hósdagur 24. oktober 2013síða 12

Fríggjadagur 25. oktober 2013 · Nr. 123 12 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Eg havi ofta hugsað um, hvat tað er, sum ger, at vit føroyingar ofta sýnast sum eitt fólkaslag, har vit ofta hava lyndi til at bólka alt upp eftir hvat er rætt og skeivt. Hasin ávísi hátturin av liva sítt lív upp á er skeivur. Mín er rættur. Setningurin »námsfrøðingarnir – tær vilja hava eitthvørt ella ikki góðtaka eitthvørt« er skeivur. Spurningur verður sendur inn til Kring­ varpið, og tað er næstan altíð, at dømi verða givin, um tað sum spyrjarin heldur er skeivt málsliga. Kann onkur siga mær, er hetta rætt ella skeivt. Ofta siti eg eftir við kensluni av og hugsi: rætt fyri hvønn og skeivt fyri hvønn? Skulu tað altíð vera universellar frágreiðingar um, at okkurt er rætt og okkurt annað er skeivt? Fyri hvønn og hvat skulu vit brúka tað til? Eg minnist aftur á tíðina, tá eg byrjaði á Føroya­ máls­deildin fyri trimum árum síðan. Eg hugsaði tað sama. Tað kann ikki vera rætt at siga »formaðurin, hon stillar ikki upp aftur«, ella tað kann ikki vera rætt, at onkur á sínari dialekt sigur, »teir hevði«. Hetta fylgir ikki málfrøðiligu reglunum, men er tað skeivt? Um øll í einum øki siga tað, er tað so skeivt? Hvat er tað sum ger, at vit altíð skulu seta alt inn í kassar? Málið er livandi og tað førkar okkum ofta hagar, sum mállæran ikki altíð hevur eitt svar, og tískil ber ikki til at siga, at fólk í einum ávísum parti av landinum tosa skeivt. Vanar broytast og tað ber ikki til at siga, at summi fólk liva upp á tann rætt mátan, meðan øll hini liva skeivt. Hvør er tað, sum ger av hvat er rætt og skeivt fyri okkum øll? Tað at nakar tekur sær rættin at definer, hvat er rætt ella skeivt, haldi eg er skeivt. Nær fer tað at eydnast, at fáa okkum sum fólk at góðtaka, at alt og øll eru ikki eins? Vit skulu av hesi orsøk ikki vera fyri vanbýti ella verða viðfarin øðrvísi enn onnur høvdu verið viðfarin. Men nær fara vit at síggja tað, sum nakað positivt, at onkur tosar ikki líka, sum eg geri. Nær fer tað at verða góðtikið millum nógv av okkum, at tað er fantastiskt, at vera saman við fólki, sum ikki tosa eins, síggja eins út og liva eins? Tá er tað so nógv vit kunnu læra av hvørjum øðrum, heldur enn at staðfesta, at tað sum tú gert, sigur ella ert, er rætt ella skeivt. Í mun til hvat, spyrji eg so bara? Tað hevði verið so forbiðið rotið, um øll sóu eins út, gjørdu tað sama og tosaðu eins. Vit eiga at virðismeta ymiskleikan og heldur vera forvitin um, hví onkur tosar, sum tey nú einaferð gera, og hvat tað er, sum ger, at onkur ynskir sær eitt øðrvísi lív, enn tað, sum eg t.d. livi. Verðin er nógv meira áhugaverd, tá vit eru forvitin heldur enn at staðfesta hvat er rætt og skeivt. Tað haldi eg er rætt. Eyðgerð Mørkøre Kruse lesandi EYGA MÁLIÐ Rætt og skeivt – eingin millum­vegur kjak kjak Viðmerkingar og lesarabrøv til Sosialin skulu sendast til teldupostadressuna: post@sosialurin.fo Hitapumpur og »seinast syfta seiðin« Hanus Vang verkfrøðingur Vit brúktu 2400 litrar av olju árliga. Tað gav eitt útlát av CO2 á 5,76 tons um árið. Tað gav eisini 18.000 KWH av upphiting og heitum vatni. Vit skiftu til hitapumpu ”luft til vætu”, og roknaðu við COP-tali á 3. Soleiðis skuldu 6000 KWH keyp­ast frá SEV árliga. Tað hevur hildið heilt væl hig­artil, í sjey ár. So er spurningurin hvussu nógv útlát SEV hevur av at veita hesar 6000 KWH til okkara. Í meðal eru eini 60 % av ork­uni hjá SEV frá olju. Tað gevur útlát á 2,16 tons av CO2 um árið. So her er munagóð mink­ ing! So eru tað tey sum siga at øll tey, ið fáa sær hitapump­ ur einans flyta oljutangan inn á Sund. At orkan til hita­ pumpur einans kemur frá olju á Sundsverkinum. Løgin pástandur. Um so er hvussu sær so út við eitt nú útláti? Jú tað verða 3,6 tons, so sjálvt her ein munagóð mink­ ing frá 5,76 tonsum. Fíggjarliga hevur íløgan borið seg væl. Tann ”seinast syfti seið­ ur­in” verður helst at fáa SEV at hjálpa brúkarum sum ynskja at fáa sólkykn­ ur og húsamyllur at knýta í ”bassengið” sum vit øll eiga. Jógvan Skorheim borgarstjóri í Klaksvíkar kommunu Føroyar skal vera eitt fjøl­ broytt oyggjasamfelag, har fólk á øllum útbúgv­ingar­ stig­um kunnu búgva og virka kring landið. Seinastu árini hevur høv­u­ðsstaðarøkið drigið alt meira til sín, og stórur partur av almennu fyrisitingini er í miðøkinum. Tað er sjálv­andi ein natúrlig gongd, at høv­ uðsstaðurin verður sterkur, og tað skal hann eisini vera, men Føroyar verða ikki eitt meira spennandi og dragandi land, um vit savna alla um­sit­ ing í høvuðsstaðnum. Heldur eiga vit at styrkja økini úti um landið og geva fólki góðar og fjølbroyttar møguleika at bú­leikast her á landi. Nú um dagarnar upp­livdu vit, at Kommunu­lækna­ skip­anin varð løgd undir Heilsu­trygd, sum heldur til í Klaks­vík. Hetta er eitt gott dømi um, hvussu tað ber til at sentralisera desentralt, og eg fegnist um hesa saman­ legging. Fyri tað um tænastur ella stovnar verða løgd sam­an, er ikki neyðugt, at tað verður gjørt soleiðis, at virk­semið verður savnað í høvuðs­stað­ num. Tað ber saktans til at mið­savna fyrisiting úti um land­ið, og tað áttu vit at gjørt meira við. Eitt dømi er ferðavinn­an, sum kundi verið mið­savn­að í Vágum, har vit framm­an­ undan hava flogvøllin og ann­að ferðavinnuvirksemi. Eisini áttu myndugleikarnir at sæð týdningin av at savna umsiting, eftirlit, gransk­ing og útbúgving inn­an fiski­ vinnu, í Føroya fiski­vinnu­ høv­uðsstaði Klaksvík. Litríkt samfelag Uppskotið um tær sjey komm­unurnar í landinum kundi verið nýtt sum út­ gangs­støði fyri at styrkja sjey kjarnu­økið í Føroyum, ið kundu havt ymiskar spíss­ kompe­tansur. Við hes­um kunnu vit geva fólki møgu­ leika­n at velja, hvar tey vilja búleikast. Føroyar høvdu við hesum blivið eitt fjølbroytt og fleksi­bult samfelag, sum skapti hóskandi møguleikar og avbjóð­ingar fyri tey, sum búgva her á landi, og dró størri part av okkara ungu heim­aftur eftir loknan lesnað í útland­inum. Hví skulu vit ikki hava møguleikan at búgva á Skála og arbeiða í um­siting í Klaksvík ella Vest­manna? Og hví skulu vit ikki kunnað búgva í Havn og arbeiða í Vágum ella búgva í Klaksvík og arbeiða í um­ siting í Runavík? Halda vit fram við gongd­ ini, har vit sentralisera alt meira í høvuðsstaðnum og leggja upp til, at alt fleiri fólk eisini skulu búgva har, verða Føroyar við tíðini ein lit­leys vøra á hillini, har hin­ ar vørurnar tykjast meira lokkandi. Lat okkum heldur skapa eitt fjølbroytt og spenn­andi oyggjasamfelag, har vit veruliga geva fólki møgu­leikan at velja, hvussu tey vilja búgva og arbeiða. Hetta hevði gjørt Føroyar til eitt litríkt og lokkandi sam­ felag, sum kundi staðið seg enn betri í hørðu kappingini um fólk og vitan. Desentral sentralisering Vit kunnu fáa eitt gott og fjølbroytt samfelag við at sentralisera desentralt www.gevidblod.fo Felagið Blóðgevi Blóðbankin á Landssjúkrahúsinum J.C. Svabos gøta 43 100 Tórshavn Telefon: 30 45 22 Teldupostur: bbank@lsh.fo Blóðgevarar í Suðuroy Rannsóknarstovan á Suðuroyar Sjúkrahúsi Sjúkrahúsbrekka 19 800 Tvøroyri Telefon: 34 32 70 Teldupostadressa: lab@ssh.fo Klaksvíkar Blóðdonorlið Rannsóknarstovan á Klaksvíkar Sjúkrahúsi Sniðgøta 1 700 Klaksvík Telefon: 45 45 45 Teldupostadressa: labblod@ks.fo