hósdagur 17. oktober 2013síða 36

nr. 120 · 18. oktober 2013 4 VIKUSKIFTI Samrøða Eyðun Klakstein eydun@sosialurin.fo Í ein mansaldur var hann ein sjónskur pro­filur í føroyskum politikki. Hann fór óræddur í hugsjónarlig slagsmál í kjak­ inum. Hann skrivaði hvassar grein­ar í bløðunum. Hann varð hildin at vera munn­fimur, og stundum var hann so bersøgin, at hann mátti í rættin fyri tað, hann hevði skrivað ella sagt. Óli Breckmann hevur í mong ár savnað útsagnir hjá kendum fólkum – fyndarorð, sum innihalda vit og bit. Gullkorn kallar hann útsagnirnar, sum hann hevur savnað í nýggju bókini »3 gullkorn um dagin«. – Summi spreiða gleði allastaðni, har tey koma. Onnur, tá tey fara. Tað verður írski rithøvundin Oscar Wilde endurgivin fyri at hava sagt. Og fólk sum Jóannes Patursson, Marilyn Monroe, William Shakespeare, Janus Djurhuus, Martin Luther, Indira Gandhi, Margareth Thatcher, Móðir Teresa og mong, mong onnur eiga eis­ini útsagnir í nýggja savninum av sitatum. – Tað liggur allur verðsins vísdómur í hesum orðunum. Summi teirra eru søgd fyri 3.000 árum síðani, onnur í nýggjari tíð, men tað er galdandi fyri øll, at tey eru eins aktuell í dag, sum tá tey vórðu søgd. Hetta eru varandi hittin­orð. Útsagnir hjá gávaðum fólki, sum treyðugt verða søgd betur av nøkr­ um, sigur Óli. – Eru vit vís, so læra vit av royndum og lívsvísdómi hjá øðrum fólki, og tað er veruliga bæði vit og vitan í hesum útsagnum. Hetta er nakað, sum fólk hava upplivað ella lært, tey hava lagt sær tað í geyma, og tey hava snøggað hesar royndirnar til nøkur fá væl vald, munn­fitt vísdómsorð. Og tað kalli eg gullkorn. Talaða orðið ávirkar Óli Breckmann hevur sum politikari og lærari sæð og upplivað, hvussu talaða orðið kann ávirka, flyta og gera mun. – Fyrr var ikki nógv annað enn tað livandi orðið. Eg minnist eina eldri konu, sum segði frá, hvussu pápi henn­ ara hevði lagt niður í hana og systkini, at tey skuldu læra seg at vera munnfim, »at taka væl til orðanna«. Tí tað var fyrst og fremst við talaða orðinum og í teirra verki, at fólk fyrr ávirkaðu hvønn annan, áðrenn dagbløð, útvarp, sjón­ varp, filmur og nú I-netið komu. – Í politikki kanst tú eisini læra teg at bera sjónarmið fram við nýtum orðum. Onkur hevur sagt, at eg hevði orðið í mínari makt, men eg hevði stórt stríð av at fyrireika eina røðu. Summi fólk kunnu veruliga rysta stuttlig og góð orð úr ermuni og duga væl at vera við í ping-pong kjaki, og tað er stuttligt at hoyra slík fólk. Tey eru fá, men eg haldi meg ikki verða ein av teimum, eri eitt sindur tyngri fyri málinum og havi gjørt nógv stríð av at fyreika mín­ ar røður, fyri tað skal vera væl sagt og snøgt í sniðnum. – Og tá man so kann lesa perlur hjá flogvitum, so fært tú ofta nógva gleði og gagn burturúr – eisini um tú ert fallin til I-fonina og situr og klikkir á hana dagin langan. Har haldi eg, tann blindi leiðir tann blinda, tí har eru tað vit »deyðiligu«, sum sita og skvaldra við onnur »deyðilig«. Góður førningur Royndirnar hjá farnum ættarliðum eru góður førningur at hava við sær inn í framtíðini, heldur Óli Breckmann. – Menniskjan hevur altíð bygt á lívs­royndirnar hjá sínum forfedrum, og klippa vit sambandið aftureftir, so missa vit tann týdningarmikla førning­ in. Kunnleikin um fortíðina er besti førningur at hava við sær inn í fram­ tíðina, og tann vitan, sum tey undan­ farnu høvdu vunnið sær við royndum, og sum tey hava orðað okk­um snøgt og bein­reikið, eru veruliga gull­korn hjá okk­um, sigur hann. Óli heldur eisini, at tað er neyðugt at draga tær góðu og skilagóðu út­sagn­ ir­nar fram í ljósið aftur. – Eg haldi, vit skylda okkum sjálvum og okkara forfedrum, sum vit byggja á herðarnar á, at tey verða vird, og at tey hoyrast í tí fossandi streymi av vrøvli, sum tú fært á teimum elektroniskum miðl­unum. Nógv var betur ósagt Óli Breckmann hevur sum politikari verið í mangari orrustu, og hann tókt­ ist næstan at leita sær upp polit­iskan polemik, tá ið hann hevði sína stór­ tíð sum stavnamaður hjá Fólka­flokk­ inum. – Eg havi mangan sannað, at ofta eru hørð orð betur ósagd. Tá ið eg var blað­stjóri, dugdi eg illa at síggja eitt banan­skal í eygnakrókinum uttan at fara eitt fet til viks og traðka á tað. Og aftaná mátti eg so biða um umbering. – Tað eyðkennir nógv fólk, sum fáast við at røða, at tey hava lært nógv av egnum góðum og ringum royndum. Eg havi eisini sagt nógv býtt, sum eg havi verið noyddur at burturforklára ella biða um umbering fyri aftaná. Og tá eg nú hoyri og síggi politiska kjakið, so tykist tann óvanin ikki heilt at verða lagdur til viks. Óli heldur tó, at fólk tola harðari kjak í dag, enn tey gjørdu fyri 20 og 30 ár­um síðani. – Politikarar og onnur, sum røða nógv, siga eisini nógv, sum var betur ósagt, og tað er so prísurin, tú mást betala fyri at verða í einum yrki sum politik­ari, har nógv verður tosað og skrivað. Men eg haldi, at fólk eru ikki so smá­sár og erkvisin í dag, sum tey vóru fyrr í tíðini, tá ið summi fólk stevndu fyri eitt gott orð. Tað síggja vit lítið til í dag, sigur hann. – Tað at verða í orðadrátti hevur altíð nakrar fylgjur – góðar ella ringar – fyri teg. Ofta er tað til fyrimuns at siga tað beinrakið, at verða hittinorðaður og munn­fimur, tí politikkur skal eisini fanga, og fólk skulu tíma at lurta eftir politiskum kjaki. Tað eigur eisini undir­ hald í tí, so fólk lurta. Verri at minnast Tá ið blaðað verður í savninum av gull­ kornum, sum Óli Breckmann nú hevur givið út, er skjótt at staðfesta, at flestu av útsagnunum hava nógv ár á baki. Og stundum verður eisini ført fram, at politiska kjakið í dag er langt frá so gott og undirhaldandi, sum tá ið politikarar sum Finnbogi Ísakson, Torbjørn Jacobsen, Óli Breckmann, Pauli Ellefsen og aðrir vóru í rokinum. – Vit kunnu ikki tó samabera okkum við flogvitini, sum hava lagt vís orð eftir seg, og kanska er høvið, tá ”gullkornini” vórðu søgd, tað rætta, so vitið og bitið stend­ur eftir. Tað, sum veruliga var stutt­ligt og gott, liggur eftir, meðan alt hitt er farið aftur við borðinum og er burt­ur og gloymt. – Tað kann verða, at fólk fáa so stór­ an tíðindafloym niður yvir seg nú alla­ tíðina allastaðni frá, at tað skal meira til at siga nakað, sum hongur eftir, tá ið tað er sagt. Tað var eitt sindur minni sagt og skrivað fyrr, og tí varnaðust fólk betur tað, sum var vert at minnast. Í dag er kanska trupulari at finna gullkornini, tá tey verða jarðað undir skalvalopum av øllum tí minni verda, sum verður sagt. Men spurningurin er so, um tað onkuntíð er neyðugt at tosa við stórum stav­um heldur enn við stórum orðum. Rætta orðafellið við røttum tónafalli, áherðslu og andarsteðgi gera stóran mun. – Eg tori at siga, at tað snýr seg ikki um at siga nakað hart ella harðligt, men heldur um at siga tað stutt og rætt. Eitt føroyskt orðatak sigur, at »á tí nógva orðinum skalt tú kenna dáran«. Halga­ bók sigur, at tað er er betri at hoyra vís­menn deila enn dárar kvøða. Tað er ikki altíð tað nógva orðið – ella tað, sum verður harðast sagt – sum munar mest, men heldur tað, sum verður sagt við nýtum orðum til rætta tíð. móti fossi av vrøvli Óli Breckmann hevur savnað vís orð síðan tíðina sum blaðstjóri og givið nøkur út í nýggjari bókaútgávu. Vit skifta orð við hann um at læra av royndum, um fossandi streymin av vrøvli á I-netinum, um at orð onkuntíð eru betri ósøgd, og um at glíða í bananskølum Gullkorn mynd: heinesen myndir