týsdagur 14. januar 2014síða 10

Mikudagur 15. januar 2014 · Nr. 6 10 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 meldurin Rannvá G. Fossaberg - Tá eg hoyri um ógvuslig ferðsluóhapp, fara tankarnir alt fyri eitt aftur til ta nátt­ ina, tá eg sjálvur var við í eini ferðslu­vanlukku. Tað er ein so ræðulig uppliving, og eg veit akkurát, hvussu ringt øll tey, sum eru partur av van­lukku­ni, hava tað, sigur Fríði Nolsøe á Sandi. Fyri 20 árum síðani var hann saman við trimum vin­monn­um í eini ferðslu­ van­lukku á Sand­oyn­ni. Tann eini vinmaðurin, Herolvur Jen­sen, doyði í vanlukkuni. - Tey ungu mugu vita, at ein ógvuslig ferðsluvanlukka kann raka øll. Tað skal bara ein lítil feilur til, áðrenn tað gong­ur galið, sigur Fríði. Vit hugsaðu einki Tað var tíðliga týsmorgunin 15. juni í 1993, at Fríði og tríggir vinmenn vóru fyri ferðslu­van­lukkuni, sum Fríði ongan­tíð gloymir. Kvøldið fyri var tann tá 16 ára gamli Fríði farin til Søltu­ víkar saman við tveim­um vinmonnum, har teir skul­du tjalda. - Vit skuldu bara hugna okkum, grilla og drekka eina øl ella tvær. Og vit høvdu tað eisini ógvuliga hugnaligt, minn­ist Fríði. Nakað út á kvøldið kom ein annar vinmaður til Søltu­ vík­ar við bili. Sum tímar­nir gingu, blivu teir allir ávirk­að­ ir og fóru at tosa um, at tað kun­di verið stuttligt at farið ein biltúr til Skopunar. - Vit hugsaðu ikki um, at vit høvdu drukkið, tá fýra okkara settu okkum í bilin. Tann fimti legði seg at sova. Fyri at siga sum er, so var tað ikki fyrs­tu ferð, at vit koyrdu, tá vit høvdu drukkið, og tað hevði hvørjaferð spælt væl av, greiðir Fríði frá. Á túrinum til Skopunar hevði bilurin alt ov nógva ferð, og beint norðan fyri Hálsa­vøtn­ini við Sjúrðar­ mýru fór bilurin út av veg­num. Bilførarin breyt háls­in, Fríði breyt ryggin, meðan tann einasti, sum sat í trygdarbelti bert skar seg í andlitið. Tann fjóðri í bili­num, sum var Herolvur Jen­sen, doyði á staðnum av løsti­num. Vanlukkulig avgerð Tá Fríði minnist aftur á vikurnar eftir vanlukkuna, hugs­ar hann um eina ógvu­ liga tunga tíð. - Eg var 16 ár, og í tí aldri­ num hugsar tú kanska ikki altíð so nógv. Tað gekk ikki upp fyri mær beinanvegin, hvat tað var, sum var hent. Men eg minnist, at í byrjan­ ini var tað ótrúliga pínligt at vera úti og hyggja upp á fólk, tí eg var flóvur av hend­ ingini, fortelur Fríði, og vísir á, hvussu ein skeiv avgerð, sum teir allir fýra vóru saman um at taka, fekk so ógvus­ligar avleiðingar. - Vit hildu allir, at tað var eitt gott hugskot at fara henda biltúrin, og eingin segði nei ella hevði hug at finn­ast at hugskotinum. Eitt, sum eg enn tann dag í dag havi hildið verið órættvíst, er, at hóast vit allir vóru samd­ ir um at fara biltúr, bleiv tað tann, sum koyrdi, ið skuldi inn at sita fyri óviljað mann­ dráp. Tað havi eg allatíð hild­ ið verið órættvíst, tí tað var líka so nógv mín feilur. Allir fýra vóru um at taka hesa av­ gerð­ina, sigur Fríði og leggur aftur­at: - Vit hugsaðu als ikki um, at vit gjørdu nakað vanda­ mik­ið við ikki einans at koyra skjótt, men eisini at vit sam­stundis vóru ávirkaðir. Tank­ar­nir, um hvørjar fylgjur­ nar kundu blíva av hes­um biltúrinum, vóru als ikki til staðar, sigur Fríði. Hann dylir ikki fyri, at tað var ein ávísur spenningur knýtt­ur at tí at koyra skjótt. - Tú koyrir ikki skjótt bara fyri at koyra skjótt, men tað er bara spennandi. Tað er spenn­ andi at gera okkurt ólóg­ ligt, serliga tá tú ert í has­ um aldrinum, sigur Fríði og heldur fram: - Tað var einki við, at vit av­talaðu, at nú skuldu vit fara at koyra skjótt, men tað var bara nakað, sum vit gjørdu uttan at tosa so nógv um tað. Ávirkar alt lívið Hóast tað eru 20 ár síðani, at syrgiliga vanlukkan fór fram, hevur Fríði á ongan hátt gloymt hendingina. - Tað gongur næstan ikki ein dagur, har eg ikki á ein ella annan hátt hugsi um tað, sum hendi hasa náttina. Upp­liv­ingin er nakað, sum altíð fer at fylgja mær. Í dag havi eg einki kropsligt mein av ferðslu­óhappi­num, men tað er meira tann sálarligi parturin, sum eg ongantíð sleppi av við, tann ringa sam­ vitskan, greiðir Fríði frá. Tá hann tosar um ringu sam­vitsku­na sipar hann til, at hann dagliga hugsar um alt tað, sum vinmaður hansara ikki kann uppliva, tí hann er deyð­ur. - Føroyar eru eitt lítið sam­felag, og dagliga møti eg familjuni hjá Herolvi, og enn tann dag í dag, merki eg ringu samvitskuna, tá eg síggi tey. Eg taki á ongan hátt synd í mær sjálvum, tí eg havi eitt fínt lív nú aftaná van­lukkuna. Eg havi eina konu, børn, familju og so fram­vegis, men orsakað av eini býttari avgerð, sleppur vin­mað­ur mín ongantíð at upp­liva alt tað, sum eg geri, og tað hugsi eg nógv um, sig­ ur Fríði. Upplýsing má til Sjálvur dugir hann ikki at siga, hvat hevði kunn­ að forðað honum og vin­ monnu­num í at koyra ávirkaðir og at koyra ov skjótt sum heild. - Eg veit ikki, um nakað hevði kunnað fingið okkum at hugsað annarleiðis. Tá vit vóru ungir vóru ikki fyri­ lestrar ella upplýsandi átøk, sum skuldu fyribyrgja ung­ um at koyra við ov høgari ferð og at koyra ávirkað, men eg ivist í, um tað hevði havt ta stóru ávirkanina, tí hug­ burð­ur­in var, at ”tað hendir ikki fyri meg”, sigur Fríði. Hann heldur tó, at vit framvegis eiga at upp­lýsa børn og ung um ferðslu­ vandar við ymsum upp­lýs­ andi átøkum, men vísir eisini á týdningin av at foreldur eisi­ni gera sítt. - Sjálvur eigi eg børn, sum fara at koma í handan ald­ ur­in, og eg royni at fortelja teimum, hvat eg upplivdi, og hvussu tað hevur ávirkað meg líka síðani. Eg vísi teim­um eisini á, hvussu ein ferðslu­van­lukka ikki bara rakar tey, ið eru við í sjálvari van­lukkuni, men eisini fleiri familj­ur ella enntá eina heila oyggj, sum tað jú var í mín­ um føri, sigur Fríði og leggur aftur­at: - Eg gevi mær sjálvum skyld­ina fyri tað, sum hendi í 1993, og tað er ein prísur, eg má betala restina av lívinum. Tað er nakað, sum tey ungu eiga at hugsa um, sigur Fríði. Vanlukkan fylgir mær alt lívið - Tú heldur, at tað hendir ikki fyri teg, men tað kann henda fyri øll. Restina av lívinum skal eg liva við, at ein skeiv avgerð fekk katastrofalar avleiðingar, og tað pínir. Soleiðis sigur 37 ára gamli Fríði Nolsøe, sum fyri 20 árum síðani var við í ógvusligari ferðsluvanlukku, sum kostaði vinmanni hansara lívið. – Vanlukkan fer altíð at fylgja mær, sigur Fríði Nolsøe Ferðsluvanlukkan í Sandoynni var á forsíðuni á Sosialinum 16. juni 1993