hósdagur 20. februar 2014síða 32

Blaðnr. 22 · 21. februar 2014 8 VIKUSKIFTI LURTA LES & UPPLIV lagt til rættis: Eyðun Klakstein »Maté« og hestavognar til ruskið Uruguay-búgvar eru originalar á summum økjum, sum ikki ger tað minni hugvekjandi at vitja landi Á ferð í Uruguay 6. partur Teir savna rusk inn við hesta­ vognum, og Luis Suarez og hansara landsmenn ganga og sutla urta­ drykkin »Maté« dagin langan. Teir mongu føroysku fjepparar­ nir, sum stuðla Liverpool FC hava ikki undgingið at sæð sjónvarpsbrot og myndir av kenda, uruguayanska framherjanum, Luis Suarez, sum gongur og sutlar úr einum metal-súgvirøri, sum er í einum løgnum koppi, sum hann heldur í aðrari hondini, samstundis, sum hann hevur eina termofløsku í hinari hondini. Hetta kann tykjast ógvuliga sjáldsamt í evropeiskum eygum, men Luis Suarez ger júst tað sama, sum allir aðrir uruguay- búgvar. Hann gongur dagin langan og sutlar urtadrykkin »Maté«, sum fyri fólk í Uruguay hevur ein eins stóran – helst størri – týdning, enn skerpi­kjøt hevur fyri fólk í Føroyum. Finna landsmenn gjøgnum maté Í Uruguay er tað tiltikið, at tey hava lætt at finna ein landsmann ella landskvinnu, tá tey ferðast uttan­fyri Uruguay. Fara uruguay- búgvar ein túr til argentinska høvuðs­staðin, Buenos Aires, og møta tey einum persóni, sum gongur og sutlar maté úr einum koppi í aðrari hondini, og við einari termo­fløsku í hinari hondini, so er tað 99 prosent víst, at hesin per­sónurin er úr Uruguay. Maté- urtadrykkurin verður gjørdur av turkaðum bløðum frá sonevndu Yerba-plantuni. Teir ektaðu maté- kennarnir vilja í flestum førum hava ein maté-kopp rokaðan við turkaðum yerba-bløðum, men tað er eisini møguligt at keypa maté- tebrøv. Maté er eisini rættiliga væl umtókt í grannalondunum hjá Uruguay, men uruguay-búgvar svørja uppá, at teir eru teir fremstu maté-drekkararnir, sjálvt um Argentina hevur staðfest við lóg, at maté er teirra tjóðardrykkur. Sum í fót­bólti, so argar Uruguay eisini Argentina, tá tað kemur til maté. Savna rusk við hestavognum Eitt annað ógvuliga originalt hugtak, sum eg upplivdi í Montevideo var, at har savna tey rusk inn við hestavognum. Fyrstu ferð eg eygleiddi hetta, so mátti eg líka blinka tríggjar ferðir. Føroya-vinurin, Joaquin Memoli Suarez staðfesti eisini, at júst á rusk­inn­savningar-økinum er Øll, sum eru áhugað í røddini og sangi, kunnu verða við í sangskeiði hjá Guðrun Sólju Heiti: Mannen som slutade ljuga Høvundur: Dan Josefsson Forlag: Lind & Co Meðan eg las bókina »Mannen som slutade ljuga« var eg rættuliga strævin at umgangast. Eg hugsaði og tosaði ikki um annað. Tí hetta er ein slík søga, sum ikki átti at verið sonn – men sum tíanverri er tað. Søgan er um Sture Bergvall og hansara ár sum størsti og farligasti dráps­maðurin Norðurlond nakran­tíð hava upplivað. Sture Bergvall, ella Thomas Quick, ið hann valdi at kalla seg, játtaði seg sekan í 39 morðum. Hann varð dømdur fyri átta av teimum. Morðini, sum hann skuldi havt framt, vóru frá 1964, tá hann var 14 ára gamal, til hann varð fongslaður fyri eitt banka­rán 1993. Dan Josefsson, ið hevur skrivað bókina, hevur lisið journalir, politiavhoyringar, tosað við sálarfrøðingar og við sjálvan Sture Bergvall. Tá Sture Bergvall byrjaði at tosa um morðini, var hann um at sleppa leysur úr fongslinum – ella heiminum fyri sálarsjúkar brotsmenn – Sæter í Svøríki. Uttan fyri hevði hann onki lív. Famijan hevði vent honum bakið, eftir at hann framt bankarán og onnur brotsverk. Hann byrjaði at játta seg sekan til morð, ið ikki vóru upp­kláraði, og tað var hansara hátt­ur at verða verðandi innanfyri tryggu múrarnar í Sæter. Saman við einari umfatandi misnýtslu av heilivági játtaði hann seg sekan til fleiri og fleiri morð. Sálar­frøðingarnir, ið tóku sær av honum, trúðu upp á hansara søgur, hóast at politiið ikki fann nakað prógv fyri morðunum. Ein av teimum týdningarmestu persónunum í hesari søgu var psykoterapeutirn Margit Norell, ið var lærari og sálarhirði hjá fleiri av teimum, sum arbeiddu við Sture Bergvall. Hon trúði fult og fast upp á, at tað ber til at fortrongja ring minni, og síðani minnast tey aftur í psykoanalysu. Tí var tað ikki løgið, helt hon, at Sture Bergvall mintist fleiri og fleiri morð – og øll trúðu upp á hennara teori – bæði sálarfrøðingar, advo­katar og politiið. Í 2002 gavst Sture Bergvall at játta seg sekan til morð. Hann gavst við heiliváginum og at hitta sálarfrøðingarnar á Sæter. Øll árini, hann hevur verið dømdur fyri morð, hava spurnar­ tekin verið sett við dómarnar, og fyri nøkrum árum síðani byrjaði journalisturin Hannes Råstam at grava í søguni. Hann kom fram til tað, ið nú er vorðið ein bók. Niður­støðan er, at Sture Bergvall hevur logið alla tíðina um alt. Sture hevur sjálvur greitt frá, at hann var ikki edrúur ein einasta dag millum 1993 og 2002, og tað var heilivágurin saman við teori­ unum um at fortrongja minni, ið gjørdu hann til hópdrápsmann. Nú er Sture Bergvall reins­ aður frá øllum illgrunum, men enn er hann á Sæter. Bókin »Mannen som slutade ljuga« er eitt satt meistaraverk um eina skandalu, ið er so stór, at hon er ófatandi at skilja. Inna Tørnroos Guðrun Sólja Jacobsen, sum gjørdist kend við at vinna sjónvarpskapping í Danmark, er útbúgvin sanglærari og vitjar leygardagin á Tvøroyri. Hon fer at halda skeið í at syngja. Skeiđiđ byrjar viđ felags undirvísing um teknikkin, har ein og hvør, iđ er áhugađur í røddini, kann luttaka. Tað kann verða ein, sum fyri fyrstu ferð skal læra at syngja, ella ein sum vil blíva betur at brúka røddina, ella ein sum vil brúka tað til egna undirvísing. Tað verður millum annað felagssangur, felags venjingar og smáar upptøkur av raddarbondunum. - Og so kann ein og ein - um ein sjálvur vil - koma upp at syngja og arbeiđa við onkrum eftir egnum ynski - sang, talu, frásøgu. Eg havi ein frálíkan pianist viđ mær, sum spælur júst tađ ein ynskir at syngja, sigur Guðrun Sólja. Hon er útbúgvin Complete Vocal Technique lærari frá Complete Vocal Institute, sum í dag er størsti sangskúli í Europa. LES! Óhugsandi søgan um falska hópdrápsmannin Tomas Quick Guðrun Sólja undirvísur heima á Tvøroyri