týsdagur 14. januar 2014síða 17

17 Mikudagur 15. januar 2014 · Nr. 6 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Og tey samkyndu fara neyvan at seta fleiri børn í heimin, um bara vit nokta teimum tey rættindi, sum heteroseksuelli meirilutin hevur. Rúni hevur rætt í einum. Og tað er, at lógaruppskotið er ein umdefinering av hjúna­bandinum, og at upp­skotið víðkar tær treytir, sum í dag skulu lúkast fyri at fáa atgongd til hesa institutión. Um hetta skrivar Rúni so­leiðis: “Tað er tí sera skilagott hjá Løgtinginum í lóggávu at stuðla hjúnabandinum og skapa bestu kor fyri tí, heldur enn at umdefinera hjúna­bandið og skapa órógv og hug­taksforvirring um hesa in­ stitutión.” Kanska er Rúni órógvaður og hugtaksforvirraður av upp­ skotinum, men hjúna­bandið er framvegis ein sátt­málastøða millum tvey vaksin fólk við ávísum løgfrøðiligum skyldum og rættindum. Men broytingin er, at hendan sáttmálastøða umsíðir eisini kann umfata ein hampiliga stóran minnilutabólk, sum er her kortini, og sum (vón­andi) ikki fer nakran veg. Uppskotið er ein natúrlig dagføring í ljósinum av teirri sannroynd, at fleiri og fleiri tora at liva samsvarandi sín­um seksualiteti, tí stig­mati­seringin ikki er tann sama sum áður. Kravið um nøring Rúni skrivar eisini, at “eitt av høvuðsendamálunum í hjúna­ bandinum er at fáa børn. Hetta er úrslit av kyns­ligari samveru og likamligari sameining, sum er einans møguligt millum tvey av hvør sínum kyni.” Men aftur her er Rúni meira postulerandi enn argumenterandi. Púra rætt, at tað skulu tvey til tango, men síðani nær hevur nøring verið ein fortreyt fyri einum hjúnabandi? Hvat við tveimum, sum ikki vilja hava børn? Sum ikki kunnu fáa børn? Ella sum giftast á eldri árum? Av eygsjónligum orsøkum kann nøring ong­antíð vera ein galdandi treyt fyri hjúnabandinum. Tann góða glíðibreytin Og so verður tann famøsa glíðibreytin eisini drigin fram á torg. Rúni skrivar, at “um latið verður upp fyri møguleikanum hjá sam­kyndum at giftast, so verða dyr latnar upp fyri øðrum lívs­ formum. Tá tvey av hvør sínum kyni ikki longur eru treyt fyri giftarmáli, á hvørj­ari grund kann ein so sýta fleirgiftu (polygamy)? Hvat um tveir tættir vinir, uttan at vera makar, vilja giftast og fáa ágóðar av hjúnastøðu? Hvussu kann grundgevast ímóti tí? Hvat við giftarmáli mill­um systkin?” Hetta er tann vælkenda glíðibreytin, sum vil vera við, at har ein skriða er lopin, er onnur væntandi. Men glíðibreytar-logikk­ur­in kann í roynd og veru brúkast ímóti einum og hvørjum politiskum sjónar­miði, tí hann byggir á tann misvísandi logikkin, at eitt og hvørt politiskt stig neyð­turviliga slóðar fyri eini kata­strofalari ketureaktión. Tá Nærverkið skal spara, kann ein við hesum logikki spyrja, um Nærverkið nú skal niðurleggjast. Tá skatturin verður lækkaður, kann ein spyrja, um skatturin nú skal niður á 10 prosent ella avtakast heilt. Tá ein al­menn­ur stovnur verður flutt­ur úr Havnini, kann ein spyrja, hvør annar stovnur nú eisini skal flytast úr Havnini. Og tá ein almennur stovnur skal privatiserast, kann ein spyrja, um fleiri aðrir almennir stovnar nú eisini skulu privatiserast. Tað er lættasta sakin í verðini at skjóta eitt uppskot niður við tí djúpa spurninginum: hvat verður tað næsta? Men tað er eingin logiskur samanhangur ímillum eitt separat uppskot og eitt annað separat uppskot. Ímill­um borgarliga vígslu til sam­kynd og tað polygamiska brúdleypið ella brúdleyp millum systkin, sum Rúni tosar um. Kvalitativt eru hesir spurningar púra ym­iskir. Hesin logikkurin er hent­ur til at flyta fokus, tá grund­ gevingarnar ímóti verandi uppskoti eru so veikar, at alt møguligt annað má blandast uppí. At fella eitt uppskot við alskyns hugsaðum dømum, sum ikki eru á dagsskrá, er vánalig próvførsla. Sannleikin er, at hendan glíðibreytin byrjaði, tá evrope­ arar góvust at brenna “heksir”. Tá vit góvust at døma hor, ótrúskap, homo­seksu­ella praksis og allan annan “ólevnað” til deyðan. Tá trælahaldið varð avtikið. Tá tey littu fingu atkvøðu­rætt. Tá tað bleiv lógligt at kjósa sær ein maka, sum ikki hevði sama húðarlit. Tá kvinnurnar fingu valrætt. Tá tann tyranniska kirkjan um­síðir bleiv bankað uppá pláss av teimum frælsis­idealum, sum vórðu knæsett í upplýsingartíðini við intellek­ tuellum slóðarum sum Rosseau, Voltaire, Locke og Spinoza. Tá idealið um tað persónliga frælsið fekk ítøkiliga, praktiska ávirkan á lívið hjá milliónum av menn­ iskjum og slóðaði fyri teimum mannarættindum, sum so líðandi vórðu skrivað inn í konventiónir og sáttmálar, serliga eftir fronsku og ameri­konsku kollveltingina. Og sum Rúni veit alt um, hava fleiri játtandi kristin eisini tikið síni tøk í hesum bardaganum fyri einum rættvísari heimi. At menniskjansligi gal­skap­urin ikki endaði við upp­lýsingartíðini, hevur mannaættin sannað í ovur­ mát við kommunismu, fasismu, nazismu, kolonial­ismu, islamismu, tveimum heims­kríggjum og øðrum ræðu­leikum. Men sæð í ein­um søguligum ljósi áttu vit at rópt eitt samfelt hurrá fyri teirri “glíðibreytini”, sum hevur slóðað fyri einum betri og rættvísari heimi – í øllum førum í okkara parti av klótuni. Og samstundis eiga vit at viðurkenna, at vit ikki eru komin á mál. Tað frælsa orðið Eg skilji væl tey, sum eru skeptisk yvir fyri einum upp­skoti um at broyta eina so grundleggjandi institutión sum hjúnabandið. Eg lurti forvitin eftir øllum grund­ gevingum, og eg var full­komi­ liga ósamdur við teim­um, sum á Facebook hildu, at Rúni átti at mist sítt starv sum deildarleiðari á Løg­mansskrivstovuni, tí hann hevði misnýtt eina definitión í eini orðabók. Og hóast tað ikki altíð kann vera líka lætt at leggja oyra til, so mugu samkynd og teirra stuðlar eisini tola eitt frítt, opið og stundum særandi kjak uttan at hótta við advo­kat­um og rættarmálum. Grund­gevingar viga tyngri og flyta í longdini meiri enn paragraffir og rættarmál. Men nógv umrødda ”tilmælið”, sum Rúni Rasmus­sen sendi løgtinginum, hevur lítið uppá seg. Teksturin er eitt eklatant dømi um ein tekst, sum er meira postulerandi enn argumenterandi. Nógv­ar stað­ festingar – men fáar grund­gevingar. Nógvar niður­støður, men einki grundarlag. Vónandi forlangar rættar­nevn­din og løgtingið betri grund­gevingar, áðrenn uppskotið – mest sannlíkt – verður felt í komandi mánaði. Sum áðurnevndi Tutu tók til undir einum bóka­útgávutiltaki í 2004: “Vit littu hava verið líðandi orsakað av einum eginleika, sum vit ikki kunnu gera nakað við. Tað er tað sama við kynsligari orientering...” tíðargrein Glíðibreytar-logikkurin kann í roynd og veru brúkast ímóti einum og hvørjum politiskum sjónarmiði, tí hann byggir á tann misvísandi logikkin, at eitt og hvørt politiskt stig neyðturviliga slóðar fyri eini katastrofalari ketureaktión Hóast tað ikki altíð kann vera líka lætt at leggja oyra til, so mugu samkynd og teirra stuðlar eisini tola eitt frítt, opið og stundum særandi kjak uttan at hótta við advokatum og rættarmálum Konservativu kreftirnar í løgtinginum ávara staðiliga ímóti at loyva samkyndum at giftast. Her eru nakrir teirra avmyndaðir undir 1. viðgerð av uppskotinum um broyta hjúnabandslógina