøður eru í besta føri bara skeivar, í ringasta beinleiðis skaði- ligar. Bláoygd grundgeving Mest vanliga grundgeving- in fyri, hví so fáar kvinnur eru politikarar ella stjórar, er at tær tíma ella vilja ikki. – Hetta er ein alt ov løtt og bláoygd forkláring, sum ikki vil síggja í eyguni, hvussu vit frá barnsbeini av uppala gentir og dreingir heilt ymiskt. Ikki bara við at geva teimum ávísar leik- ur ella mátanum, vit fara við teimum. Men heilt grundleggjandi við teimum virðum, vit leggja niður í tey. Dreingir verða eggjaðir til at vera sterkir, villir og at bróta mørk, meðan vit framvegis vænta av gent- um, at tær fyrst og fremst eru ídnar, fittar og fólka- ligar. Tað er tað sum so, heldur onki galið í. Trupul- leikin er bara, at verandi samfelagsskipan framvegis byggir á siðbundin mannlig virði, og at stjórastørv ikki verða sett eftir, hvussu fitt og fólkalig tú ert. Tá so fáar føroyskar kvinnur eru í politikki, er tað tí, tær ikki hava lært at tíma og tora tað. Vit vænta tað ikki av teimum, og tí vænta tær tað heldur ikki av sær sjálvum. – Sjálvandi eiga vit tilvita at royna at broyta sam- felagsskipanina, so hon rúmar fleiri ymiskum hugs- unarhættum og eginleikum. Men broytingin eigur eisini at koma frá okkum sjálv- um. Ongin sigur, at lítlar gentur og lítlir dreingir eru líka, men mammur og páp- ar, ommur og abbar eiga í nógv størri mun at hyggja at teimum, sum ein bólkur av børnum, sum ikki eru ymisk vegna kyn, men tí tey eru einstaklingar. Ein- stakligar, sum hava somu rættindi, og sum skulu sleppa at hava somu ambi- tiónir. Hetta er ikki bara okkara skylda mótvegis fólkaræðinum, men eisini mótvegis tí mannarættinda- stríðnum, sum hevur tryggja okkum rætti til frælsi og javnstøðu, segði Durita. Vandamikil feminisma Durita var ein av seinastu fyrilestrahaldarnum, og hon var neyvan tann ein- asta, sum hevði varnast, at orðið feminisma als ikki hevði verið nevnt á ráð- stevnuni. Hetta skilti hon væl, og sjálv hevði hon rættiliga tvíbýttar kenslur við at nýta hugtakið. – Feminisma hvílir á teirri treyt, at kvinnur hava færri rættindi og møgu- leikar enn menn í samfelag- num. Ein logisk niðurstøða av eini slíkari áskoðan er at fata kvinnur sum offur. Vandin við hesum er, at jú oftari tú fortelur eini kvinnu, at hon er offur, tess meir sannlíkt verður tað, at hon fer at trúgva uppá tað. Í staðin fyri at forða eini óynsktari støðu, endur- skapa vit hana. Durita samanbar hetta við tað, sum hendir, tá fjøl- miðlarnir byrja at gera nógv burtur úr ávísum sjúkueyðkennum. So gong- ur ikki long tíð, fyrr enn ein rúgva av fólki knappliga halda seg líða av sjúkuni. – Tí er tað eisini so trup- ult at tosa um javnstøðu, um vit bara varpa ljós á tey øki, har kvinnur eru fyri mismuni. Um vit heldur tóku fram alt tað, vit kunnu og duga, so hevði alt hetta kjakið fingið eina nógv meir stimbrandi gongd. Og tað er tann vegin, vit skulu fara á leiðini til javnstøðu, helt Durita. – Tí má tíðin vera komin til at leggja tað sama dirvið og áræðið niður í genturnar, sum vit í áratúsund hava lagt niður í dreingirnar. Tí tað er ongin ivi um sann- leikan í orðunum hjá Simone de Beauvoir: "Tú verður ikki fødd kvinna. Tú verður uppald til at vera kvinna", segði Durita Holm. Skeiv barna- uppaling elvir mismun - Vit eiga at uppala gentur og dreingir sum einstaklingar. Tað er okkara skylda mótvegis fólkaræðinum og mótvegis mannarættindastríðnum, segð Durita Holm á ráðstevnuni í Norðurlandahúsnum Mynd: Jens Kristian Vang Ungdómur og vís- dómur tey fylgjast sjáldan at, sannaði Smyril Line um viku- skiftið, tá fleiri hund- rað ungdómar vóru á rundferð við Norr- ønu. Smyril Line legg- ur part av skuldini fyri støðuna á ung- dómarnar sjálvar og foreldur teirra. Men Smyril Line gjørdi eitt stórt mistak, tá lýst varð við túrinum RUKKUTÚRUR Edvard Joensen Rundferðin hjá Norrønu til Danmarkar og aftur um vikuskfitið gjørdist ein rukkutúrur uttan líka. Smyril Line eigur stóran part av ábyrgdini. Men for- eldrini at teimum ungu og ungdómarnir sjálvir eru heldur ikki uttan skuld, sig- ur Kári Durhuus, fjølmiðla- ráðgevi hjá Smyril Line. Søgurnar, sum ganga eft- ir túrin hjá Norrønu í Hanstholm um vikuskfitið, eru nógvar og ógvusligar. Men sumt er satt kortini, sigur Kári Durhuus. Fólk bóru seg at sum svín um- borð, sigur hann. Tað var uttan fyri alt mark, sum fór fram, og skipið sá út sum ein køstur, tá komið var aft- ur til Havnar. Einki beinleiðis herverk varð tó framt umborð, sigur Kári Durhuus. Fólk frá Smyril Line gingu skipið nágreiniliga ígjøgnum fyri at kanna, hvussu út sá. Og tað var ikki tespiligt. Men kortini verður helst ikki send rokning til ferðafólk- ini hóast alt fyri upptøku av óhumskuni, sigur hann. Kári Durhuus sigur, at hann frá fólki í Hanstholm hevur frætt, at dønum dámdi sera illa atburðin, fólk vístu, tá tey fóru í land og mestsum hersettu stór- centrið í Hanstholm. Í Før- oyum ganga søgur um, at herverk varð framt á stað- num. Men hesum vísir um- sjónarmaðurin í Hanstholm Storcenter aftur. Hann sigur við Sosialin, at har var nógv fólk inni. Og sum vanligt er, tá nógv ungfólk koma saman, er lagið gott. Onkur hevur mist onkra fløsku, sigur hann, men at nakað herverk er framt ella nakað sovorð- ið, kennir hann einki til. Tó letur hann heilsa og siga, at har liggur einn skinnjakki, sum hann ikki kennist við. So um okkurt av ferðafólkunum á Norr- ønu saknar ein slíkan, kann hann fáast frá Hanstholm Politi, har umsjónarmaður- in ícentrinum hevur lagt hann. Kári Durhuus, fjølmiðla- ráðgevi hjá Smyril Line, ásannar, at tað var lítið hugsað av Smyril Line at lýsa ferðina soleiðis, sum gjørt varð. Men hann vísir kortini pørtum av ábyrgdini fyri gongdini frá sær. Tað eru foreldrini at hes- um ungu, sum lata tey fara. Og so eiga tey ungu eisini sjálv at duga so mikið av fólkaskikki, at tey ikki bera seg soleiðis at úti hjá fremmandum, sigur hann. Spurdur um hann ikki heldur, tað vera í so bíligt av Smyril Line at leggja ábyrgdina frá sær soleiðis, sigur hann, at tað ger fel- agið heldur. Men Smyril Line vil heldur ikki átaka sær alla skuldina fyri tað, sum hent er. Tá hildið verður upp fyri honum, at ungfólk undir 18 ár, sum við vóru, siga seg hava keypt rúsdrekka sum teimum lysti umborð, verð- ur svarað, at tað er eitt mis- tak, um so er. Heldur ikki vil hann gera viðmerkingar til tað, ungfólkini siga um, at sum út leið á túrinum hækkaði prísurin í barrun- um. Tað leiðir hugsanina inn á, at nú skuldi tað sein- asta vindast úr hesum fólk- unum. Tað sigur fjølmiðla- ráðgevin hjá Smyril Line seg einki kenna til. Kári Durhuus viðgongur blankt, at tað var eitt mistak at lýsa við ferðini, sum gjørt varð, og at kanska skuldi aldursmark havt ver- ið sett á. Hann væntar ikki, at hendingin fer at fáa nakr- ar fylgjur fyri tey, sum skipað hava fyri. Men hann tykist púra av- gjørdur í, at slíkt verður ikki endurtikið. Fríggjadagin fara 17 Sangarar úr Klaksvík sína sættu uttan- landsferð. Hesaferð gongur leiðin til Sveits KONSERTFERÐ Rúna Sivertsen runa@sosialurin.fo Fríggjadagin 14. mai fara 17 Sangarar songferð til Sveits, har tey skulu syngja á seks konsertum ymsa- staðni í landinum. Byrjað verður í sunnara partinum, og seinastu tvey kvøldini fara tey at syngja í Winther- tur og í Seuzach. Songúrvalið fevnir um norðurlendskar forstur- landssangir, enskar sangir og nakað innan klassiskan tónleik. Eisini framføra tey væl av andaligum tónleiki, bæði á føroyskum og ensk- um. Sum vanligt verður eisini instrumenalur tónleikur við á ferðini. Tað verða tær báðar, Monica Stauss Joen- sen, sum spælir á violin og Helga Hilmarsdóttir Gerða- líð á klaver, sum fara at framføra klassiskan tón- leik. 17 Sangarar hava sungið við nógv høvi í Føroyum, tað veri seg í útvarpi, sjón- varpi, fyri útlendskum gest- um, sum hava vitjað Føroya landsstýri, kommunum og øðrum stovnum. Eisini hava 17 Sangarar verið at hoyrt í íslendskum útvarpi. Kórið hevur gjørt nógvar uttanlandaferðir, eitt nú til Noregs í 1997, har kórið sang í Nidaros dómkirkjuni og í Olavshallen. Í 1999 vitjaði kórið í Danmark, 2001 í Skotlandi, í 2002 gjørdi kórið songferð til Svøríkis, og í fjør var kórið í Íslandi. Klaverspælari á ferðini er Pætur við Keldu, og kór- leiðari verður Jógvan við Keldu. Í ár eru júst liðin 10 ár, síðani Jógvan við Keldu stovnaði 17 Sangarar. Fjórða sang- umfarið á skránni Hesaferð verður tað Badminton- høllin í Havn, sum verður karmur um songrøddina ÁRSINS SONGRØDD 2004 Tíðindaskriv Leygarkvøldið kom- andi verður fjórða um- far av Ársins Songrødd 2004. Umfarið verður í Badmintonhøllini í Havn. Tey sum longu nú hava tryggja sær eitt finalupláss eru: Liv Næs og Nicolina M. Midjord, Òlavur Lar- sen, Jenny Old, Eyð- stein Jacobsen, Birita Bisp & Co og Bára Svabo Samuelsen. Tað er lagt upp til eina sera spennandi finalu. Ikki minst tí tónleikurin og løgini, sum luttakararnir syngja, eru meira fjøl- broytt enn áður. Tað er nevniliga so, at í ár er møguleiki at velja sær júst tað lagið ein ynskir at syngja, so higartil eru tað løg sum »The rose« hjá Bette Midler, »Hotel California« hjá The Eagles og »Feel« hjá Robbie Williams sum verða at hoyra. Finalan verður í Bad- mintonhøllini tann 5. juni. Aftaná sjálva kappingina spæla Páll Finnur Páll, og fara teir umframt kendu løgini eisini at hava okkurt nýtt á skránni. Fjórða umfarið í kapp- ingini um ársins song- rødd verður um viku- skiftið Í ár eru 10 ár liðin, síðani Jógvan við Keldu byrjaði at venja við kórinum, ið fekk navnið, "17 Sangarar". Kórið hevur sungið við nógv høvi í Føroyum og er eisini vorðið kendt uttanlands 17 Sangarar á ferð til Sveits Eitt stórt mistak Ungdómsferðin hjá Norrønu var eitt mistak, sum ikki verður gjørt aftur, sigur Smyril Line. Men felagið vil ikki taka alla ábyrgdina av skilinum, sum var umborð á Norrønu C M Y K 7 6