mánadagur 30. september 2013síða 6

Mánadagur 30. september 2013 · Nr. 112 6 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 VINNUDAGUR Áki Bertholdsen - Kanska skulu vit gera okk­ urt heilt víðgongt fyri at fígg­ja vælferðasamfelagið. Tað heldur Ben Arabo, stjóri í Atlantskolvetni. Eitt, hann hugsar um í hes­um føri, er at avtaka allan kommunuskatt, umframt at leggja ein eyka skatt á allan pen­ing­af­lutning. Á vinnudegnum vóru skatta­við­ursiftini í Føroyum eitt høvðsevni. - Ein máti er at leggja eini fimm prosent í skatti á allar flyt­ing­ar, sigur hann. Hetta merkir, at hvørja ferð, tú fer til bakaran at key­ pa morgunbreyð, og rind­ar við gjaldskorti, skulu fimm pro­sent av keyp­s­upp­hædd­ ini rindast í skatti. - Og hvørja ferð, tú keypir eitt partabræv, skulu fimm prosent rindast í skatti og somu­leiðis, hvørja ferð, tú fær løn, vinningsbýti, rindar eina oljurokning og, hvat tað skal vera, skulu eisini fimm pro­sent rindast í skatti. Ben Arabo vísir á, at í øðrum londum verður umrøtt at leggja skatt á ávísan peningaflutning. Men hann heldur, at skulu vit hava slíkan skatt, skulu vit hava hann av øllum flyt­in­gum yvirhøvur. - Hetta er ein spennandi tan­ki, sum vit kanska eiga at hugsa gjølligari um, heldur hann. Kommunuskatturin avtakast Hinvegin heldur hann eisini, at samstundis sum aðrir skatt­ir verða álagdur, verður neyðugt at avtaka alt, sum eitur kommunuskatt. - Vit áttu slett ikki at havt kommunur í Føroyum tí tað er samfelagið ov lítið til. Hin­ v­egin verður neyðugt at all­ur inntøkuskattur er stig­veks­ andi, men kommunu­skatt­ urin er púra flatur og tað rak­ar vanligar familjur hart. Tann flati kom­munu­ skatturin er eisini nógv vaksin í seinastuni. Fyri nøkr­um árum síðani var hann eini 13 prosent, nú ligg­ ur hann á 20 prosentum og hægri. Ben Arabo heldur sostatt, at allur inntøkuskattur skal verða stigveksandi. Sam­ stun­d­is skal allur inn­tøku­ skat­t­urin takast inn í einum og so má lutast út aftur til komm­un­urnar onkusvegna. - Men so sleppa vit held­ ur ikki undan at hugsa um útreiðslustigið í sam­felag­ num. Vit mugu hugsa um tær tæn­astur, sum eru neyðugar og tær, sum eru góðar at hava. Neyðugar væl­ferð­ar­tæn­ astur er at tryggja tey gomlu, tey sjúku, tey veiku og tey ungu undir útbúgving. - Restin av tænastunum eru trygdarnet undir borgar­ unum. - At væl lærdir aka­ demik­ar­ar á Heilsufrøðiligu Starvs­stovuni ferðast land­ ið runt at kanna matin, sum fæst keyps á stevnum kring landið, er í allarbesta føri gott at hava, men tað er avgjørt ikki neyðugt. Og at alment lønt siga í Út­ varpi­num og ráðgeva fólk um vistfrøðilgar nøtur er eisini í allarbesta føri gott at hava, men neyðugt er tað ikki, sigur Ben Arabo, fyri at skera tað út í papp, hvat hann meinti við. Hann ávarar samstundis at javntseta vælferð við øktar út­reiðslur á fíggjarlógini. - At vit tvífalda talið á fulltrúum merkir neyðtur­ vuliga ikki økta vælferð, held­ur Ben Arabo. Hann sigur, at hesi síðstu 20 árini eru útreiðslurnar á fíggjarlógini tvífaldaðar, men hann ivast stórliga í um væl­ferðin er tvífaldað. Rýma Hinvegin sær Ben Arabo ong­ an skaða í, at føroyingar fara uttanlands at arbeiða. - Skulu vit laga Føroyar til umheimin, ella skulu vit krevja, at umheimurin lagar seg til okkum, spyr hann. Sjálvur heldur hann, at svar­ið er rættiliga einfalt - Vit hava túsundtals før­ oy­ingar, sum arbeiða uttan­ lands. Men kann nakar siga mær, hvat tey skuldu gjørt, komu tey øll heimaftur. Áki Bertholdsen - Tað ber væl til at avtaka lands­skattin, ella í øllum før­um at minka hann niður í helvt, sigur Kári Petersen, bú­skap­ar­frøðingur. Kortini ásannar hann, at vit noyðast at krevja skatt inn fyri at fíggja okkara væl­ ferð­ar­tænastur. - Spurningurin er bara, hvus­su vit krevja skattin inn. Og hann kann ikki koma í tankar um nakað slag av skat­ti, sum er skaðiligari enn vanligur lønarskattur, legg­ur hann afturat. Orsøkin er, at lønar­ skattur hevur beinaleiðis negativa ávirkan á brutto­ tjó­ð­ar­úrtøkuna og útboðið av arbeiðsmegi. Tað kemst rætt og slætt tí at tað er verri at fáa fólk til ar­beiðis, tá ið tey skulu rinda næst­an helmingin í skatti. Hann sigur, at skulu vit tosa um skatt, eru tað Før­oy­ ar og Danmark ímóti restini av verðini. - Í øllum øðrum londum eru tey skilabetri enn vit og hava ein nógv lægri lønar­ skatt enn vit hava. Kári Petersen heldur, at tað ber væl til at lækka inn­ tøku­skattin heilt munandi, kanska næstan niður í helvt. Tilsamans rinda før­oy­ing­ ar 1,2 milliardir í lands­skatti. Hann vísir á, at eitt nú er skrá­setingargjald av bilum nógv lægri í Føroyum enn í øðru­m londum. - Vit bera okkum at um vit eru bilaframleiðarar. Í Svør­íki og í Týsklandi, har tey gera bilar, hava tey lágt skrá­setingargjald fyri at ikki at oyðileggja ídnaðin í landi­ num. Men vit gera tað sama, hóast vit ikki framleiða bilar. Kári Petersen held­ur eisini, at sjó­manna­frá­drátt­ urin skal avtakast, tí hann hevur bara skaðiliga ávirkan á samfelagið. Missa ikki hugin Hann nevnir eisini møgu­ leikan fyri ognarskatti og tað, bretar nevna poll-skatt, altso at skattur verður lagd­ ur á eintaklingar. Talan kann vera um einar 1000 krónur um mánaðin fyri hvønn skattgjaldara, ella 300 milliónir um árið. Og so nevnir hann til­ feingis­skattin, tað kundi sakt­ans givið einar 450-500 millión­ir - Nú eru vit longu upp á gott 800 milliónir, og gevur skrásetingjøld, sjó­manna­ frádrátturin og møgu­lig­ ur ognarskattur 200-300 millión­ir, eru við longu upp­ ímóti tí, sum land­skatt­urin gevur í løtuni. Kári Petersen sigur, at hetta eru alt skattir, sum ikki taka hugin frá fólki at ar­beiða. Tað hevði eisini bøtt mu­ n­andi um keypiorkuna hjá fólki, umframt tað hevði lætt um krøvini um lønar­ hækk­ingar, ella lønar­trýstið. Men tað ber eisini til at tálma útreiðslurnar. Fyri at nevna nøkur dømi, spurdi hann, hví tað er neyðugt at hava fleiri framhaldsdeildir í fólkaskúlanum í Suðuroy og í bygdunum rundan um Skála­fjørðin. Tað sama ger seg galdandi á miðnámsskúlaøkinum, har fleiri milliónir kundu verið spard­ar, sigur Kári Petersen. Vit skulu avtaka kommunuskattin Løgtingið eigur at umhugsa at leggja skatt á allar peningaflytingar, eisini tá ið tú fer í handilin og rindar við gjaldskorti, heldur Ben Arabo, stjóri í Atlantskolvetni Ber væl til at minka lands Vit eru í eini støðu, har tað eru Føroyar og Danmark ímóti restini av verðini, sigur Kári Petersen, búskaparfrøðingur Tað er verri at fáa fólk til arbeiðis, tá ið tey skulu rinda næstan helmingin í skatti Hvørja ferð, tú fer til bakaran at keypa morgunbreyð, og rindar við gjaldskorti, skulu fimm prosent av keypsupphæddini rindast í skatti