hósdagur 9. januar 2014síða 29

Blaðnr. 4 · 10. januar 2014 5 VIKUSKIFTI Fjølmiðlar Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo – Framtíðina kenna vit ikki, men vit kenna fortíðina! Soleiðis tekur Suni Merkistein til, tá tosið fellur inn á yrkisleiðina, sum hann valt sær. Ella kanska rættari genruna innan yrkisleiðina, sum hann hevur valt sær. Júst nú er hann kanska mest í brenni­deplinum sum limur í eini dóms­nevnd, sum á nýggjárinum framdi eina heldur umstrídda nomi­ nering, men í gerandisdegnum hevur hann vunnið sær eina støðu, har hann í huga­heiminum hjá nógvum før­oyskum sjón­varps­hyggjarum er fremsti dokumentarframleiðarin her á landi. Sendingar hava verið um eitt nú bragdið í Landskrona, Merkið, tjóð­sangin, 66-liðið hjá KÍ og 70’ara- liðið hjá TB. Næsta málið er at gera eina doku­mentar um Havnarbátin, ið mest sum átti kappróðurin í 70’unum. Men her og nú er tað “Minnist tú enn”, ið mest sum myrkaleggur gøturnar, tá send­ingin er á skíggjanum. Byrjaði við jólaborðhaldið Tað var kanska ikki hetta, sum lá í luft­ini, tá táverandi mentamála­ráð­ harrin, Jógvan á Lakjuni slepti bumb­ uni um, at Sjónvarpið og Útvarpið skuldu leggjast saman í ein stovn – Kring­varpið. – Tað er eingin ivi um, at tað tók sína tíð at samansjóva stovnin. Hetta kom jú brádliga, og fram til fyri heilt stutt­um var talan eisini um tvey arbeiðs­pláss, tí stovnurin var jú ikki savn­aður á einum stað, sigur Suni, sum ikki var tann í Sortudíki, sum rann skjótast móti myndatólinum, nú møgu­leiki eisini var at sleppa á skíggjan. Fyrsta royndin í so máta var helst, tá hann var vertur í nýggjárssending á gamla Reinsarínum, og eisini legði hann rødd til sendingarnar um klaks­ víksstríðið. – Hetta seinasta var tó meira av tilvild, tí okkurt forfall var, minnist meg rætt. Eg hevði ongar ambitiónir í so máta, men á einum jólaborðhaldi hjá Kringvarpinum spurdi Hans Petur Hansen meg, um eg ongan tíð hevði hugsað um at gjørt onkra sjón­varps­ dokumentar um føroyskan tónleik. – Hetta var í veitsluhøpi, og tí nýttist álvarin ikki at verið so stórur. Men Hans Petur er ein av okkara fremstu framleiðarum, og tí hevði tað eina ávísa tyngd, tá hann helt, at hetta hevði ligið væl fyri hjá mær. So í øll­um førum varð fræið sátt. – Eg var heldur ikki heilt óroyndur innan dokumentar. Í útvarpshøpi hevði eg gjørt onkra tónleikadokumentar. Eitt nú »Varðar á leiðini«, søguna um the Beatle og sendingar um Kára P. Í so máta var talan kanska bara um eina visualisering av tí, sum eg longu hevði roynt meg við. – Men eg veit ikki heilt, hví talan somikið ofta hevur verið um júst tónleik. Sjálvandi havi eg – serliga sum yngri – lurtað nógv eftir tónleiki, men eg havi so ongan tíð verið tann mest progressivi lurtarin. – Hinvegin hava tónleikadoku­ mentar­sendingar altíð verið raðfestar ovarliga hjá mær. Ber tað til, so hyggi eg, tá eitt nú BBC sendir slíkar, og detti eg fram á onkra tónleikasøgu í ein­um handli, so verður hon ofta keypt. Avmarkað til 4X30 min Jólaborðhaldið, har fræið varð sátt, varð hildið í 2008, og tað gekk fram­ vegis rúm tíð, áðrenn nakað ítøkiligt spurdist burturúr. – Tað var ikki fyrr enn í 2010, at hetta gjørdist veruleiki. Vit løgdu hugskotið um eina føroyska tón­leika­ søgu fram, og okkum varð játtað at gera fýra sendingar. – Sjálvur helt eg, at talan skuldi vera um sendingar, sum vóru á leið ein tíma til longdar, men hetta, segði Hans Petur, fór als ikki at bera til. Tí við hesum vildu sendingin skjótt gerast óáhugaverd. Hann seðgi, at tær í allarmesta lagi skuldu vera 35 min­ uttir, so har vóru alt fyri eitt nøkur ting, sum eg skuldi venja meg við – Og tað var eisini galdandi í aðrar mátar. Sjónvarpið er ein annar miðil, og tí skulu aðrir hættir nýtast til at siga søguna. Eg má bara siga, at eg havi verið sera heppin at hava Hans Petur við í hesum. Bæði tí hann hev­ur lært meg nógv, men eisini tí hann hevur vitan um eina ørgrynnu av til­fari. – Tað er jú ikki bara sum at siga tað, tá somikið gamalt sjónvarpstilfar skal finnast. Tú skalt kenna røttu miðini at leita, og so er eisini at duga at velja, hvørjar myndir møguliga rigga. Alt skal eisini yvirspælast til talgildar miðlar, og tað tekur sanniliga tíð. Er upp­tøkan ein tíma, so tekur hon ein tíma at spæla yvir, og av hesum skulu vit kanska bara brúka ein minutt. So tað eru nógvar vikur farnar hjá Hans Peturi, bara við at spæla tilfar yvir á tal­gildar miðlar, sigur Suni. – So var sjálvandi eisini at gera sam­røður, og har byrjaðu vit við Nikolinu og Simma. Eg havi so nýtt tann teknikk­in, at eg lati útsagnir hjá tí, sum tosar, standa einsamallar, og tá eg havi funnið mær allar hesar, byrji eg at skriva mítt manuskript, sum eg so lesi í bitum. SMS byrjaði framhaldið Tá 2010 var farið aftur um bak, vóru tær fýra sendingarnar vorðnar til fimm, men Suni var ikki heilt nøgdur. – Tað vóru helst fleiri, sum hildu, at vit við hesum høvdu fingið okkara ríkiliga part av orkuni hjá stovninum. Men at steðga í 1975 – júst sum før­ oyskt tónleikalív veruliga byrjaði at blóma – var at gevast í hálvum gekki. Tí var mín ætlan allatíð, at vit skuldu gera fleiri sendingar. Men eg skilti eis­ini, at vit neyvan fingu pengar til hesar alt fyri eitt. – Hans Petur og eg prátaðu tó onkra tíð um hetta, og tá eg í summar var sunnan­fyri og ferðaðist, sendi eg honum ein dagin eini SMS-boð, har eg spurdi, um hann var tilreiðar. Svarið var stutt og greitt »ja«, og so var hann farin ígongd við at leita. – Hesa ferð var lættari at fáa liv­ andi myndir. Ikki minst eftir 1984, tá Sjónvarpið kom. Men framvegis skuldi tilfarið finnast og yvirspælast til nýggja miðilin. Fjølbroytni í til­ far­inum hevur eisini givið okkum møgu­leika at gera sendingina nakað breiðari, soleiðis at hon partvíst eisini riggar sum tíðarlýsing. Har er Hans Petur aftur sera sterkur, tí hann dugir so væl at síggja, hvørjar upptøkur kunnu brúkast til at siga eina søgu. Dámar at siga søgur At Suni soleiðis er vorðin ein tann fremsti dokumentar-framleiðarin hjá Kring­varpinum stendur kanska í andsøgn til eina aðra av stóru upp­ gáv­um hansara. Nevnliga beinleiðis frásagnirnar. Tá er tað her og nú, meðan dokumentar-kynstrið er aftur­ lítandi. – Tað er kanska ein andsøgn, men kortini eru hesi bæði nakað, sum mær dámar framúr væl at arbeiða við. Vit minnast ikki Eitt leyst prát á jólaborðhaldinum skumpaði Suna Merkistein til at framleiða dokumentar-sendingar í sjónvarpshøpi. Sjálvur heldur Suni tað vera meira spennandi at arbeiða við tilfari, sum staðfestir fortíðina, heldur enn at røða um eina framtíð, sum vit einki kenna til framtíðina