hósdagur 13. februar 2014síða 14

Fríggjadagur 14. februar 2014 · Nr. 19 14 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Tá ið politiska skipanin viðgerð móðurmál okkara, Málráðið, stavraðið osfr. endar tað at kalla hvørja ferð í beinleiðis hjálparloysi. Makan til evni at traðka alt og øll undir fót skal verða leitað leingi eftir. Í øllum førum frá teimum mælskastu. Tíbetur er tað so, at tá ið ringast stendur til, er hjálpin næst. Mánadagin varð eg kallaður inn í Mentanar­nevnd­ ina í Ungdómstinginum. Á skrá vóru tvey mál. Serliga var tað tingmálið við føroyskum frá­læru­ tilfari í øllum fakum, sum var framúr. Eg havi ongantíð lisið eitt lógaruppskot, sum hevur rørt meg so inniliga, sum hetta frá 8 skúlanæmingum í fólkaskúla okkara. Serliga er tað hugtakið »móður­ málskærleiki«, sum verður sett inn í grein 2 í fólka- skúlalógini, so at hon framyvir verður orðað: »Undirvísing og gerandislív skúlans eiga at vera grundað á andsfrælsi, tollyndi, javnvirði, fólkaræði og móðurmálskærleika.« Grundgevingin hjá ungdómstingfólkunum er, at ungdómurin gerst meiri tilvitaður um tað før­ oyska málið. Børn og ung skulu vaksa upp í einum føroyskum umhvørvi, har tey eru tilvitað um, hvussu lítið tað føroyska málið er. Málið er at varðv­eita føroyska móðurmálið, ið ikki sæst serliga væl í ungdóminum og er undir trýsti frá serliga enskum. Tí skal alt undirvísingartilfarið vera á føroyskum. Í viðgerðini í Mentanarnevndini henda dagin sat eg yvirfyri væl fyrireikaðum ungum fólkum, sum dugdu væl at tala sína søk, men eisini vóru opin og leitandi eftir øðrum hugsanum og grundgevingum. Formaðurin leiddi fundin fyrimyndarliga, og tingfólk hildu seg til evnið í einum og øllum. Og tað kann eg siga tykkum øllum, sum ikki hava verið í løgtingsnevnd ella í sambandi við politiska veldið yvirhøvur, at tað er ikki á hvørjum sinni, at tú upplivir tað. Skuldi eg havt eitt ynski í 2014 í sambandi við arbeiði mítt, so var tað, at ungdómstingið bara henda eina dagin hevði rættindini at samtykkja lógir. Tá ið tað tíverri ikki er so, er ynski mítt ístaðin, at okkurt løgtingsfólk tekur hesa lógar­ broytingina til sín og leggur hana fram á ting, so at móðurmálskærleiki verður feldur inn í fólkaskúlalóg okkara, og at frálærutilfarið í øllum fakum er á føroyskum. Hevur Løgtingið nakra sum helst virðing fyri Ungdómstinginum, gera tit tykkum tann ómak, at tit hyggja at lógaruppskotunum, viðgera tey og taka tey til tykkara, tí tey frá tí ættarliðinum, sum Føroyar byggja framtíð sína á. Og við ungum fólkum sum hesum, hava vit gott í væntu, bara vit ikki tiga tey av landinum. Magnus Tausen stjóri í Námi EYGA MÁLIÐ Ungdómstingið gevur vón kjak kjak Viðmerkingar og lesarabrøv til Sosialin skulu sendast til teldupostadressuna: post@sosialurin.fo Tunlar í eygsjón? Ólavur Hátún Hugaligt var at frætta frá breið­ari politiskari semju um umstrídda tunnlamálið her­ fyri, og gleðilig kundi tann frið­sæla kennast, sum tóktist ráða millum floksformenn á fund­inum í Miðlahúsinum í farnu viku. Men er tað nú so væl vorð­ ið við hesum týðandi sam­ felagsmáli, at tað um 4 – 7 ár verður koyrandi bæði undir Tangafirði og Skopunarfirði uttan at landið rindar meira enn 400 mió av teim báðum milliarda krónunum, sum hetta megnartiltak verður sagt at fara at kosta? Navn­ framir fíggjarfrøðingar hava givið til kennar, at hetta ikki fer at halda, og at lands­kass­ in, tá samanum kemur, ikki sleppur undan at hanga upp á munandi meira. Í mínum leikmanna huga­ heimi staðfestir hetta, at við at krøkja Sandoyartunnilin upp í Skálafjarðarætlanin, sum fíggjarliga fer at hvíla væl í sær sjálvum, verð­ur byrgt fyri tørvandi við­líka­ haldi og nýgerð á samferðslu­ økinum víða um í landinum í áratíggir, so sum tað áður greidliga hevur verið víst á. Vit ynskja øll at kunna koyra suður á tað yndisligu Sandoynna. Men við verandi góða ferjusambandi er út­ bygg­ingartørvurin tann ve­gin munandi minni enn t.d. á nýggjum tunnlum til Hvalbiar og Norður um Fjall á Borðoynni, á bøttum ferðar­sambandi til Fámjins, Dals, Tjørnuvíkar og til Gjáar og á føstum sambandi út til Svínoyar og Fugloyar, sum báðar liggja í andaleypi, men sum báðar teljast mill­ um okkara bestu kort, tá hugs­að verður um Føroyar sum ferðamannaland. Svín­ oyggin er tó meira enn eitt summarland – við sínum víða slættlendi, væl vart av fjøllum uttanum, man hon hýsa einum tí besta bú­staðar­ plássi í landinum, tá fast samband inn á meginøkið er fingið í lag. Í sambandi við ferðavinnu kann eisini nevn­ ast skitseraði tunnilin av Bumshamri í Klaksvík og yvir til Syðradals á Kallsoynni. Slíkar ábøtur og nýgerðir eru ikki nakað, sum privatir íleggjarar fara at geva boð uppá, men tær eru mun­andi meira átrokandi og real­ist­ iskar enn tann ”Suðurleið” – t.e. tunnil undir Suðriafjørð -, sum borið hevur verið upp á mál um sum grundgeving fyri tunnli til Sandoyar. Eftir verandi fíggingar­ mynstrum letur hvørki seg seta í verk. Men fingu vit vakt til ta samhaldsføstu ný­hugsan, sum tað eisini polit­iskt hevur verið inná, at tunnils­gjald verður lagt á alla yvir- eins væl og á undir­sjóvar­tunn­ils­koyring í landinum, so verða ráð til bæði.. Samanlagda tunnils­ ferðsl­an í landinum um sam­døgrið liggur um 25.000 einvegiskoyringar. Falda vit tað við 365 er ferðar­tal­ ið 90.000. Við einum tunn­ ils­gjaldi upp á í miðal 10 kr. – lítið meira enn trið­ing av tí, sum ferðandi gjøg­num Vága- og gjøgnum Norð­ oya­tunnilin við kubba hava goldið í øll ár – fær tunla­ heim­urin 90.000.000 krónur um árið at ráða yvir. Við tryggjaðari ársinntøku upp á 90 milliónir verðu lagamanni hjá landinum fyri lága rentu at lána milliardina, um so skal vera, og tá ber til hjá Landsverki at leggja útbygg­ ingarætlan, sum ber á mál. Hví tað skal vera sum at vísa hundi brand at tala um víðkað tunnilsgjald her hjá okkum er ilt at skilja. Aðra­ staðni í heimi er rættiliga van­ ligt við bummgjaldi, og eitt nú í Noregi, sum nógv betur enn vit hevur ráð til at lata bilar koyra ókeypis, eru um 160 slík gjaldingarstøð, sum gevur samferðsluumsitingini ikki minni enn 8 mia krónur árliga. Ongin klagar um tað – hetta er bara partur av samfelagstreytunum og er lítið í mun til kostnaðin annars av at ogna sær bil. Hjá okkum liggur vanligi bilaprísurin millum 200 og 300 túsund krónur, og ikki er óvanligt, at hann fer upp móti teim 500.000 krón­ unum. Útgjaldið liggur um 25 % og mánaðargjaldið yvir 3-5 ár liggur um 3.000-5.000 kr. Aftrat hesum koma eisini aðrar utreiðslur, sum einhvør bileigari veit um at siga. Men so hevur tú eisini eitt amboð, sum ikki bara kann flyta teg í dagligum ørindum og til og frá ar­ beiðs­plássi, men sum eisini gevur tær høvi til ríkar náttúruupplivingar í einum tí fagrasta bilferðarlandi, sum hugsast kann. Hvat hevur tað tá at týða at lata eina 20-krónu fyri ferð aftur og fram gjøgnum berghol? Tunnilsumsitingin váttar, at tað tekniskt ongin trupulleiki er hjá teimum at umsita slíka gjaldsskipan og eisini at hava eftirlit við, at bilar á langferð gjøgnum fleiri tunnlar ikki nýtast at rinda fyri meira enn tveir. Hevði hugaliga semjan millum politikarar kunna rokkið til eina slíka sam­ haldsfasta gjaldsskipan, sum ruddaði rás fyri einari full­ góðari samferðsluskipan, var nógv vunnið til menningar og trivnað í okkara landi.