hósdagur 17. oktober 2013síða 4

Fríggjadagur 18. oktober 2013 · Nr. 120 4 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 tíðindi Eydna Skaale Fyrsta lógin, sum ásetti eftirlønir til løgmann og landsstýrismenn, er frá 14. mai 1948. Hetta árið kom heimastýrið í gildi, og tað hevði við sær, at løgmaður bleiv ovasti politiski- og fyrisitingarligi leiðarin í Føroyum. Tá vóru eisini lønir til politikarar ásettar, og síðani eru javnan gjørdar broytingar í lønar- og pensjónsviðurskiftunum hjá landsstýris- og løgmonnum. Í dag er eftirlønin skipað eftir løgtingslóg frá 1993, men við broytingum frá 2006. Hóast broytingarnar vóru gjørdar í 2006, høvdu tær afturvirkandi megi, og tað merkir, at allir løgmenn og øll landsstýrisfólk, sum hava sitið síðani 15. mai 1998, koma undir hesa skipan­ ina. Tað er Jóannes Eides­ gaard, løgmaður úr Javn­að­ ar­flokkinum, sum skrivaði undir núverandi skipan. Hvussu verður tað roknað? * Øll landssýrisfólk, sum hava sitið eitt ár tilsamans, hava rætt til eftirløn. Tað merkir, at sita tey fýra mánaðir eitt skeið og átta mánaðir eitt annað skeið, eiga tey rætt eftirløn. Doyr løgmaður ella landsstýrisfólk, sum hevur sitið minst eitt ár, eigur eftirsitandi hjúnarfelagin rætt til 74% av eftirlønini. * Fyrsta til fjórða árið, tey sita sum landsstýrisfólk, veksur eftirlønargjaldið við 9% av lønini hvørt ár. Fimta til áttanda árið, tey sita sum landsstýrisfólk, veksur eftirlønargjaldið við 6% av lønini hvørt ár. * Sita landsstýrisfólk og løgmenn átta ár tilsamans, hava tey rætt til 60% av lønini í eftirløn. Løgmenn og landsstýrisfólk fáa sostatt fulla eftirløn eftir bert átta árum, og tað verður út­ goldið, tá tey eru fylt 67 ár. Til samanberingar kann nevnast, at ein vanligur starvsmaður skal arbeiða 37 ár fyri at fáa fulla eftirløn. * Reglan sigur, at eftirløn verður latin, tá løgmenn og landsstýrifólk eru fylt 67 ár. Tað eru tó nøkur undantøk til hesa regluna. 1: Fyrsta undantakið er soljóðandi: Um aldurin á landsstýrismanninum, ­framt tvær ferðir starvsaldurin á tingi og í landsstýrinum geva 95 tilsamans, ber til at fáa fulla pensjón frá 60 ára aldri. Sum dømi um hetta kunnu vit nevna Jóannes Eidesgaard. Hann varð valdur á ting í 1990 og sat á løgtingi og í landsstýri til 2011. Tað eru 21 ár. Falda vit tað við 2, gevur tað 42. Jóannes Eidesgaard er føddur í 1951 og var sostatt 60 ár, tá hann gavst í politikki. 60 ár + 42 ár í starvsaldri er 102, sum er yvir 95. Tískil hevði Jóannes Eidesgaard rætt til fulla pensjón, tá hann fylti 60 og vann sær sostatt 7 ár eyka við fullari pensjón. Annfinn Kallsberg er eitt annað dømi. Hann varð valdur í 1980 og gavst í 2011. Tað gevur 31. Falda vit 31 við 2 gevur tað 62. Annfinn Kallsberg var 64 ár, tá hann gavst í politikki. 62 + 64 gevur 126, sum er meiri enn 95, og sostatt hevur hann eisini havt rætt til fulla pensjón frá fyrsta degi, í staðin fyri at bíða til hann fylti 67. 2: Næsta undantakið er soljóðandi: Løgmaður kann veita fráfarnum løgmanni ella landsstýrismanni, sum er fyltur 60, eftirløn, um heilsulig, fíggjarlig ella sosial viðurskifti tala fyri tí. Í breiðastu merking kann tað hava við sær, at um ein fráfarin landsstýrismaður er fíggjarliga sperdur, eftir at hann er fyltur 60, kann løgmaður játta honum eyka eftirløn úr landskassanum, inntil hann fyllir 67 og sostatt eigur at fáa eftirløn útgoldna. * Hóast landsstýrisfólk skulu hava sitið í eitt ár tilsamans fyri at fáa rætt eftirløn, er eingin slík tíðaráseting galdandi fyri løgmenn. eydnaskaale@hotmail.com 35.112 kr í eftirløn um mánaðin Eftirlønirnar hjá løgmonnum og landsstýrisfólkum eru ørandi høgar. Tey kunnu forvinna sær fulla eftirløn eftir bert átta árum, meðan ein vanligur tænastumaður má arbeiða í 37 ár, fyri at hava rætt til fulla eftirløn. Lønin hjá løgmanni verður nýtt sum útrokningargrundarlag, og so hvørt sum løgmanslønin hækkar, má landskassin rinda støðugt meiri í eftirlønum til tey, ið hava rátt fyri borgum síðani 1998 Eitt loft er sett á, hvussu nógva almenna eftirløn til ber at fáa, tí eingin kann fáa meiri enn fulla løg­ mans­eftir­løn, sum er 60% av løg­manslønini. Løgmaður fær løn í 40. lønar­flokki, sum gevur 58.527 kr um mánaðin - írokn­að lønarhækkingina 1. oktober. 60% av tí er 35.112 kr. Hetta er sostatt hægs­ta al­menna eftir­løn­ar­út­ gjald­ið. Hevur tú havt fleiri størv, ið geva rætt til al­menna eftirløn, verður eftir­lønin mótroknað, so­ leið­is, at tú ongantíð fært meiri enn 35.112 kr um mán­aðin. Taka vit aftur Jóan­nes Eides­gaard sum dømi, hev­ur hann bæði verið tæn­as­tu­manna­sett­ur lær­ ari, løg­tings­mað­ur, lands­ stýris­mað­ur, løg­mað­ur og fólka­tings­mað­ur. Her verður fyrst hugt at, hvussu nógv hann fær frá fólkatinginum. Síðani verð­ur hugt at, hvussu nógva eftirløn hann eigur fyri tíðina, sum løgmaður. Hev­ur hann framvegis ikki nátt markinum á 35.112 kr, verður hugt at, hvussu nógv hann hevur rætt til í landsstýris­man­na­eftir- løn. Er hann framvegis ikki farin upp um markið, verð­ur hugt at, hvussu nógv hann hevur rætt til í tingamannaeftirløn. Sein­ ast kemur starvs­manna­ eftir­lønin upp í leikin. Hann hevur sostatt sera góð­an møguleika at fáa fult eftirlønargjald. Annfinn Kallsberg hev­ ur eisini sitið sum fólka­ tings­maður, lø­g­tings­mað­ ur, landsstýrismaður og løgmaður, og hann hevur tí somuleiðis góðar møgu­ leikar at fáa hægstu eftir­ lønina. Sostatt er lætt at sav­ na sær fulla pensjón, tí tú kanst leggja ymsu pen­ sjón­ir­nar saman, soleiðis, at tú fært hægsta gjaldið: 35.112 kr um mánaðin. Vert er at leggja aftur­ at, at privatar eftirlønir IKKI verða mótroknaðar. Hevur tú eina góða, pri­ vata eftirløn, kemur hon so­statt afturat almennu eftirlønini. eydnaskaale@hotmail.com Skjótt og lætt at for­vinna fulla eftirløn Runda vit tølini, eru tað fýra nú­ verandi politikarar, sum eiga rætt til fulla landsstýris­mannaeftirløn. • Jørgen Niclasen: 10 ár sum landsstýrismaður tilsamans • Jacob Vestergaard 8 ár sum landsstýrismaðurin tilsamans • Bjarni Djurholm: 8 ár sum landsstýrismaður tilsamans • Karstin Hansen við 8 árum sum landsstýrismaður til dags dato Harumframt hava teir allir verið tingmenn, og tann eftirlønin verður sostatt løgd afturat fullu landsstýris­mannaeftirlønini, soleiðis, at teir fáa enn meiri - upp til hægstu eftirløn, sum er 35.112 kr um mánaðin. Næst teimum eru m.a. • Høgni Hoydal við 6 árum sum landsstýrismaður • Bjørn Kalsø, 6 ár sum landsstýrismaður higartil • Kaj Leo Holm Johannesen, hevur sitið sum løgmaður í 5 ár higartil • Johan Dahl, við tilsamans 5 árum sum landsstýrismaður higartil Hesir hava tó allir sitið í tinginum eisini - og Høgni eisini á Fólkatingi-, og tað fer helst at tryggja teimum hægstu eftirløn, tá løgtings- og landstýrismannalønirnar verða lagdar saman. Harumframt eru eisini fleiri onnur, sum hava sitið styttri tíð í landsstýrinum, umframt at hava sitið nógv ár í tinginum, og sum tískil hava møguleika at fáa høgstu pensjónina tilsamans. Løgmaður og landsstýrisfólk skulu vera í starvi í 8 ár fyri at fáa fulla eftirløn. Tingfólk skulu vera í starvi í 16 ár fyri at fáa fulla eftirløn. Vanligir tænastumenn skulu vera í starvi í 37 ár fyri at fáa fulla eftirløn