mánadagur 3. februar 2014síða 12

Mánadagur 3. februar 2014 · Nr. 14 12 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Tollkredittur v. m. Heri Mohr fyrrv. stjóri á Føroya Gjaldstovu Fyrst ein stutt frágreiðing um hvussu tollinnkrevjing varð skipað, meðan Før­oya Gjaldstova var toll­myndug­ leiki frá 1939 til 1987. Við løgtingslóg nr. 23 frá 11. februar 1950 um inn­ flutningsgjald fyrisetti løg­ tingið drúgvar reglur um innflutningsgjøld. (Hendan lógin fór úr gildi, og í staðin fyri kom løgtingslóg nr. 121 frá 23. desember 1991 um toll.) Við kunngerð nr. 79 frá 1981 fyrisetti løgtingið reglur um veitan av undantaksloyvi at fáa tollskyldugar vørur út­flýggjaðar, áðrenn gjald­ ið er goldið. Hetta undan­ taks­loyvið varð kallað toll­ kredittur. (Nevnda kunngerð fór úr gildi við nýggjari kunngerð nr. 67 frá 26. juni 1991.) Kunngerðin legði nakrar treytir fyri at fáa tollkreditt eitt nú: 1. Innflutningsgjaldið fyri tær vørður, ið eru kom­nar í einum mánaði, skal vera goldið í seinasta lagi 22. í øðrum mánaðinum eftir. 2. Fyri innflutningsgjaldið verður vørumóttakarin at seta trygd svarandi til innflutningsgjaldið í ein­ um meðal mánaði, tó ong­ an­tíð minni enn 100.000 kr. 3. Heldur vøruinnflytarin ikki hesar reglur, miss­ir hann rættin til und­an­ taksloyvi. Føroya Gjaldstova var toll- og skattamyndugleiki. Skriv­ stovustjórin hevði beinleiðis referencu til løgmann. Í 1986 játtaði løgtingið uml. 25,6 milliónir til 7 gjald­ stovur og tolleftirlitið, sum var beinleiðis undir gjald­ stovustjóranum. (Sum toll- og skattauppkrevjandi vald v.m. var Føroya Gjaldstova kostnaðarmiklasta almenna fyrisiting í landinum.) Skip og bátar, ið koma uttanífrá, skuldu fráboða tollvaldinum, áðrenn tey komu í føroyska havn. Við støði í skipsmanifesti ella líknandi farmaskrá, sum skuldu handast tollvaldinum uttan drál, ansaði Føroya Gjaldstova eftir, at inn­flutn­ ingsgjøldini komu í lands­ kassan. Tollvaldið ráddi ikki yv­ir goymsluhús til óav­ greidd­ar, tollskyldugar vør­ur; tessvegna høvdu skipa­av­greiðslurnar, eitt nú Skipa­felagið Føroyar, D.F.D.S. og Lands­handilin, ábyrgdina av, at ongar vørur vórðu útflýggjaðar úr teirra vørugoymslum í Havn og úti á bygd uttan við loyvi frá tollvaldinum. Posttollurin varð roknaður av postverkinum í Keyp­ manna­havn og innkravdur av postverkinum í Føroy­ um. Hetta broyttist, tá ið postverkið gjørdist før­oyskt málsøki. Góðs, ið kom við flogfari, útflýggjaði flog­ felagið við loyvi frá toll­ vald­inum. Vørur, ið komu til landið við tilvildarligum førum, skuldu tollgreiðast beinan­vegin. Allar goymslur við toll­ skyldugum vørum vóru undir regluligum eftirliti av tollvaldinum. Tá ið tað kom fyri, at ótoll­aðar vørur ikki vóru at finna á goymslunum hjá skipaavgreiðslunum, og toll­ valdið úrslitaleyst hevði kravt tollin frá vørumóttakaranum, kravdi gjaldstovan at fáa øll relevant skjøl til tær ólógliga útflýggjaðu vørurnar antin frá tí í skipsmanifestinum nevnda móttakara ella í ser­ligum føri frá tí í skips­ manifestinum nevnda av­ send­ara. Um innkrevjingin var úrslitaleys, kravdi toll­ myndugleikin tá, við heimild í tolllógini, at tollurin varð goldin av avvarðandi skipa­ avgreiðslu. Øðrvísi var við toll­kre­ ditti, sum ikki varð goldin hóast áminningar og hótt­ anir. Í slíkum førum varð peningastovnurin, sum hevði veitt 100.000 kr. trygd, kravdur eftir upphæddini, svarandi til tollskuldina, og um tað ikki var nóg mikið, tað vil siga, at skuldin var meira enn trygdin, var neyðugt at royna aðrar leiðir, eitt nú sakførara og fútarættin. Áðrenn tað kom so langt, varð skrivliga fráboðað skipa­ avgreiðslunum og kreditt­ havaranum, at toll­kreditturin hjá avvarðandi virki ella handli var annulleraður, upp­sagdur. Í 1987 var landskassans eftirstøður í tollkreditti 40 milliónir. Í 1992 var eftir­ støðan 63,7 milliónir. Í lands­ kassans ársroknskapi 1991 er tilskilað, at 17,7 milliónir av tollkredittinum mugu haldast at vera virðisleysar. Í 1987 sá ein nýggjur stovn­ ur – Føroya Tollstova – dagsins ljós. Við ongari fígging og ongari løgtingsjáttan kostaði raksturin av stovninum hetta árið 6,5 milliónir umframt 3,8 milliónir til innrættan av skrivstovuhølum v.m.. Samstundis – dag um dag – var Føroya Gjaldstova ikki tollmyndugleiki long­ ur. Hetta fór fram við ong­ um dialogi og ongari ”yvir­ leveringsforrætning” hvørki so ella so millum stjóran á gjaldstovuni og stjóran á tí nýggju tollstovuni. Almenna umsitingin úti í Tinganesi var væl skipað og riggaði yvirhøvur væl, men í tíðini 1986-1992 upploystist og degenereraði umsitingin í óskili og ruðuleika og ræð­ andi arrogancu. Eisini gjaldstovan føldi sviðan av ”Palads­revolu­tión­ ini”, sum fór fram úti á nesi­ num: Føroya Gjaldstova varð stovnað 1. apríl 1939 sum danskur stovnur, sum løg­ tingið yvirtók við lóg 1. apríl 1949. Stovnurin varð umsitin professionelt øll árini til 1986. Tað árið varð sessurin – við øll­um stjóravirkseminum – óvæntað skriktur undan gjald­stovustjóranum, og lógin um Føroya Gjaldstovu varð avtikin uttan tilmæli frá gjald­stovustjóranum. Málið um ein løgtingslim í 19 ár og nú landsstýrismaður við fíggjarmálum, sum var stjóri í einum handilsvirki við stórari tollskuld, sum eitt skipafelag noyddist at rinda landskassanum, fær í hesum døgum nógva umtalu í fjølmiðlunum. Hevði hetta óskilið ikki røtur í her umrødda anarkii? Spilnakin í rættinum! John av Reyni formaður Sosialistisk Ung Fyri stuttari tíð síðan stóð ein ung kvinna, ið júst var flutt heim aftur til Føroya, so at siga spilnakin í Føroya rætti. Grundgevingin til hetta var, at hon ikki hevði rind­að kringvarpsgjald og einki hevði at gjalda við. Vit kenna øll tey væl­ kendu orðini ”Vælkomin heim til Føroya”, sum runga inni í flogfarinum, tá ið man er lendur í Vágum, og hvussu tað frískliga lotið kínir okk­ um bleytt um kjálkarnar, tá ið vit trína út og síggja okk­ ara vøkru oyggjar. Tað eigur altið at vera gott og so lætt sum gjørligt at flyta heim, men soleiðis er ikki altíð. Ein sera keðilig hending var her fyri, og tað var tann, at hendan unga kvinnan, sum júst var flutt heim til Føroya, fekk sum tað fyrsta vælkomubrævið eina rokning á kr. 3.600 fyri kringvarpsgjald. Unga kvinnan ringdi síðan til Kringvarpið og segði, at her mátti vera ein feilur komin í, tí hon var flutt heim til mammu sína úr Danmark, og at mamman segði seg skula standa fyri hesum gjaldið. Svarið varð síðan, at rokningin bleiv strikað, og at nýggj rokning bleiv send til mammu kvinnuna. Ein tíð gongur og næsta brævið, sum kemur inn ígjøg­ num dyrnar, er ikki annað enn ein fráboðan um at møta upp í Føroya Rætti, tí nú var sagt, at unga kvinnan noktaði at gjalda kringvarpsgjaldið, og at um hon ikki vildi gjalda, so skuldu tey koma og taka pant í hennara lutum. Unga kvinnan, sum mest av øllum føldi seg illa av tí viðferð, hon hevði fingið, møtti síðan upp í rættinum, og har stóð hon, ímeðan peikað bleiv eftir henni, og sagt varð, at hon ikki vildi gjalda. Unga kvinnan hevði til alla eydnu verfaðir sín við, sum á góðum suðuroyarmáli greiddi frá framferðini gjølla og væl. At enda segði hann ”Um tit skulu taka hennara lutir, íðan so taki eg og skræði klæðini av henni, soleiðis at hon stendur spilnakin, tí tað er alt, hon eigur”. Tíbetur bleiv endin tann, at rokningin bleiv stílað mammuni at kvinnuni, men at fáa slíka vælkomu er satt at siga ein stór skomm fyri okkum sum samfelag. Okkara samfelag skríggjar eftir at fáa tey ungu og helst ungar kvinnur heim aftur til klettarnar, tí vit mangla hesar ungu kreftir at taka og bera okkara samfelag og tjóð inn í framtíðina. Vit áttu heldur at bjóða hesum tilflytarum væl­kom­ num við vælkomubrøvum, sum vísa á møguleikar í okk­ara samfelag, og á tær tænastur eitt nú komm­ unurnar bjóða, og ikki minst áttu vit at bjóða teimum møguleikan at koma til eitt prát og ein kaffimunn niðri hjá Jógvani ella Heðini. Vit hava sæð, hvussu ónøgdin er um kring­varps­ gjaldið, sum kann vera ein stórur biti at svølgja hjá summ­um. Vit hava sæð, hvussu kringvarpsgjaldið ikki klárar at fylgja við prís­ talsvøkstrinum, og vit hava sæð, hvussu stórur tørvurin er á, at vit framhaldandi skulu tryggja okkara ment­ anararv. Tí vóni eg, at tey, sum varða av okkara samfelag, tryggja, at slík viðferð, sum hendan unga kvinnan fekk, aldrin verður endurtikin, og at tey tryggja eitt gott óheft kringvarp, sum varðar og mennir okkara mentan. Hvussu? Legg kring­varps­ gjaldið um til ein prosentsats (eins og barnsburðar gjald­ ið), sum fer óskerdur til Kringvarpið, soleiðis at øll gjalda í sama kassa. Tað er lættari at umsita, og tryggjar Kringvarpið, eisini tá ið prístalsvøkstur er. Ikki minst tryggjar tað, at fólk ikki skulu møta upp sum Svarti Per niðri í rættinum.