hósdagur 30. januar 2014síða 8

Fríggjadagur 31. januar 2014 · Nr. 13 8 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Rólant Waag Dam Evropeiski Mannarættinda­ sátt­málin fevnir um reglur, sum skulu tryggja, at altjóða­ sátt­málin verður vird­ur av teim­um tjóðum, sum hava tik­ið undir við altjóða­sátt­ mála­num. Evropeiski Manna­rætt­ inda­dóm­stól­urin í Stras­burg viðger mál, har eitt lima­land er skuldsett fyri at hava framt brot á altjóðasátt­ mál­an ella tess við­tøk­ur. Manna­rætt­inda­dóm­stólur­ in hevur virkað í verandi líki síðani 1998, tá táver­andi Mannarættinda­kommi­sjón­ in og Mannarættinda­dóm­ stól­ur­in vórðu lagdir saman í eitt. Tað eru tvinnir mát­ ar at kæra til Manna­rætt­ inda­dómstólin uppá: tjóðir kunnu kæra aðrar limatjóðir, og so kunnu einstaklingar og bólkar kæra beinleiðis til Manna­rættindadómstólin um eitt limaland. Mannarættinda­dóm­stól­ ur­in er ein møguleiki hjá borgarum í Evropa at kæra síni egnu lond, um tey hald­a, at landið hevur brotið man­ na­rættindi, um tey eru dømd fyri eitthvørt, ella um stat­ur­ in hevur gjørt seg inn á fræl­ si­ hjá teimum. So kunnu tey, eftir at málið er viðgjørt í teir­ra egna landi, har tey ikki hava fingið viðhald, kæra til Man­na­rættindadómstólin. Nýtt og tó Og tað eru mong, sum nýta henda møguleikan og hava tað fyri neyðini at kæra til Mannarættindadómstólin. Sam­bært Jón Fríðrik Kjøl­ bro hevur Manna­rættinda­ dóm­stól­urin 100.000 mál til við­gerðar í løtuni. - Sum dómari ímyndi eg mær, at eg komi at viðgera mál, taka støðu til hvussu regl­ur skulu tolkast, hvussu prógv skulu lesast og tað, sum annars minnir um eitt van­ligt dómarastarv. Men hetta fevnir um so nógv lond og harvið eisini ymiskt sløg av kærum, sum vit skulu taka støðu til. Tí verður tað part­víst tað sama, sum eg eri van­ur við, og partvíst nakað heilt nýtt, sigur Jón Fríðrik Kjøl­bro. Mannarættinda­dóm­stól­ ur­in hevur ein smidligan hátt at tolka altjóðasáttmálan, sum hevur við sær, at hóast al­tjóða­sát­t­málin er frá 1950, so tolkar dómstólurin sát­t­ mál­an út frá dagsins sam­ felags­viðurskiftum í Evropa. Limalondini eru bund­ in til at rætta seg eftir niðurstøðunum, sum Manna­ rættindadómstólurin ger í ein­støkum málum, ið tey eru part­ur av. Og Evroparáðið hev­ur eitt Ráðharraráð, sum tryggj­ar, at niðurstøðurnar verða tiknar til eftirtektar. Síðani manna­rættinda­ sátt­málin varð undir­skriv­að­ ur og samtyktur av fyrstan tíð, er talið av limalondum bara vaksið. Har við er talið av málum eisini vaksið, og brot­ini á mannarættindini eru vorðin alsamt grovari, so­leiðis at tú nú eisini hevur nógv mál, sum snúgva seg um píning, mishandling og ólóg­liga frælsistøku. Jón Fríðrik Kjølbro sigur, at tað eru ógvuliga fá mál úr Dan­mark í Mannarættinda­ dóm­stólinum í Strasburg, og at hann ikki veit um nakað mál úr Føroyum. Dømi um dómar Jersild-málið 1994 Jersild móti Danmark ella Grønjakkamálið, sum tað eisini er kent sum, snýr seg um ein journalist, sum var dømdur fyri at hava brotið í Føroyum so vælkendu grein 266b, sum millum annað bannar rasistiskum útsagnum. Journalisturin hevði gjørt eitt sjónvarpsinnslag við nøkrum svornum rasistum. Jens Olaf Jersild varð meldaður fyri hetta. Hann varð fyrst dømdur av Býarrættinum í Keypmannahavn, síðani Eystara landsrætti og at enda Hægsta rætti. Jersild kærdi málið til Mannarættindadómstólin í Strasburg, sum staðfesti, at dómarnir í Danmark vóru skeivir. Endamálið við innslagnum var at upplýsa, ikki at virka fyri rasistiskum útsagnum. Bløðarasakin 1996 Sonevnda snýr seg um eina kæru frá Danmarks Bløderforening yvir Eystara landsrætt. 90 bløðarar høvdu fingið HIV-smittað blóð umvegis lívsneyðugan heilivág, tey høvdu fingið. Bløðararnir ynsktu at royna málið í rættinum, soleiðis at ábyrgdin kundi fastleggjast, men málið var úsett 30 ferðir, áðrenn tað byrjaði í Eystara landsrætti. Heilivágsframleiðarar, heilsumálaráðið og heilsumálaráðharrin vóru øll partur av málinum, men hesi vórðu øll meiri ella minni púrasta fríkend fyri allar ákærur. Málið varð kært fyri Mannarættindadómstólin, sum staðfesti, at grein 6, stykki eitt var brotin. 100.000 mál til viðgerðar Mannarættinda­dómstólurin er ein møguleiki hjá borgarum í Evropa at kæra síni egnu lond, um tey halda, at landið hevur brotið mannarættindi, um tey eru dømd fyri eitthvørt, ella um staturin hevur gjørt seg inn á frælsið hjá teimum. - Hetta verður púra nýtt og kortini nakað, sum eg kenni til, sigur Jón Fríðrik Kjølbro MANNA­RÆTTINDADÓMARI