hósdagur 12. desember 2013síða 43

nr. 144 · 13. desember 2013 11 VIKUSKIFTI at sleppa onglendingum fullkomiliga. Tey ætla sær at varðveita bretska kongs­húsið, og í politiskum høpi ætla tey sær eisini at hava tætt samstarv við Ongland. Hjartað ella heilin Skotar eru ernir av sínum tjóðskaparliga uppruna, og teir hava altíð kent seg sum sjálvstøðugt og sermerkt fólk. Tað er kortini eingin sjálvsøgd borgan fyri full­veldi. Enn er meirilutin av skotum ímóti, at Skotland fer úr sam­ veldinum. Hetta er ein støða, sum ikki er okk­um fremmand í Føroyum. Ríkis­ felags­skapurin er fremst av øllum eitt búskapar­ligt samstarv. Tað vóru eisini búskapar­ligu viðurskiftini í ríkisfelags­ skap­inum, sum sambandsløgmaðurin, Kaj Leo Holm Johannesen, tók fram á ólavsøku í fjør. Hann segði tá, at Føroyar kunnu fáa fíggjarligar fyri­ munir, um ríkisfelagsskapurin verður dag­førdur til ein felagsskap við trimum sjálvstøðugum londum. Tað er serliga spurning­urin, hvussu nógv Føroyar og Grønland kunnu gera á altjóða pallinum, sum nívir løgmann. Meginreglan er, at Danmark talar vegna ríkisfelagsskapin. Trupulleikin er, at ofta eru ósemjur í ríkisfelagsskapinum. Eitt dømi eru ósamsvarandi áhugamálini hjá Danmark og Føroyum í WTO. Annað dømi er, at Føroyar kunnu ikki vera sjálvstøðugur limur í Norðurlandaráðnum. Henda dreymamyndin hjá løgmanni var tó fyri hvøssum atfinningum í Sam­bands­ flokkinum. Føroyski sambandsvongurin held­ ur, at ríkisfelagsskapurin hevur prógv­ að sítt virði sum trygdarnet, tá Eik Banki fór á húsagang. Tey hava eisini víst á, at Føroyar fáa góða rating frá Moody’s, tí føroyska landsstýrið hevur støðug viðurskifti við donsku stjórn­ina. Loysingar­vongurin heldur, at føroy­ ingar ráða ikki í Føroyum, og at fíggjar­ ligu fyrimunirnir sum sjálv­støðugt land eru ovurstórir. Búskaparligu viðurskiftini seta eis­ ini dagsskránna í Skotlandi, nú fólka­ atkvøðan er sett á breddan. Orsøkin til, at meirilutin enn vil vera verandi í sam­veldinum, er, at Skotland stendur sterkari í altjóða høpi í søguliga bretska samstarvinum. Við fullveldi viknar tann skotska røddin, meðan tað verður trupult at varðveita tænastuna í verju­ málum og við øðrum eftirliti. Tey bera ótta fyri at missa fíggjarligu styrkina og sterka verjapolitikkin, sum samveldið gevur. Meirilutin av skotum væntar ikki, at tænastan á almennu veitingunum verður eins góð, sum hon hevur verið, og lívskorini verða verri, nú eldrabylgjan nærkast. Summi siga kortini, at hesi viðurskiftini koma í rættlag við tíðini, men tað fer at merkjast fyrstu árini. Onkur heldur, um tað skal hvessast av álvara, at hetta er ein spurningur um at velja við hjartanum ella heilanum – um kenslur ella rationellar avgerðir: Skotska hjartað sigur ja, men skotski heilin sigur nei. Skotar vilja í øllum førum varðveita sama livistøði sum nú, um tey taka full­ veldi, og tey skulu hava vissu fyri, at tað verður so. Við Hvítabókini, sum kom í november, hevur SNP svarað, at skotski búskapurin er væl fyri við framleiðsluni av olju og gassi í Norðsjónum, grønari orku, aling og ferðavinnuni, og tað er óneyðugt hjá skotum at framhaldandi gjalda í pengakassarnar í London. Kenslan at syrgja fyri sær sjálvum er eis­ini beinleiðis sjálvsstimbran, verður víst á. Javnverdugir partar Ein høvuðsmunur, sum ikki nívir tjóð­ skaparkensluna hjá skotum er, at sam­ veldið ber heitið Stóra Bretland. Sama støðan er ikki galdandi í Føroyum. Her er tað í nógv størri mun eindarríkið Dan­mark, sum hevur hevjað seg upp um Føroyar og Grønland. Tað nívir hjá nógvum føroyingum. Føroyingar, grønlendingar og danir eru ikki ríkis­ felags­skapsmenn á sama hátt sum onglendingar, walisar og skotar eru bretar. Ein einfaldur munur, sum kann nevn­ast, er, at onglendingar, walisar og skotar luttaka í OL undir felagsheitinum United Kingdom. Flaggið er Union Jack, og felags­sangurin er Rule Brittania. Tað vóru hinvegin nógv, sum hildu tað vera sera óheppið, at føroyski Pál Joensen umboðaði Danmark og danska Dannebrog til OL í fjør. Londini kenna seg í størstan mun javn­sett í bretska samveldinum. Tað, sum kann fatast sum mannminkandi, at ein partur hevur valdið á einum øðrum, hevur ikki verið galdandi í Bretlandi. At summi hava verið misnøgd við, at London er politiski miðdepilin, og at summir partar hava ikki kent seg nóg væl umboðaðar, er komið fyri. Hini londini hava kortini aldri kent seg sum hjáland hjá Onglandi. Stóra Bretland er ein felagsskapur við sjálv­støð­ugum limum, og tað verður av somu orsøk lættari hjá borgarunum í ein­støku londunum at fyrihalda seg til felags­ skapin. Fólkaatkvøðan Støðan er nú, at skotar halda ikki, at fyri­lit verður ikki tikið fyri teimum í politisku kósini í Westminister. Og tað er fremst av øllum har, at ósemjan stendur. Tað eru nógv ivamál, sum skotska fólkið skal taka støðu til. Hvussu stóran týdning hava fíggjarligu fyri­munirnir og altjóða ávirkanin við bretska sam­ veldinum? Eru størri fyrimunir við at fara upp í onnur politisk samstørv, enn at verða verandi í Stóra Bretlandi? Greið tekin tykjast benda á, at livi­ støðið hevur størri týdning enn nak­ að annað, nú krossurin skal setast. Av­gerðin at taka fullveldi skal vera rationelt grundað. Uppgávan hjá SNP er nú at sannføra skotar um, at teir hava grein í sínum máli, tá sagt verður, at fram­tíðin er bjørt uttan fyri bretska sam­veldið, meðan Cameron og Miliband hótta og mótmæla harðliga. Avgerðin verður tikin 18. september í 2014. Ja Nei Veit ikki Februar 2013 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 32% 47% 21% Mars 2013 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 36% 46% 18% Apríl 2013 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 30% 51% 19% Mai 2013 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 30% 56% 14% Juli 2013 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 37% 46% 17% August 2013 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 34% 47% 19% September 2013 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 37% 47% 16% Oktober 2013 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 37% 45% 17% November 2013 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 38% 47% 15% VELJARAKANNINGAR 2013 Kelda: whatdoesscotlandthink.com