týsdagur 27. juni 2000síða 7

13 tíðindablaðið sosialurin Nr. 220 - 27. juni 2000 12 tíðindablaðið sosialurin Nr. 220 - 27. juni 2000 i› øllum lítillatni, so havi eg hei›urin av at vera tann fyrsti, sum útflutti føroyskan aldan laks. Hetta var fyri alibrúki› SALMO í Kaldbak, stovna› av sló›brótara- num og undangongumanninum Guttormi Djurhuus. Hetta var sera spennandi roynd. Um sama mund- i› fiska›u vit nógvan villan laks nor›an fyri Føroyar og spurning- urin var, um ta› yvirhøvur var markna›ur fyri aldum laksi, og um hann kundi kappast vi› villa bró›- ur sín. Okkara keyparar lótu væl at laksinum úr Kaldbak. Gó›skan var sera gó›, og eg minnist, at vit fingu umlei› Kr 75,- fyri kg! Sí›- an byrja›i regluligur útflutningur av aldum laksi og ein n‡ggj før- oysk vinna sá dagsins ljós. Those were the days og restin er søga í dag: Vit hava ikki veitt villan laks í skjótt 10 ár og tíanverri bendir alt á, at hesin laksur, THE KING OF FISHES, sum hann var› róptur, hevur í dag risa stórar trupulleikar orsaka› av ovurvei›u, dálking og av árininum av ótálma›ari aling. Har›ar atfinningar eru í dag móti teim londum, sum ótalma›i vei›a villan laks og eiga vit at hugsa okkum sera væl um, á›renn vit fara undir hesa vei›u aftur. Tey 10 kg av fyrsta alda laksi- num, sum vóru send úr Kaldbak á altjó›a markna›in, hava í dag ment seg til ein føroyskan útflutn- ing, sum skjótt kemur uppá 50.000 tons og nærkast l Mia Kr í útflut- ningsvir›i. Ta› er ein sannroynd, at alingin er í dag ein sera t‡dningarmikil og kærkomin faktorur í Føroyska bú- skapinum og hevur hon stóran t‡dning í hesum døgum, har tosa› ver›ur um ein sjálvberandi bú- skap. Tó er vandi í hvørjari væl- fer› og er alingin heldur ikki l‡ta- leys. Alingin dálkar í størri og minni mun. Kanningar fara fram í løtuni, sum fara at sta›festa, hvussu stór henda dálking er í veruleikanum. Ta› ver›ur ofta ført fram, at vi› at ala uttanfyri fir›irnar ger henda dálking ikki so nógv. Hetta er skeivur hugbur›ur. Havi› er eittans, og dálkingin hvørvur ikki til havs. Mørk eru fyri, hvussu nógv vit ósnikka› kunnu lata fara út í havi›. Ta › er at harm- ast um, at Heilsu- frø›isliga Starvsstov- an hevur so líti› av peningi á figgj- arlógini, at eftirliti› er langt frá nøktandi. Ta› er ósømuligt, at um- hvørvi› er so ni›urprioritera›. Umhvørvi› sum er ogn alra Før- oyinga. Ta› er at fegnast um, at tey sein- astu árini hava roynst væl fíggjar- liga hjá alvinnuni.Tá ein í rokni- skapunum sær tann vinning, sum alararnir hava, er ikki órímuligt at halda, at eini 2 % av útflutnings- vir›inum áttu at ver›i løgd í ein í grunn sum td., kanna›i árini› á náttúruna, bøtti um ska›ilig árin og menti søluarbei›i›. Ein slíkur grunnur hev›i skjótt havt eitt mun- andi stovnsfæ. Heldur ikki er órímuligt, at alingin var› áløgd ein sokalla›an ”grønan” skatt fyri leigu av umhvørvinum. Ein Grøn- ur Rokniskapur eigur at ver›a eitt ófrávikiligt lógarkrav. Ein so væl- konsolidera› vinna sum alivinnan hevur rá› og skyldu til at vísa sam- felagssinni. Ta› er sera harmiligt, at vit í ár hava fingi› hervuligu laksasjúk- una inn á okkum. Hetta átti ali- vinnan at hava veri› nógv betur fyrireika› uppá og ma., havt mun- andi neyvari eftirlit vi›, hvussu laksur ver›ur tikin og førdur bygd- anna millum og gjørt meira fyri at vart seg fyri møguligum smittu- vanda frá vandaøkjum í granna- londunum. Eisini átti alivinnan fyri langari tí› sí›an sett á stovn og sjálv fíggja› sína egnu djóra- læknatænastu og kanningarstovu. Hetta er líka so nógv ein uppgáva hjá alingini sum hjá okkara myndugleikum. Ta› er nógvir fremmandur kapi- talur í føroysku alivinnuni. Um- hvørviskrøvini í td. Danmark og Noregi eru munandi strangari enn í Føroyum og vóni eg ikki, at ta› er okkara manglandi umhvørviseftir- lit, sum virkar dragandi á henda kapital. Laksur var á›ur exclusivur mat- ur. Tú fekk tær laks, tá ta› skuldi vera ”fínt”, sum tiki› ver›ur til. Og hví, jú laksurin smakka›i væl, hann var í serklassa, ein uppliving, sum ikki var hvøndagskostur. Ta› er synd at siga, at vit gera naka› í dag á hesum bógvi. Aldi laksurin er tíanverri komin á sama stø›i sum hópframleiddir høsn- arungar. Ein vøra, sum líti› og onki kostar, men sum tú heldur ikki setur nøkur krøv til, hvørki gastronomiskt ella hvat vi›víkur fø›sluinnihaldi. Hetta er harmu- ligt og sum naka› má gerast vi›. Vit hoyra ongantí›, at føroyskur laksur fær rós frá altjó›a kokkum ella luttekur í matvørukappingum sum td., øll okkara grannalond gera. Sama skili› er yvirhøvur vi› ø›rum fiskaútflutningi okkara. Ta› s‡nist ikki sum, at vit hugsa um okkum sum ein matvørufram- lei›ara, men heldur sum ein hóp- framlei›ara. Einafer› var hugtaki› FAR- OESE FISH altjó›a kent. Solei›is er ta› tíanverri ikki í dag. Okkara markna›ar- føring er ov tilvildarlig og ov líti› samansjó›- a› og ver›ur alt ov lítil orka og pen- ingur n‡ttur til hetta t‡dningar- mikla ar- bei›i. Eg vil tó rósa Menningar- stovuni og Kjartan Kristiansen fyri ta› stóra og sló›brótandi ar- bei›i tey leggja úr hondum vi› at fyriskipa føroyska luttøku á al- tjó›a fiskivinnuframs‡ningum. Bert spell, at í dag kann hvør Hanus og Janus útflyta fisk sum honum lystir. Allir flatfiskurin fer óvi›gjørdur av landinum og nógv- ur annar fiskur vi› honum. Slíkt kann ein bananrepublik loyva sær men ikki framkomna landi› Føroyar. Ta› er óhoyrt at útflyta óvirka›a rávøru. Ta› eigur at ver›a forbo› fyri at útflyta óvi›gjørdan fisk. Ta› átti ikki at veri› meira enn einir 15 lógarheimi›la›ir, gó›kendir fiska- útflytarar. Hetta er ikki at mono- polisera eina vinnu, men heldur at stramma upp og tryggja, at opti- malt fæst fyri okkara fiskavørur, krúnjúvelar og arvasilvur Føroya! Vit hava gó›kendar gransko›arar, var ta› so heilt óhugsandi at krevja gó›kendar fiskaseljarar? Vi› skili ber til at verja náttúru- na og samstundis hava eina bur›a- dygga ali- og fiskivinnu st‡rda av fíggjarligum parametrum. Ein ó- dálka› náttúra er munagott og kanska besta søluargument vit hava. Fiskivinnan saman vi› Vinnu- málast‡rinum eiga at seta á stovn eitt Gastronomiskt Institutt at nøra og menna føroyskar fiskaúrdráttir burturi sum heima. Vit hava gó›ar rávørur, og ta› ber til at gera nógv meira burtur úr teimum. Hugaligt ver›ur at síggja, hvussu LIDO SEAFOOD í Skálavík fer at klára seg. Eisini áhugaverdar eru ætlani- nar hjá SANDOY SEAFOOD og L†SIVIRKINUM í Lorvík um at gera meira burturúr slógvinum. Hesi virki nevna, at vit í dag bert gagnn‡ta umlei› 33 % av okkara fiski ! Ta› er tankavekjandi, at fiski- vinnutjó›in og fer›amannalandi› Føroyar ikki hevur eina einastu fiskamatstovu. Eitt føroyskt skip var á royndar- vei›u eftir villum laksi fyrr í ár. Eg var so heppin at fáa onkran av hes- um laksum. Ta› var nærmast ein opinbáring aftur at síggja ein vill- an laks vi› litspælinum í ro›sluni, vi› fja›runum og stertinum óskal- a›um, tí ljósarey›a fiskinum og, mest av øllum, tann ótrúgligi væl- smakkurin av hesum villa laksi- num, Kongur Fiskanna. Føroyskur fiskur hevur ein vælsmakk, sum tú sjáldan fær a›rasta›ni. Hetta er tann upplivingin sum bæ›i fer›a- ma›urin og tann kræsni forbrúkar- in á meginlandinum vil hava og fegin vil gjalda fyri. Nevnast kann, at hesin villi laksur var› seldur fyri uml., Kr 80,- per kg í me›al, me›- an aldur laksur um somu tí› fór fyri einar Kr 28,-. Markna›urin fyri vistfrø›iligar ”grønar” vørur er í risastórum vøkstri og eru ta› markna›ir, sum uttan at blunka gjalda sera gó›ar prísir fyri hesar vørur. Ta› eru stórir møgulleikar hjá føroyskari fiskivinnu vi› at n‡ta okkara náttúru og villini høv í markn›arføringini. Tess vegna er ta› so t‡dningarmiki› at bæ›i ali- vinnan, vinnur á landi og hvør ein- stakur av okkum ger sítt til at minka um dálking og at kenna ábyrgd fyri hesum vælsigna›a landi. Men tó freistast ein onkuntí› at hava syndigar tankar um hvussu okkara ungfólk skulu tíma at ar- bei›a vi› fiski og markna›arfør- ing av n‡ggjum framlei›slum, tá tey kunnu lata KAUPTHING arbei›a fyri seg og ómakaleyst gera tey til millióningar uppá eitt vikuskifti, eg meini ta› ! The King ” “ Í dag kann hvør Hanus og Janus útflyta fisk sum honum lystir. Allur flatfiskurin fer óvi›gjørdur av landinum og nógvur annar fiskur vi› honum. Slíkt kann ein bananrepublik loyva sær men ikki framkomna landi› Føroyar. Ta› er óhoyrt at útflyta óvirka›a rávøru. Johan Mortensen skrivar Savnsmynd Lesið eisini ÍtróttaSosialin á alnetinum: www.sosialurin.fo Tann síðsta mánaðin hava europeisku fótbóltsstjørnur- nar kappast um EM, og tær hava verið at sæð á sjón- varpsskugganum. Í oktober skal føroyska u– 18 lands- liðið taka lut í EM undan- kapping. Tann kappingin verður í Italia, og mótstøðu- liðini hjá føroyska liðnum vera komandi landsliðs- stjørnurnar hjá Italia og Onglandi, umframt at pinkutjóðin Andorra eisini verður á skránni. At spæla móti sovornum tjóðum er ikki sum at siga tað hjá Føroyum. Tað vita teir væl í FSF, og tí verður ikki so lítið lagt í at fyrireika føroysku unglingarnar so væl, sum tað ber til. Før- oyska liðið og venjarin, Jógvan Martin Olsen, hava vant heima á landi, og í komandi viku skal liðið taka lut í einari kapping í Týsk- alandi. Talan er um altjóða kapping í sambandi við at týska fótbóltssambandið í ár hátíðarheldur eitt hundrað ára stovningardagin. Tíverri fyri Jógvan Mart- in Olsen og hansara menn, so ber ikki til at fara við øllum spælarunum til Týsk- alands, sum ætlanin er at brúka í heyst. Aldursmarkið í Týskalandi er soleiðis, at talan er um eitt u–17 lands- lið. Í heyst er ætlanin at brúka umleið sama liðið, sum fyri tveimum árum síð- ani spældi í NM kappingini fyri u–16 landslið í Gunda- dali. Tá tað ikki ber til at fáa teir við, sum eru føddir í 1982, hevur venjarin í staðin valt – umframt 1983 árgangin – at taka nakrar frá 1984 árganginum við til Týskalands. Teir sekstan spælararnir, sum eru úttiknir, eru Pól Næs Joensen úr B36 og Gutti Harryson úr HB, sum eru málverjar. Útileikararnir eru Kristian á Lakjuni, Atli Danielsen, Hjalgrím Elttør og Símun Joensen úr KÌ, Vagnur Mohr Mortensen, Bárður Christiansen, Bjarni Jørgensen og Jón Rói Ja- cobsen úr HB, Jann Ingi Pe- Fyrireika seg til Italia og Ongland HB og KÍ eiga flestu spælararnar á u–17 landsliðnum, sum fer til Týskalands í komandi viku tersen úr B68, Elfinn Ørv- arodd úr FS Vágum, Fróði Jóanesarson og Áki L. Han- sen úr NSÍ, Hanus Eliasen úr ÍF og Gilli Haraldsen úr Frederikshavn. Tað sæst, at HB og KÍ eiga tilsaman níggju av teimum sekstan spælaru- num. Og tað er eisini merk- isvert, at fleiri av spælaru- num longu eru at síggja í 1. deild. Jón Rói og Vagnur hava verið á besta HB lið- num, Kristian, Hjalgrím og Símun hava verið á liðnum hjá KÍ, og Jann Ingi hevur, hóast hann framvegis hevur aldur at spæla í dreingja- deildini, verið á besta lið- num hjá B68. Millum tey nøvnini, sum ivaleyst verða á u–18 list- anum í heyst, men sum eru ov gamlir at taka lut í kapp- ingini í Týskalandi, kunnu nevnast málverjin Karstin Joensen og Rógvi Laksá- foss úr KÍ, Brynjolvur Niel- sen og Bergur Djurhuus úr NSÍ, Niels Joensen og Rag- nar Poulsen úr B36, Jack Johansen úr FS Vágum og Atli Gregersen av Born- holm. – Eg havi mett, at u–18 árgangurin er sera spenn- andi. Tá tað ikki ber til at brúka eldra partin av honum í kappingini í Týskalandi, so havi eg valt at taka nakrar úr einum yngri árgangi við, sigur Jógvan Martin Olsen. Føroyska ferðalagið fer av landinum komandi mána- dag, og teir vera aftur í Føroyum 8. juli. Tað er ikki heilt greitt enn, hvørji mótstøðuliðini hjá føroysku unglingunum vera. Talan er ikki um kapp- ing millum landslið, og tí er navnið á føroyska liðnum Atlantic. Í FSF hava tey fingið boð um, at mótstøðu- liðini koma úr Turkalandi, Skotlandi og Týskalandi. Tveir dystir vera á skránni hvønn dag, og tað verður spælt tvær ferðir ein hálvan tíma. Tvey lið fara víðari úr hvørjum bólkinum, og í endaspælinum verður talan um cup kapping. JH Jákup Mørk Eftir at GÍ í summar hevur verið á venjingarlegu í Dan- mark, fer meginparturion av leikarahópinum heim aftur til Føroya, har fyrireiking- arnar til seinnu helvt av kappingarárinum halda á fram. Til Rosenborg Súni Olsen, sum er ein av yngru monnunum á GÍ lið- num, verður tó ikki viði lið- feløgunum á Føroyaferðini. Hann fer hinvegin til No- regs, har hann frá 22. juli skal royndarvenja við frem- sta norska fótbóltsfelag- num, Roesenborg. Tað er Jákup í Stórustovu, sum stendur fyri venjingar- ferðini hjá Súna, og er hetta liður í eini verkætlan, sum hevur strekt seg yvir eitt longri tíðarskeið. Frammanundan hava flei- ri aðrir ungir føroyingar ver- ið hjá ymsum útlendskum feløgum, men hetta er so fyrsta ferðin, at nakar teirra fer til Rosenborg. Spentur Sjálvur sigur Súni, at hann hevur vita av ferðini sein- astu tveir til tríggjar mán- aðirnar, og at hann sjálvsagt er spentur at sleppa at royna seg hjá norska felagnum. Júst hvat úrslitið av ferð- ini verður, dugir hann tó als ikki at meta um, men kortini er hann sjálvandi sera spent- ir at fara. Hóast talan er um eina sonevnda royndarvenjing, so hevur Jákup í Stórustovu alla tíðina lagt dent á, at talan fyrst og fremst skal vera um eina læruríka upp- living hjá ungu leikarunum. Fyri at leikararnir kunnu fáa sum mest burturúr, er sjálvandi umráðandi, at teir eisini sleppa at royna seg í Súni til Noregs Í summar skal ungi gøtumaðurin, Súni Olsen, royna seg í tvær vikur hjá Kongsvinger dysti, og her skilst á lag- num, at føroysku feløgini hava verið sera lagalig við at læna spæliloyvi hjá leik- arunum út. Venjingarskeiðið hjá Súna byrjar annars 22. juli, og skal hann so venja við felagnum fram til 31. juli. Tá fer hann við U-19 lið- num hjá Rosenborg til fót- bóltskapping í Danmark, áðrenn hann at enda stevnir aftur móti Føroyum, ein dag undan GÍ setir hol á heyst- arskrá sína. Sum nevnt, so er ven- jingarferðin hjá Súna liður í einum arbeiði, sum Jákup í Stórustovu í samstarvi við nakrar føroyskar fyritøkur hevur staðið fyri. Fyritøk- urnar, sum hava stuðlað hes- um, eru Føroya Shell, Tryggingarfelagið Føroyar og Føroya Sparikassi. Upprunaliga vórðu fleiri ungir evnaríkir leikarar valdir út, og nú hava so flestu teirra roynt á egnum kroppi, hvussu tilveran hjá einum yrkisleikara er. Einasti leikarin av teim- um upprunaligu, sum enn hevur til góðar at fara á fót- bóltsferð, er ungi HB fram- herjin, Jón Rói Jacobsen. Enn er ikki endaliga avgjørt, nær hann skal út at royna seg, men í samráð við HB og við atliti til strævnu dyst- arskránna, er í fyrstu atløgu gjørt av, at hetta ikki verður fyrr enn eftir kapp- ingarárslok. Jón Rói Jacobsen er ein teirra, sum nú skal royna seg á U-17 liðnum Í summar skal Súni Olsen royna seg hjá norska Rosenborg Mynd: Álvur Haraldsen Sosialurin - 311820 All-Inter Runavík Fólk søkist at reka krambúð okkara í Runavík. Vit vænta at tú ert sjálvstøðug/ur umframt at tú ert virkin í ítrótti. Løn sambært avtalu. Skrivlig umsókn verður at senda til: All-Inter Postboks 350 700 Klaksvík