hósdagur 5. desember 2013síða 40

nr. 141 · 6. desember 2013 8 VIKUSKIFTI LURTA LES & UPPLIV lagt til rættis: Eyðun Klakstein Í vakurleika andast Lívið er at doyggja, men løtur kunnu eisini vera ævigar Sólrún Michelsen Hinumegin er mars, 144 bls. Mentanargrunnur Studentafelagsins, kr. 198,- Útlendskir rithøvundar skriva um almennar trupulleikar og menn­iskju, sum vit øll kunnu kenna okkum aftur í. Føroyingar skriva um bygdina ella seg sjálvan. Nakað soleiðis hugsaði eg sum yngri, og hendan hug­myndin rann aftur fram fyri meg á pallborðsfundi millum føroyskar og danskar rithøvundar á Bókadøgum herfyri. Føroyski orðstýrarin presenter­ aði rithøvundarnar og legði fyri við danska krimihøvundinum Leif Davidsen. Hann fekk eitt tyssi av rósandi orðum, og somu æru fingu hinir útlendsku rit­høvundar­ nir. Síðani vendi orð­stýrarin sær til Sólrúna og segði: Og so hava vit Sólrún Michelsen. Hon hevur skrivað eina bók um mammu sína. Einki annað. Í næstu viku fær kanadiski rit­høvundurin Alice Munro bók­ menta­virðisløn Nobels. Munro skrivar stuttar søgur um vanlig menn­iskju. Søgurnar ganga allar fyri seg í einum lítlum amti í landslutinum Ontario í Kanada, og kanska hevur onkur lokalur orð­stýrari onkuntíð sagt, at bøkur­ nar hjá Munro snúgva seg um tey og tey fólkini. Einki annað. Søgurnar hjá Alice Munro og Sólrún Michelsen líkjast ikki, als ikki, men tær duga báðar væl at gera tað sermerkta alment og tað óítøkiliga ítøkiligt. Tað er tað, góðir rithøvundar duga. Nýggja bókin hjá Sólrún, Hinumegin er mars, snýr seg um um eina konu mitt í trýssunum, sum stendur millum lítla ommubarnið og gomlu mammuna. Men hon snýr seg eisini um sjálva tilveruna. Kettlingar í himli Frásøgukonan í søguni missir spakuliga mammuna, sum fær heilabløðing, verður dement og fjarar burtur. Men hon missir ikki bara mammuna, hon sær eis­ini sína egnu ellisframtíð. Tveir veruleikar, sum tey fæstu vilja ella duga at seta orð á. Í skaldsøguni finnur dóttirin orð fyri sorgina og kærleikan við at leita aftur til løtur í barn­dóminum. Tá gentan er inn­løgd á sjúkra­húsi, og bara fremmanda­fólk eru um hana. Tá kettling­urin doyr, og mamman setir seg niður hjá gentuni og uggar hana. Kettlingurin spælir í himli, sigur mamman. »Vit sótu tigandi eina løtu. So reistist hon, kíndi mær um hárið og fór inn aftur. Hol var komið á sokkin, og eitt eyga var á veg upp eftir legginum á henni. Eg fluttti yvir á steinin, har hon hevði sitið. Hann kendist heitur.« Lítlir staklutir, sum lýsa meira enn alla heildina. Brot og speglaðar dýpdir Skaldsøgan er ikki skipað í kapitlar. Hon skiftir millum løtur saman við gomlu mammuni og smáu ommu­børnunum og ferðir aftur í aðra tíð og onnur støð. Frá­søgu­røddin er sera týðulig, og alt verður sett saman og reflekterað í hennara tonkum. Sólrún hevur, sær sjálvari líkt, nógv myndamál í bókini. Reytt tógv er ein av myndunum, sum ganga aftur. Onkuntíð er tað ein hespa, onkuntíð vundið upp í eitt noða, og tá mamman biður hana skúra gáttirnar, er Á eini tokstøð í París í 1930’unum roynir smádrongurin Hugo at loysa loyndarmálið um eitt tólmenni Fólk royna at fáa gamlan rokksang hjá AC/DC ovast á bretska hitlistan á jólum Hundrað ára gamlar myndir hjá donskum fotografi í Føroyum hugtaka Hugo býr á Gare Montparnasse tokstøðini í París í 1930’unum. Hann kennir allar tær gloymdu smogurnar og heldur til í tí fjalda. Hann hevur átikið sær at stilla urini á tokstøðini, og tað kemur fyri, at løgreglumaðurin á tokstøðini er í hølunum á honum. Hugo roynir at umvæla eitt tólmenni hjá pápa sínum, sum er deyður, og tá ið hann kemur í sambandi við gentuna Isabellu nærkast tey alsamt loynisøguni um tólmennið. Filmurin er framúr væl gjørdur og vann fimm Oscar heiðurslønir. Filmurin, sum Martin Scorsese leikstjórnaði, er upptikin í 3D, og framúr sjónleikarar sum Ben Kingsley, Sacha Baron Cohen, Ray Winstone, Christopher Lee og Jude Law spæla við. Hesin hugtakandi filmurin er meira enn bert ein spennandi familjusøga – hann er eitt meistaraverk! Upplagt at brúka tveir tímar saman við Hugo í jólamánaðinum. »Christmas Number One« er eitt hugtak í Bretlandi. Sangurin, sum verður mest seldur seinastu dagar­ nar upp undir jól, endar ovast á single hitlistanum á jólum, og tað er ein serligur heiður, og nakað sum nógv verður gjørt burturúr. Gjøgnum árini hava sangir sum »Do They Know It’s Christmas?«, »I Will Always Love You«, »Bohemian Rapsody« og »I Want To Hold Your Hand« verið best um­tóktu jólasangir hjá bretum. Hesa tíðina verður so gitt og mett um, hvør sangur verður ovast á hitlistanum á jólum, og favorittur í ár er – sum fleiri undanfarin ár – vinnarin ax X Factor kappingini, sum gevur sang út beint eftir, at kappingin er liðug. Enn er vinn­arin ikki funnin, og sangurin ikki givin út, men royndirnar vísa, at hendan útgáva, sum kemur beint fyri jól, er favorittur at taka plássið ovast á hitlistanum. Í 2009 fór ein herferð í gongd fyri at fáa sangin »Killing In The Name« hjá Rage Against The Machine at verða Christmas Number One í staðin fyri X Factor vinnaran – og tað lukkaðist. Síðani eru aðrir líknandi herferðir royndar, og í ár er AC/DC klassikarin Highway To Hell frá 1979 á odda fyri slíkari herferð. Og møgu­ leikin er avgjørt til staðar, at AC/DC verður ovast jóladag. Ein annar sangur, sum eru upp á tal til ovasta hitlistaplássið í Bretlandi á jólum, er »O Come All Ye Faithful«, sum verður útgivin við Elis Presley og Susan Boyle, sum vann sjónvarpskapping fyri nøkrum árum síðani. Í 1977 keypti foto­ grafurin Per á Hædd ein kassa við 140 glasplátum frá einum donskum starvsbróðuri. Myndirnar í kassanum hevði Anders Peter Hansen tikið, tá ið hann var í Føroyum í 1911. Hann tók myndir serliga í Norð­ oyggj­um og Eysturoynni, men eis­ini nakað í Streymoynni. Nú fer Per á Hædd at lata Norðoya Fornminnissavni myndir­ nar í varðveitslu, og í tí sam­bandi letur framsýning upp í Spania­ stovu í Klaksvík leygardagin. – Myndirnar eru á høgum stigi, og nógv er lokaliserað á mynd­unum. Har eru hvalastøðir, báts­mann­ingar, bygdir, neytakonur, fiska­arbeiði, og sum heild er talan um stemningsfullar fotomyndir, har tú sært torvroykin úr skor­ steinunum, sigur Per á Hædd. Myndirnar eru millum ár og dag brúktar til frímerki, bókaútgávur og annað, og tær eru allar skannaðar inn í bestu dygd, so tað í dag ber til at skriva út einastandandi dygdar­góðar og stórar myndir. – Nú havi eg átt hesar myndir­ nar í yvir 35 ár, so eg havi nú hug at enda henda kapitulin við at donera Norðoya Fornminnasavni allar glaspláturnar, samstundis sum eitt gott úrval av myndunum verður víst fram, sigur Per á Hædd. – Eg havi valt einar 35 av teim­um 140 myndum út, sum eg havi fingið gjørt í stórari stødd, men eisini eru smærri ein­tøk av myndunum at síggja, um­framt at fólk kunnu síggja sjálvar glaspláturnar og eitt mynda­tól av sama slag, sum Anders Peter Hansen brúkt og ferð­aðist um oyggjarnar við. Harumframt hevur Steffen Stummann Hansen funnið fram eina rúgvu av upplýsingum um Anders Peter Hansen, og hann hevur skrivað bók, ið kemur út og verður løgd fram, samstundis sum framsýningin letur upp. Framsýningin í Spaniastovu í Klaksvík letur upp á middegi leygar­dagin, og klokkan 15 verður móttøka, har Per á Hædd letur forn­minnis­savninum myndirnar, og bókin hjá Steffen Stummann Hansen verður løgd fram. UPPLIV! UPPLIV! LES! UMMÆLI Mynd: Birgir Kruse Meistaraverkið um Hugo AC/DC rokka jólini inn Torvroykur úr skorsteinum Sólrun Michelsen