týsdagur 27. juni 2000síða 2

3 tíðindablaðið sosialurin Nr. 220 - 27. juni 2000 Ynskir tú at tryggja framtíð tína við langtíðar íløgum, so hevur Kaupthing loysnirnar til tín. Fyri einhvørja upphædd kanst tú gera íløgur í kendar og álítandi fyritøkur á altjóða stigi. Tosa við okkum og vit finna í felag eina loysn, ið hóskar til júst tín tørv. S A N S I R T E L 3 5 5 3 5 5 Tinghúsvegur 14 • Tórshavn Tel 351500 • Fax 351501 www.kaupthing.com Eldradagur ár 2000 í Skopun Leygardagin 8. juli verður hildin eldradagur í Sam- ljóð í Skopun frá kl. 9 til 18. Kostnaður 150 kr. fyri hvønn luttakara. Nærri upplýsingar fáast frá Landsfelag Pensjon- istanna á tlf. 441396, 444191 ella 444122. Fráboðan til luttøku má vera í seinasta lagi fríggj- adagin 30. juni, sigur nevndin í pensjónistafel- agnum. Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov Marknaðardeild: Jonhard Hammer Dagbjørt S. Hansen Blaðfólk: Áki Bertholdsen, Turið Kjølbro Dánjal Højgaard Dagfinn Olsen John Johannessen Sveinur Tróndarson Eyðun Klakstein Høgni Mohr Ítróttur: Jákup Mørk Myndamenn: Jens Kristian Vang Álvur Haraldsen Útgevari, uppseting: Sp/f Sosialurin Bústaður: Argjavegur 26, Argir Postadr: Postsmoga 76, 110 Tórshavn Telefon: 311820 Telefax. 314720 e-mail: post@sosialurin.fo Lýsingar: lysing@sosialurin.fo Internet: www.sosialurin.fo Prent: P/F Prentmiðstøðin Sosialurin Oddagrein Føroyska skattatrýstið Føroyingar hava eitt á leið 10% lægri skattaprosent enn danir, soleiðis at skilja, at Hanus og Janus í Føroyum gjalda eitt lægri skattaprosent enn Jensen og Hansen í Danmark. Hetta er ikki torført at skilja, um tað so er Poul Nyrup Rasmus- sen, sum sigur tað. Tað sær ógvuliga ósømiligt út, at lands- stýrismenn ganga og ákæra ein stjórnar- leiðara — tað veri seg danskan ella úr onkrum øðrum landi — fyri at spreiða ósannindi. Omanfyristandandi útsøgn kann ikki afturvísast. Vísundaliga er talan um tað korrigeraða skattatrýstið. Um man roknar skattatrýstið eftir einum øðrum leisti, so ber til at fáa eitt øðrvísi úrslit. Fíggjarmálastýrið er komið fram til, at modifiseraða skattatrýstið er 2% lægri í Danmark enn í Føroyum. Modifiserað skattatrýst merkir bert, at man tekur uppí, hvussu nógv borgarar (ikki neyðvendigvís teir somu einkultpersónar- nir, sum gjalda) fáa aftur av skattinum sum stuðul og aðrar veitingar. At føroyingar hava eitt høgt modifiserað skattaprocent merkir bert, at tað er ikki serliga nógv umfordeiling í føroyska sam- felagnum í mun til tað danska. Hví ikki bara forsøma sosialar veitingarskipanir uppaftur meiri? So kunnu vit fara niður á Christiansborg við einum modifiseraðum skattaprosenti, ið næstan er tað sama sum tað korrigeraða skattaprocentið og so fara at pástanda, at skattaprosentið í Føroyum er næstan 15% hægri enn tað danska, hóast danskarar gjalda bæði ogn- arskatt og annan skatt, ið vit ikki hava her í Føroyum. Føroyingar gjalda eitt lægri inntøkuskatt- aprosent enn í Danmark. Nú hevur tað eydnast landstýrinum at skapt uppmerk- somheit um hetta niðri, neyvan til gagns fyri føroyingar. At føroyskir skattgjaldarar fáa lítið fyri sínar skattapengar, tá hugsað verður um sosialar veintingar, er ikki nakað at vera framúr errin av og ringt er at síggja, hvussu hetta kann gagna nakrari fullveld- issøk. Háinntøkuborgarar eru ikki teir, ið móttaka stórvegis sosialar veitingar, og tí er spurn- ingurin, um nettoskattaprosentið í Føroy- um ikki sigur, hvussu illa tað er statt hjá móttakarum av almannaveitingum. Vit mugu ongantíð gloyma, at tað eru fólk í samfelagnum, ið av heilsuávum ella øðr- um áðum tørva stuðul frá landinum, men ikki kann sigast, at tað er ein ovurstórur partur av landskassans skattainntøkum, ið fer til hettar endamál. Viðmerking: Mikudagin og hósdagin 28. og 29. juni verður stór og fjølbroytt framsýning í Flakavirkinum á Sandi Demokratiskt undirskot í felagsskapinum EU-felagsskapurin og EVRAN eru í dag verun- leikar, sum vit føroyingar noyðast at fyrihalda okkum til – alt annað er vanligt før- oyskt møsn. Tað er líkamikið, hvat vit føroyingar halda um evruna, og tí er tað so eisini óneyðugt fyri okkum føroy- ingar at halda fólkaatkvøðu herum. Okkara fullveldis- politikarar hava biðið donsku stjórnina um loyvi at fylgja tí danska gjaldoyr- anum, óansæð hvussu tað eitur. Hví hava okkara fólk gjørt so, tey tey vita, at før- oyska krónan einsamøll hevur ongan kjans at standa seg. Øll føroyskt uppspar- ing hevði verið burtur eftir stutta tíð, eins og tað gekk í Íslandi eftir 1918 og heilt fram til okkara tíð. Hettar skilir løgmaður sjálvandi, annars var hann ikki rættur fólkafloksmað- ur; tí flokkinum hava milli- ónirnar altíð stýrt. So kunna vit annars ivast í skili løg- mans í ríkisrættarmálinum eftir førimuni. Tá løgmaður so annars fer at møsna um ógreið ríkis- felagsviðurskifti – sam- stundis sum fullveldis- fólkini biðja Danmarkar ríkið um gjaldoyrasamstarv og annars lova at uppfylla EU-krøv fyri valutasam- starvi – ja so haltar logikk- urin. Tí vit høvdu ikki fing- ið greiðari viðurskiftir, um fólkaatkvøða var her í Før- oyum ella í Grønlandi sam- an við Danmark um EU- limaskap ella um EU-gjald- oyra? Nei, verunleikin er tann, at Føroyar og Grønland kunnu sjálvi velja at vera uttanfyri EU-felagið, men innanfyri EU-gjaldoyra, um Danmark velur hettar. Vit noyðast at fylgja Danmark í hesum. Hettar er einki ógreitt, men einans serrættindir til okkum føroyingar sum ikki einaferð. Og tað er sera demokratiskt fyri okkum. Annars inniber »demo- krati« sama rætt ikki bara einvegisrætt, sum vit føroy- ingar tíverri ofta sýnast at halda. At »serfrøðingurin« hjá Tjóðveldinum kemur fram til demokratiskt undirskot fyri okkum í danska ríkin- um átti kanska ikki at undra nakran. Hann livir enn undir Kalmaruniónini og bíðar eftir sínum tjóðfundi. Eitt dømi um, at annars sera klók fólk missa evnini at meta um, orsaka av polit- iskum áskoðanum – men tað er helst ógvuliga menn- iskjansligt? Sum frálíður síggja vit ikki skógin fyri berum trøum. Tað, at vit frítt kunna velja okkara limaskapir og okkara gjaldsoyrasamstarv og annars øll onnur sam- størv óheft av hinum pørt- unum í ríkisfelagsskapin- um, er í mínari verð eitt yvirskot av demokratii í okkara part. Og her er tað Føroya Løgting, sum tekur avgerðirnar. At okkara fullveldis- landsstýri nú biður danska ríkið um valutasamstarv er helst í lagi. At vit samstund- is binda okkum til at lúka altjóða fíggjarlig og bú- skaparlig krøv er helst ein neyðug avleiðing, tó tað kann koma at skerja okkara fríu møguleikar á hesum økinum í framtíðini. Men at loysingarfólk enntá biðja um at fáa Danska Fíggjar- eftirlitið at vera ansingar- stovn okkara, ja, tað mann undra mangan føroying og vekja kenslur frá byrjanini av nítiárunum. Tað var so alíkavæl ikki danska Fíggjareftirlitið, sum koyrdi okkum á húsa- gang í 1992, so sum loys- ingarfólkini hava prædika? Jú, hundur er kendur fyri at eta, tað hann sjálvur hevur havnað? Tó gjaldsoyrasamstarvið við Danmark sleppa vit ikki undan, óansæð um vit før- oyingar stemma fyri full- veldi her og nú, ella sjálv- stýri nú, og so taka støðu til fullveldið seinri. Men tað má sigast at vera sera demo- kratiskt, at vit sjálvir sleppa at velja, um so verður. Birgir Mohr Sandi Grind og fylgisveinar Góði Andras Joensen. Takk fyri brævið til mín undir Meining í Dimmalætt- ing hin 20. juni 2000. Eg skal svara tínum spurning- um eftir bestu evnum. So skjótt grindahvalirnir eru merktir við fylgisveina- sendarum, hava vit tól, sum til eina og hvørja tíð vísa, hvar teir merktu hvalirnir eru staddir. Eg havi eina avtalu við Sjónvarpið um eisini at vísa gongdina við millumbili, og rokni eg við, at eisini bløðini hava áhuga í at vísa hetta. Annars ætla vit eisini at vísa tað í fram- sýningunum á Náttúru- gripasavninum. Tá ein grind verður funn- in, aftan á at hvalirnir eru merktir, er niðanfyristand- andi kunngerð nr. 126 frá 23. juni 1997 galdandi. So- statt skuldi onki tíðarspill verið fyri grindamenninar, tí her verður ikki rópt grindaboð. Sendararnir eru gjørdir til at kunna senda í eitt ár, og vit vita sjálvandi ikki, um teir merktu hvalirnir halda saman ella spjaðast til fleiri grindir. Tað er millum ann- að tað, vit skulu kanna. Vinarliga Dorete Bloch Kunngerð um friðing av hvali Nr. 126 frá 23. juni 1997 Við heimild í § 3 og § 4 í løgtingslóg nr. 57 frá 5. juni 1984 um hvalaveiðu, við seinni broytingum, verður fyrisett: § 1. Grindahvalur og nísa, sum Føroya Náttúrugripa- savn hevur merkt við fylgi- sveinasendarum, eru friðað. Stk. 2. Tá ein ella fleiri hvalir í einum bólki av grindahvali ella nísu eru merktir, sum nevnt í stk. 1, er allur bólkurin friðaður. Stk. 3. Tá grindaboð er, skulu sýslumenn og/ella grindaformenn seta seg í samband við Føroya Náttúrugripasavn til tess at fáa staðfest, um grindin er merkt, sum nevnt í stk. 1. Stk. 4. Verður staðfest, at grind er merkt sambært stk. 1, skulu sýslumenn og/ella grindaformenn gera vart við, at forboð er fyri at drepa grindina og syrgja fyri, at grindaboðini ikki verða givin víðari. § 2. Henda kunngerð kemur í gildi dagin eftir, at hon er kunngjørd. Framsýning á Sandi Mikudagin og hósdagin 28. og 29. juni skipar Kjølbro Heilsøla fyri stórari fram- sýning í matstovuni í flaka- virkinum á Tvøroyri. Frá tí at heilsølan byrjaði sítt virk- semi, hevr tað verið heilt náttúrligt at bjóða fiskiflot- anum alla ta vøru og útgerð, sum hoyrir skipum til. Hetta hevur so ført við sær, at Kjølbro Heilsøla er blivin ein leiðandi heilsøla, tá tað snýr seg um fiskiflotan. Á framsýningini, sum er meira ætlað sjófólki, reiðaríum, virkjum og handlum, verður nógv at síggja. Av tí at Kjølbro í 99 fekk umboð uppá ta heimskendu oljuna TEXACO, verða sjálvandi vørur frá Texaco at síggja á hesari framsýning. Kjølbro fekk eisini fyrst í 2000 umboð uppá 66 Norð. Hetta er eitt vælkend íslendskt merki, sum selir oljuklæði, dressir, arbeiðsklæði, trygdarskógvar og nógv nógv annað. So 66 Norð verður eisini at síggja á framsýningini. Umframt olju og klæði til vinnulívið kemur Kjølbro eisini at vísa fram knívar frá Frost, húkar frá Mustad, styvlar frá Bekina og nógv, nógv annað. Í stuttum tíðindaskrivi frá Kjølbro verður sagt, at opið er báðar dagarnar frá kl. 17 til 21.00.