hósdagur 5. desember 2013síða 18

Fríggjadagur 6. desember 2013 · Nr. 141 18 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 TÍÐINDI Jonhard Mikkelsen Arnstein Niclasen Arnstein Niclasen, eins stað­ bundin og miðalhampa klaks­vík­ ing­ur, hevur rakt upp sína egnu ættargrein, sum ólst upp Úti á Bø. Hjá uppisitarunum úti á Kirkju­ børeyni, sum ikki hava sett onnur spor eftir seg har úti á nesi­num enn nakrar mosagrónar stein­ar. Tað er ikki so frægt, at føroyingar flestir vita, at har úti í óbygdum einaferð var eitt lítið bygdar­lag. Søguna, sum fjalir seg í teimum ógáaðu toftunum, hev­ur Arnstein drigið okkum fram í ljós. Og burtur úr øllum tí, hann hespar upp, eru nógvir stakir til­ burð­ir, søgur um húski og ein­stak­ ling­ar, um embætisfólk og bønd­ur og mangt, mangt annað. Her eru søgur um sýslumannin H. C. Müller og Jóannes Bónda. Ras­mus Effersøe, Leo-ættina í Vági og Grimsby, Gamla Sloan, brøð­ur­ nar Mads og Niclas á Velba­stað, bømannabrøgd, Valle­kilde Háskúla, fleiri ættargreiningar, so sum úr Funningsstovu og Skriv­ara­stovu í Havn – heilt frá 1700­tali­num og fram til okkara tíð, mann­tøl, staðarnøvn, kort og mynd­ir yvir umhvørvið úti á Bø. Um fólk sum Rakul á Bø, skip­brot­nu s/s “Barjamu”, Dia á Bø, Gutt­orm Andersen, løgmann, ið var 20 markabónda úti á Bø í 1550, von Born og von Løbner o.o. Arnstein hevur sín serliga stíl og sítt sermerkta frásøgulag, og bók­ in hevur ein poetiskan dám, sum er heldur sjaldsamt, tá ið um slíkt tekstaslag ræður. Fyrsta dømi: Út­hurðin úti á Bø ríkir fyri sein­astu ferð. Eitt avgamalt bygdar­lag letur eyguni aftur eftir lok­ið dags­verk. Eitt harðvunnið tíð­ar­skeið er at enda komið. Tey seinastu fólkini hava savn­ að sinar fáu pjøkar og ognarlutir sam­a­n í byrðar til burturferðar. Nak­að av ognarlutum og okkurt av tilfari verður varisliga niður­tikið og hóskandi handfarið, tí kans­ka kann hetta koma aftur til nyttu í einum sethúsum, sum standa í gerð undir Glaðsheyggi í Havn. Við Skálabakka hoyrist áartut­ lið fra mataránni. Tað runar við sjóva­r­málan, og aldubrotini suffa seig­an í Skirgjógv. Fjar fuglaljóð og jarm hómast um hagaleitið. Ann­ ars andar alt av tøgn og friði um hvarvið alt. Tagnaður er teirra songur, ein dag fóru tey avstað – Tann seinasti veturin 1893/94 royndist, sum so mangan, bæði harð­ur og kaldur. Aðruhvørja løtu, sum eftir tørni, brendi hann á við hørðum høgættarvindi og sterk­ um kulda, fyri í næsta við­brag­di at støkka yvir um kringin við ilsligum lágættarregni og vindi. Mikil húsaskaði hendi kring landið av ódnarveðri upp und­ir jól (16. des.). Várið 1894 royndist har­aftur­ ímóti bæði kalt og turt. Frostið spilti ein heilan hóp av torvinum. Stórt felli var í lembing við nógv­ um vindi. Vindsamt summar, skýbøklar fara sum framsettur bátur í sólsetri og fyri norðan fjøll hin grøni eldur. Seigliga fara tey so til gongu. Hvør undir síni tungu klyv eftir alda­ gomlu gøtuni inn und­ir Ravna­røk­ urnar. Aftur eftir slóð­ini haðani tey komu, sum ein ættar­grein av Reyni í Havn - eina­ferð í seytjan­hundrað­ tali­num. Heim eftir gøtuni, sum leiðir upp um røðina handan leitið við Reyns­múla­lág. Annað dømi: Tíðaraldan Endaliga niðurløguárið úti á Bø var, sum áður nevnt, 1894. Her kunnu vit steðga á eitt bil, með­an tann 19. øldin leggur seg aftur­á, soleiðis hendur í favn, tí at eitt nýtt tíðarskeið er í heinta og væntu. Den mätta dagen, den är aldrig störst. Den bäste dagen er en dag av törst. Við aldaskifti alda ofta nýggj rák og hugbirtingar. Aðrar ræsir rísa undan sýnu, og nýggjar skipan­ir taka seg upp við vón um fram­burð og varandi frið millum heim­sins lond og mannabørn. Og fram­ burð­ur kom við tí nýggju øld­ini, serstakliga á tí tekniska øki­num. Nógv nýggj og hent fram­stig komu fyri dagin so sum: maka­leys­ar maskinur, drekar á flogi og fúkandi bilar. Meðan vónir­nar um varandi frið millum lond og fólk ikki komu at lúka somu treyt. Tí hvør veit ikki frá søgu­ni at siga, um hvussu nógv nýggj og hægri teknisk frambrot – sum upprunaliga vórðu ætlað til frið og frama – ið ikki straks av mannaávum blivu brúkt til óhugnaliga hernaðarliga dubb­ing? Tann íborna tráan skapn­ing­ sins eftir ognum, valdi og vinn­ingi tykist ongan enda at taka, og mur­ an til makt - manna millum - kennir onga broyting til bata. Men tað er so ein onnur søga Triðja dømi: Árið 1894 í stuttum tøkum Henda veturin verður ein nýggj­ ur viti tendraður úti á Borð­uni til miklan fagnað fyri havn­ar­fólk og havsins synir (1. okt.’93). Ein sangur varð yrktur til birt­ing­ar­høvið við hesum fag­n­að­ar­boð­um: ”At ljós er nú leið yvir bylgju”. (re?) Og uttan úr heimi glottar í. Ein skonnart fer 1. nýggjársdag á land í Havn í ódnarveðri, vrakið bleiv keypt og afturgjørt av Restorffs- monnunum og fær navn­ið: “Frederiksvaag”. Tað franska felagið ” La Societé minière des Iles Faroé” keyp­ir rættindi til at høgga kol í Trongis­vági. Og høvuðsstaðurin dregur at sær. Ein nýggj skemtivísa sveim­ar millum unga fólkið og verð­ur havd uppi á gólvi, nevnd: Gentu­kæti (eftir jpg) um tær ungu gentur­nar, sum í einsemi dvølja á bygd við leikalindanna íbornu dreym­um og langtan eftir øðrum luti og lívi. Hesi ungu fljóð droyma um at fara heiman - burtur av bygd og til Havnar: Ta deiligu Havnina - har ið rættir unglingar eru og klædd­ir sum menn - og saman við teimum í stási at spassera runt um tann heila bý og út á Skans­an. Tórshavnar kommunuskúli varð tikin í brúk hetta árið. Hesin bygn­ ing­ur, sum nú er bæriligu býráðs­ hús býarins, bygdur úr til­høgd­um føroyskum gróti. Havnin var fámentari tá og helst eisini bygdasligari enn í dag. Býurin var enn ikki blivin keyp­ stað­ur, hóast høvuðsstaður land­ sins. Eini 1500 fólk búðu í Havn um hetta leitið. Øll hava iva­leyst kent hvørt annað - upp á persón - um ikki annað. Meginparturin av almúguni lá undir fátækramarkinum. Tó var har ein fámentur yvirklassi av maktfullum embætismonnum og øðrum múgvandi, sum fingust við at sæta sær og sínum sum frægast – hesi sum um hendur høvdu embæti, handil ella annað vinnuvirksemi. Sjónligt var fyri mong, at síðani Kongaligi Einahandilin fór í søguna í 1856, vóru brennivínsbørnini alsamt fjølgað, og tann svári eftirburðurin lá berur: at familjur og heim blivu oydd av hungri og halli. Hetta tí, at peningur, ognir og óðal so brádliga fingu annan ólíkligan eigara – soleiðis bara tvørtur um diskin - av armóð og ómegd ella lyndisbreki - á beisku vágskál lívsins og lagnunnar. Heini Olsen Vestmenningurin Heini Olsen, sum er ættaður frá Heina Hav­reka og hevur rikist um mestsum øll heimsins lond dastið av hálv­ari øld, hevur skrivað bók um ta tíðina, tá ið hann sum ung­ur verkfrøðingur starvaðist í Mið­eystri. Eitt óvanliga hend­inga­ríkt lív í fremmandum mentanum og fremmandum málum. Heini lærdi seg persiskt og legði seg eftir at skilja mentanina har. Sum vegaverkfrøðingur varð kravt, at bæði eitt og annað varð skrá­sett hvønn dag. Umframt alt tað kravda, skrivaði hann dag­bók og tók myndir av øllum tí forvitnis­liga, ið hann sá. Eisini var hann ásttikin í danskari gentu, sum hann skrivaði til hvørja viku. Nú hevur hann savnað alt til­far­ið og lisið øll brøvini Tveir stílmeistarar