hósdagur 3. oktober 2013síða 15

15 Fríggjadagur 4. oktober 2013 · Nr. 114 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 tíðargrein Tórbjørn Jacobsen Fyrrverandi løgtingsmaður fyri Tjóðveldi Tórbjørn Jacobsen Jóannes Eidesgaard Hans Pauli Strøm Hergeir Nielsen Jógvan Sundstein Edmund Joensen Syvjandi strálandi strálandið Politisku gartnararnir hava aftur stungið skortarnar uppundan runnakrúnun­um, nú seyrvingurin í Kvíggj­ ar­túni hevur ætlað um, hvussu danska hjálandið hann stjórnar, meiri og minni einsa­mallur, skal húsast pen­ingaliga í árinum sum kemur. 2014. Næstseinasta árið í valskeiðnum. Svøvn­ tyngj­andi sjónvarpaða kjakið týskvøldið í vikuni avdúkaði, at øll hin politiska skipanin onkursvegna hevur lagt seg undir hjálandatreytirnar og undir niðurlaðandi bók­ halds­skipanina hjá Jør­gen Niclasen. Eitrandi ríkis­ veit­ing­ina tosar ongin um longur, heldur ikki orð ella eiður um, at samgongan ætlar at binda okkum til eina hækkandi ríkisveiting fram til 2016 soleiðis, at hend­an drepandi sproytan tá verður 47,5 milliónir krón­ ur hægri enn hon var í 2011, táið Niclasen-regime tók við. Tað hevur eisini eydnast valdsarkitektinum at fáa allar hinar seks menninar at kenna seg heima í hansara følnaða aldingarði, har teir skiftast um at kína fyri doyggjandi blómunum, ímeð­an seyr­ving­urin fæst við at royta ókrút upp úr svørð­inum. Andstøðan letur seg tøla av manipulerandi retorikki­ num hjá samgonguni, fokusið er bara virknaður sitandi valdsins, og tað fær ikki ver­ið annað enn ein nega­ tiv promo­vering í mun til ein ann­an niðurgangsspiral. Onk­ur­svegna reagera fram­ herjarnir í samgongu og and­ støðu í mun til retorikkin hjá fíggjarmálaráðharra­num, á sama hátt sum triv­a­ligu svørtu flugurnar í gomlum døgum í mun til blóð­ reyðu, dragandi og eitraðu knøttarnar, sum hingu nið­ur frá koluni omanfyri hvørt einasta døgverða­borð í Føroyum. Lendu tær fyrst, slapst ikki burtur aftur. Lívs­ strongurin kvettur. Hin­vegin var einasta ítøkiliga alt­ern­ ativa hugskotið, sum kom fram á torg hetta kvøldið, tað, at Sjálvstýrisflokkurin nú burturav ætlar at stríðast fyri, at fleiri frystingarhús/ goymslur verða bygd í Før­ oyum. Fekk kortini ikki grund­idé´ina við, men helst var tað fyri at goyma so nógvan makrel og so nógva sild on stock sum gjørligt, fyri at nýggj tránað produktir kunnu gerast ein møguleiki og fyri búskapin ein menn­ andi útflutningsvøra. Øllum er greitt, at ver­andi gongd førkar okkum skund­ isliga út á ørvarendan. Borg­ arliga bókhaldsskipanin í Kvíggjartúni hevur spælt fallit, so tað brak­ar eftir í, sparslaðu inn­tøku­met­ing­ arnar eru kata­s­trof­alar, flatskatturin gav ongan virk­ nað, og hev­ði pensións­rán­ið ikki verið framt, var hallið á fíggjarlógini í 2013 rokkið niður á 600-700 milliónir krónur, ella út ímóti 300% meiri enn Jør­gen segði seg rokna við fyri einum ári síðani. Hetta í mun til eiðsvornu kredd­una um javnvág í 2016. Trupul­leikin er, at land­inum tørvar ein búskaparpolitikk og eina uppgerð við fleiri darv­andi strukturar í heima­stýris­bú­ skapi tjóðar­innar. Í mun til jarð­arferðarrákan týskvøldið var hugdámurin øðrvísi í Norð­urlanda­húsinum í viku 33, tá ætlanir um framtøk í ferðavinnuni vóru serverað­ ar einum fullsettum skála av hugaðum fólki. Eitt frískligt vinnuligt lot, barberað fyri partapolitiskt slutur, kend­ ist tað onkursvegna hug­ kveikjandi, at onkur um­ síðir hevði toygt seg upp um girðingarnar í sand­ kassanum, og tikið støði í sínum og okkara egna mátti. Ein støðumynd: Sohvørt sum glargrind­in toyggist og krympast eyst­ an­fyri Sortudíkið, kemst man við onkran, sohvørt sum kjøtrondin prúð­k­ast í durinum í hesum fræga mentanarskála, ið Erlend­ur Patursson, sáli, leg­ði lunn­ arnar undir í norðurlendsk­ ari sam­vinnu, maðurin sum ann­ars hevði farið um 100 ára hvarvið í viku 34, var hann uppi á døgum. Mong ganga aftur, hin gitna brigadan er altíð har, hesi, ið hava dugnað seg í handfaringini av snøggu spritabitunum, vant góm­an við gastronomisku eks­perimentini, og hvørs kim­iligu fingrar eymliga kína smekru stelkunum á vín­gløsunum. Sama liðið, sum eisini bóltaði sær í sæv­ armálanum, ta tíð man sum politikari kendi seg noydd­an at møta til bæði líkt og ólíkt. Tað ráddi jú um at verða sæddur á alm­ennum støðum. Í habitti, slipsi og blankt bustaðum svarta­skóm. Herliðið í Norðurlanda­ húsinum er kortini øðrvísi mannað í dag. Fleiri kend andlit kring landið, sum hava lagt lív og sál í at menna føroyska ferðavinnu í áravís, - onkur í áratíggju, hómast í foyerinum. Nýggi ferðavinnugeneralurin Guðrið Højgaard er ikki ætlan­arleys, málsøkni lýsir av henni, hon veit hvat hon tosar um, og tað kennist væl­ signað í hesum hugsjónar- og miðleysu tíðum at hoyra ein stovnsleiðara tosa um strategi´ir, og sum ikki hveppist við at taka eina av­gerð. Roykurin stendur ramur frá eini nýggjari byrj­an í ferðavinnuhøpi, og botnurin er føroyskur, vit standa nú í miðju jarðar. Jørðin er okkara. Kykmynd­ in, gjørd til framtakið, er strálandi, og ætlast at um­ boða eitt strálandi land og ferða­vinnumál. Trælalyndið er sum foykt burtur. Hetta eru føroyskir handilssvein­ ar, ikki korrumperaðir strá­ menn. Teir rykkja í kúlv­in á klokkuni, og prúða høll­ in fyllist smátt um smátt hendan yrkadagin í Havn. Munur er á at verða kák­ strokin, og at lata bleytu og reyðu plússsetrini súgva reyva­bøllarnar í seg. Vín­ reyðu brósttjøldini varpa ein serligan hugna frá sær í hós­k­andi ljósglæmuni, - ikki sørt, at hugflogið lættir sær á hesa løtuna. Í mínum tápuliga naiviteti helt eg meg hóma eitt nationalt paradigmuskifti. Eina tjóð, sum hevði lætt sær á av nýggjum, ávegis skýlofti­ num, har til ber at geberda sær skila­gott ímillum aðrar tjóðir á jøvnum føti. Vónandi fer tað at eydnast rituvíkinginum í oddinum at fáa ferð á ferðavinnuna, hon tykist hava funnið kon­septið, sum skal til, fyri at hetta kann gerast ein veru­lig alternativ vinna í Før­oyum. Partapolitiski ger­andis­dagurin annars, so­leiðis sum hann nú er skip­aður, og soleiðis sum hann varð profeteraður út úr skíggjanum týskvøldið, hevur aftur syndrað mínar hug­djørvu dreymar um, at væl­ferðarsamfelagið yvir­ liv­ur í einum føroyskum nationalstati, fyri eitt styttri tíðarmál, ella í hvussu er soleingi sum hesir trællir­nar gníggja reyvabøllarnar niður í bleytu taburettirnar, - skal eg kortini siga og staðfesta. Veruligi dreymurin um frælsa føroyska vælferðarstatin doyr ongantíð, og onki liv­ andi menniskja skal drepa hann heldur. Ein búskaparfrøðingur tosaði í vikuni um eina kat­ as­trofu, sum vaks í sjón­ ar­ringinum, í havs­brún­ni, og sum politiska skip­anin ikki hevur ætlanir um at møta í eygnahædd, sam­ svar­andi tí sum nú liggur á borð­inum á Føroya løgtingi. Ongin politisk tilbúgving er sett á lunnar yvirhøvur mótvegis framtíðini, og tí sum goymir seg í henni. Pol­ itiska skipanin hevur ham­ skift seg sjálva til eina gem­ ena bókhaldsskipan. Teir báðir debet og kredit ráða nú fyri borgum einsamallir - við kvíggjartúnsmanningini sum samskipara. Og hesi hava samsvarandi øll­um param­ etrum mist tam­ar­haldið á støðuni. Tað gongur sjón fyri søgn. Hvat er so áfatt í Før­oy­ um? Finst nøkur skilagóð diag­nosa? Og tað mest um­rá­ ðandi, finst nakar heilivágur, nøk­ur vaccina, ið kann lekja hendan sjúklingin, sum fepurstungin liggur og syvjar omaná einum vak­st­rar­ potentiali, sum ongin onnur tjóð í heimi eigur makan til? Trupulleikin er ein gen­er­ ellur hjálandakulturur, sum hevur viðført ein subkult­ur í strámannaleiki, ið hevur sníkt seg út í at kalla allar pokur og liðir samfelagsins. Teir, ið ráða fyri borgum úti í Tinganesi, eru strá­ menn hjá danska politiska valdinum yvir oyggjunum. Í vinn­uni, ser­liga í fiskivinn­ uni, blóm­ar strá­mannaveldi fyri út­lendskan kapital í ólukku­máta. Í blað­kiosk­ unum kanst tú velja ímill­ um 100 donsk bløð dagliga og hvørja viku, ímeðan Grat­is­avísin hjá abbasoni Júst­nesar í Oyndarfirði, sum tók ræði á og bjargaði donsk­um handilsskipi frá at ganga burtur í kolandi stormi á Hvarvinum beint fyri stríðsbyrjan, í 1939, skjótt verður einsamøll á róku­num í føroyska avís­ stat­ivinum. Fólkið hyggur meira og meira eftir donsk­ um sjónvarpi, átakið, táið teir fluttu Dag & Viku fyri eini danskari karaoke-kapp­ ing sigur alt. Børnini eru far­in at tosa á donskum ímillum sín í dagstovnunum, danskt er meginmálið í sam­skiftinum í almennum parta­feløgnum, fyri at lætta um hjá vaksandi skaranum av donskum nevndarlimum, í skúlum verða boð send aftur og fram á donskum máli, og fyri kortum ætlaði løgmálaráðharri landsins mín sann, at vit eisini skuldu gerast strámenn í egn­ um undirstøðukervi, táið hann ætlaði at forera listin lærdum uttanbuðamonn­um hjá donskum pensións­grunni fleiri milliardir krónur aft­ ur­fyri at gera ein tunnil undir Tangafirði. Tann stóri trupulleikin er, at vit hava mist okkum sjálvi burtur í hesum sníkjandi ákomna ágangi, og serliga stórur bági er tað, at politikarar okk­ ara stórtrívast við at vera pedellar hjá donsku maktini í Føroyum. Visións- og hug­ sjón­arloysi er ræðandi, og saðla teir ikki um í bræði, verð­ur tjóðini ikki lív laðað. Hetta strámanna­syndr­ om­ið er atvoldin til, at vit dragna í øllum liðum. Vit liggja væl lægri í skapan enn grannalondini, ella rætt­ari, enn londini vit vanliga sam­ skifta við, hvørs sferu vit halda okkum vera part av, 15-20% lægri, og tað fremur fólkaflytingina av land­ inum. Hendan manko´in er veruligi trupulleikin. Okk­ ara vælferðarsamfelag er ikki líka robust sum tey hjá grannunum og til­boð­ini harvið lægri. Onkur held­ ur, frøðingarnir serliga, ið eisini skulu liva, og yvirliva, av at selja sína vitan til danska heimastýrið í Før­ oyum, at bara vit tøma Oyra­ sundskollegi´ið og møbelera samfelagið eftir tilvandum dons­k­um normum, og fylla hesi ungmennini inn á almennu røkurnar í Havn, so er tann heilaga grøv­in vælforvarað, og bú­skap­ar­ vøsturin kemur tá heilt av sær sjálvum. Hetta er slutur