mánadagur 3. mars 2014síða 27

27 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Mánadagur 3. mars 2014 · Nr. 26 Kvinnuár og skipaði sama summar í Mexico City fyri heimsins fyrstu altjóða kvinnuráðstevnu, har rakst­ rarrópini javnstøða, burðar­dygg menning og friður við symbolum eisini vórðu innbygd í teirra víða­ kenda búmerki. Tiltøkini lukkaðust sera væl, og teir stóru politikkarnir í heiminum tóku eisini undir. Td er Jomo Kenyatta, tann táverandi og eisini fyrsti forsetin í Kenya, kendur fyri hesi eggjandi orðini til sínar meiri ivingarsomu kollegar: Jú, menning og undirvísing av kvinnum er ein góð íløga. Tað tú lærir kvinnurnar, tað lærir tú eisini eitt heilt fólk. Samstarv við aðrar bólkar 1975 var eisini árið, tá ið eg flutti heimaftur og stutt eftir kom í ein kvinnubólk, har eg sjálv fimta í eina tíð fyrireikaði tað kvinnu­ politiska forum, sum við navn­ inum Kvinnufylkingin var stovn­að á opnum fundi tann 8. mars 1976, og sum síðani fyri tað mesta hevði sínar felagsfundir á Býar­bóka­ savninum. At fara upp í Kvinnufelagið kom ikki rættiliga upp á tal, men tað forðaði ikki fyri samstarvi millum nevndina í Kvinnufelagnum og ávísar bólkar í Kvinnufylkingini, tað valdaðist alt um, hvørji tey einstøku málini vóru – og tá ið soleiðis var møttust vit í Mettustovu. Eitt sam­ starv sum kom í lag eftir áheitan frá Evu Thomsen, í Horni, forkvinnu KSF´s, og meðan Inga Morten­ sen, í Dali, var forkvinna í Kvinnu­ felagnum. Sum dømi um ítøkilig úrslit av hesum samstarvi kunnu tey bæði læknastríðini vera nevnd. Tí eftir tógvið stríð saman við sjúkra­ systrum, jarðarmøðrum, kvinnu­ ligum politikkarum og øðrum góð­um fólki lukkaðist tað í felag at fáa tann fyrsta kvinnuliga komm­unulæknan settan í Havn, og ta seinnu ferðina eisini saman við avvarandi landsstýrismanni at fáa ein nýggjan yvirlækna við sergrein í kvinnusjúkum settan á Landsjúkrahúsinum. Eitt annað felags tiltak frá somu tíð, í 1979, var tað fyrsta Kvinnutingið av trimum, sum vóru hildin við so semjusøkjandi og hugaligum úrslitum, at flokkar at enda hildu tiltakið vera týdningarleyst um ikki beinleiðis skaðiligt. Teir fingu tó illa oyðilagt ta vitan og forstáilsið, sum kvinnurnar høvdu fingið burtur­úr, hóast illvildin gjørdi enda á tí royndini at fáa fleiri kvinnur í politikk. Hetta var eisini tað árið, tá tær tríggjar tingkvinnurnar, Karin, Jona og Ingrið, fingu løgtingslógina um javnstøðunevnd samtykta. Alsamt varð kortini tosað um ta ólukku støðu vit føroyingar vóru í við so gott sum ongum kvinnum í politikki. Og árið eftir, um heystið 1980, savnaðu vit undirskriftir og gjørdu í felag ein kvinnulista til býráðsvalið í Havn. Undirtøkan var góð, hóast Hanna Joensen, í Joto, sum fekk meginpartin av at­ kvøðunum, tíverri ikki rakk heilt á mál. Kvinnulistarnir muna Kvinnufelagið hevði longu í 50´unum gjørt kvinnulistar til bý­ráðið, har Malla sum sagt var vald í fyrru syftu, men tíverri, og eftir rættiligan ágang á listan, ikki var vald aftur aðruferð. Eisini vit royndu okkum umaftur til býráðsvalið í 1984, har vit fingu næstan tvífalt so nógvar atkvøður sum í 1980 og tað, hóast eisini vit ta ferðina vóru fyri reingjandi útspilling beint und­an valinum. Hesa valnáttina var Rannvá Hanusardóttir inni í hitanum so mikið leingi, at eisini stuðuls­bólkurin var klárur, áðrenn fínteljingin móti morgni vísti, at vit tá ið samanumkom kortini vóru 7-8 atkvøður ov stuttar til at fáa kvinnu valda. Tað kvinnupolitiska úrslitið av hesum arbeiði var kortini gott. Kvinnulistarnir høvdu sett seg so mikið í respekt, at teir hetta stutta tíðarskeiðið høvdu trýst prosentpartin av atkvøðum til kvinnulig valevni í Tórshavnar kommunu frá umleið 10 procentum til umleið 30 og síðani eisini, at hesin lutfalsligi vøksturin í Suður­ streymoyar valdømi helt sær og síð­ ani vaks við somu ferð øll 80-árini. Kvinnulistin stillaði ikki upp aftur til býráðsvalið heystið 1988, men tað gjørdu kvinnur í fleiri bygdum í 4 av teimum 7 val­døm­ unum, teirra millum eisini kvinn­ urnar í Vestmanna, sum longu tá høvdu eina heilt serliga støðu hvat kvinnulistapolitikkarum viðvíkur. Tilsamans øktisk talið av kvinnum í kommunalpolitikki úr 14 (= 5 %) í 1984 til 33 (= 11,5 %) í 1988. Av hesum 33 var triðja hvør vald á kvinnulista, sí Kvinnutíðindi 1989. Skeið og agitatión fyri kvinnum í politikki Árið eftir skipaði KSF í trimum um­ førum fyri skeiðum í kommu­nal­ politikki, fyrisiting og taluteknikki fyri nývaldum og øðrum politiskt áhug­aðum kvinnum, fyrst á Glyvr­ um og síðani í Havn. Í árunum sum komu vóru sum oftast munagóð tiltøk gjørd at styðja tær kvinnur sum stillaðu upp og tað var, eins og alt annað arbeiði í felagnum, gjørt uttan mun til partapolitiskan lit ella tilknýti. Onkrar hugvekjandi plakatir vóru gjørdar við okkara argumentum fyri, hví tað saktans bar til at velja kvinnur júst tí tær vóru kvinnur, og tað eina valárið sendi KSF eina gloymmegei-heilsan í hvørt hús í Føroyum. Eftir tann stóra politiska fund­ in, sum hildin var í Norður­landa­ hús­inum ár 2000 við luttøku og talutíð fyri allar tær til løgtingið upp­stillaðu kvinnurnar, komu vit í ársins jóla-metbók fyri hetta eftir teirra tykki í heimshøpi eina­ standandi tiltak : ) Kvinnur fyri friði Kvinnufelagið legði eisini hús til arbeiðið at fyrireika eina breiða føroyska luttøku á kvinnu­ráð­stevn­ uni í Keyp­mannahavn í 1980, bæði ta almennu, har løgtingskvinnan Jona Henriksen umboðaði KSF í tí donsku delegatiónini, og ta alternativu, har allar kvinnur sum ynsktu tað kundu vera við. Eitt vakurt og innihaldsríkt blað varð eisini ta ferðina gjørt og borið í hvørt hús. Tá ið tað frættist, at ST aðal­ skrivarin Kurt Waldheim skuldi luttaka á ráðstevnuni í Kph, gjørdi tann nýstovnaði felagsskapurin Kvinn­ur fyri friði í samsvari við líkn­andi friðarfelagsskapir í hinum norðurlondunum saman við før­oyadeildini hjá Amnesty Inter­nati­onal og leiðsluni hjá Sjó­ mans­kvinnuringunum ein bólk, har 5 kvinnur bjóðaðu til eina lands­um­fatandi innsavning av undir­skriftum við hesum orðum: Heim­urin svøltar, brúkið vápna­ milliardirnar til breyð! Hesar kvinn­ urnar vóru: Kathrina Jacobsen, Anette Wang, Mia Trónd, Liffa Arge Gregoriussen, allar føddar fyri og um áramótið 1914, og Marjun Berg, sum eisini var samskipari í inn­ savningararbeiðinum. Í Føroyum vóru tað 4.285 kvinn­ ur, 14 ár og eldri, ið skrivaðu undir, og harvið høvdu 29.9 % av øllum Føroya kvinnum undir ábyrgd sagt sína hugsan um hungur og kríggj. Fyri okkum var tað Elinborg Trónd Johansen sum, saman við umboðum úr hinum norðurlondunum, hand­ aði ST-aðalskrivaranum tær før­ oysku undirskriftirnar, ið upp á seg eisini vóru nógv fleiri enn tær, ið hini londini høvdu við sær. kvinnusøga Eldri mynd av kvinnum uttan fyri Mettustovu Gomul mynd av Mettustovu