týsdagur 4. mars 2014síða 10

Mikudagur 5. mars 2014 · Nr. 27 10 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 TÍÐINDI Eirikur Lindenskov – At ikki er lagt upp fyri prís- og lønarvøkstri hjá kring­ varpinum øll hesi ár hevur havt stórar avleiðingar við sær. Starvsfólkahópurin er nærum minkaður niður í helming og stovnurin hevur ikki havt møguleika at fremja neyðugar íløgur. Soleiðis siga tær báðar løgtingskvinnurnar, sum hava lagt uppskotið fram um at bøta um korini hjá Kringvarpinum. Í minni­ luta­álitinum frá Ment­anar­ nevndini siga tær víðari: – Hetta hevur sæst bein­ leiðis aftur í vantandi og óstøðugari framleiðslu av sjónvarps- og útvarpstilfari og harvið hevur støðugt verið máðað burturav ætlan­ ini við og innihaldinum í public service sáttmálanum. Endamálið við uppskotinum er eisini at gera enda á óskil­ inum, sum í mong ár hevur valdað, í mun til lýsingar og sponsorar hjá ávika­vist kringvarpinum og privatu miðlunum. Til tess at tryggja redaktionella fræls­ ið hjá kringvarpinum er ætl­anin at banna lýsingum og sponsorum í almenna public-service miðlinum, sum frammanundan verður fíggj­ aður við kringvarps­gjaldi. Við at lata lýsingarmarkn­ aðin yvir til teir privatu miðl­arnar at kappast á bøta vit vónandi eisini um teirra umstøður og grundarlagnum undir einum fjølbroyttum og nýskapandi miðlatilboði frameftir – fólkaræði, máli og mentan Føroya at frama. Undir nevndarviðgerini var greitt, at allir hoyrings­ partar ynskja almenna kring­ varpinum góðar umstøður at virka undir. Eisini var breið undirtøka fyri at lata privatu miðlarnar um at kappast um lýsingar. Bæði kringvarpið og privatu miðlarnir lótu væl at hugmyndini um, at mvg’ið fellur til kringvarpið, um so er, at lýsingar/sponsoring verða bannað. Onkur um­ røddi eisini møguleikan at fíggja Kringvarpið umvegis skattin, meðan onkur frá privatu miðlunum róði fram­undir, at tað rættasta var at stuðla privatu miðl­ un­um beinleiðis við út­ bering­ar/útbreiðslustuðli. Til dømis við inntøkunum frá sjónvarpslýsingum, sum uppskotsstillararnir ynskja at marka til demokratistuðul. Undir nevndarviðgerðini varð framleiðslan í kring­ varp­inum samanborin við lokalu sjónvarpsrásina TV2 í Bornholm. Ført varð fram, at starvsfólkatalið og inn­ tøkugrundarlagið eru ájøvn teimum føroysku, men at talið av vístum upp­runa­ fram­leiddum sjónvarpstím­ um var væl hægri á Born­ holm. Eftir hoyringina fingu nevnd­arlimir sendandi Public-service roknskapin hjá TV2 Bornholm. Minnilutin heldur tað vera gott at kanna, hvussu peningurin verður brúktur, og hvussu hann kundi verið betri brúktur. Men minnilutin metir ikki, at til ber at samanbera hesar báðar miðlar – lokalu donsku støðina, sum einans hevur sjón­varpsframleiðslu, og før­ oyska tjóðarkringvarpið, sum bæði framleiðir til útvarp, sjónvarp og internet. Havandi í huga ymsu fortreytirnar, og ikki minst, endamálini, er lítið gagnligt ókritiskt at samanbera støðirnar báðar. Public-service krøvini til kringvarpið eru munandi meira umfatandi enn krøv­ ini til lokalu donsku støð­ ina, sum einamest fæst við lættari, endurgevandi sjón­ varpstilfar. Kringvarpið skal hinvegin røkja alla tær skyldur, sum líknandi lands­ umfatandi public-service støðir eru bundnar av, so sum DR, NRK og BBC. Tað veri seg við tíðinda- og dokumentartilfari, har farið verður í dýpdina við dygd­argóðum upp­runa­til­ fari til børn, fjøl­broytt­um og umboðandi ment­anar­ til­fari, ítrótti og risastórar verk­ætlanir, so sum nýggj­ árs­konsertir, ólavsøka og steypafinalur, har tað lættliga eru 30 starvsfólk atknýtt yvir fleiri dagar. Tað er alstórur munur á hópframleiddum lokalum smásøgum, har dag­ sins høvuðssøga er fyrstu jarðberini, og so til dømis hósdagsdokumentarin hjá kringvarpinum, har eitt evni verður lýst og viðgjørt í dýpdini. Ein slík sending á ein tíma tekur fleiri vikur at framleiða hjá einum hópi av fólkum og tað sæst eitt nú á rullutekstinum, hvussu nógv starvsfólk eru uppií fram­ leiðsluni. Slíkar sendingar krevja drúgvar fyrireikingar, við­ gerð, greinan og redigeran av tilfarinum. Sostatt hevur føroyska kringvarpið serligar skyldur í mun til fjølbroytni, breidd, dýpd og dygd, meðan lokala danska støðin kann senda lætt og fólksligt all­an sólarringin. Dygd kost­ar. Tí er alneyðugt, at kring­varpið hevur ráð at lyfta upp­ gávuna. Samstundis tørvar okkum ein orðaðan miðlapolitikk, so vit javnt og savnt eru dag­ førd á miðlaøkinum. Kring­ varpið er spart inn á bein seinastu árini. Hópin av starvsfólki eru send til hús, rationaliseringar og um­ skipanir eru framdar. Ein roknskaparvilla elvdi seint í 2012 til milliónasparingar og hópuppsagnir, umframt at flytingin og sameiningin uppi í Sortudíki hevur verið kostnaðarmikil fyri stovnin. Hóast hetta eru tekin um, at kringvarpið longu er við at finna eina nýggja javnvág og støðugleika og gongd er nú komin á størri framleiðslu. Sum skilst verður avlop á rakstrinum fyri 2013. Hóast vit mangan finnast at kringvarpinum, eru vit í minnilutanum av teirri fatan, at vit sum land og fólk eiga at standa saman um eitt alment kringvarp. Vit eiga at raðfesta og harvið lyfta kringvarpið, so tað kann gerast tann stovnurin, sum framum aðrar umboðar ta samanhangsmegi, sum tørv­ ur er á í einum nútím­ans demokratiskum væl­ferðar­ samfelagi. Minnilutin harmast tí almikið um partar av orða­ skiftinum undir 1. við­gerð, sum tók eina løgna vend, ið eftir okkara fat­an als ikki sømir seg ein­um fram­ komnum vestur­lendsk­um fólka­ræði. Brádliga snúði orðaskiftið seg ikki um, hvussu vit skapa betri karmar fyri okkara alra kringvarp, men um vit yvirhøvur skulu hava eitt kringvarp í Føroyum; Í ramasta álvara mæltu ávísir samgongu tinglimir til at avtaka føroyska kring­ varpið! Minnilutin øtast um hesar hóttanir móti ein­um av fólkaræðisligu grund­ar­ steinunum. Vilja bøta um korini hjá Kringvarpinum Minnilutin í mentanarnevndini, sum eru uppskotsstillararnar, tekur sum vera man undir við uppskotinum, sum tær siga hevur til endamáls at bøta um fíggjarligu korini hjá Kringvarpinum, nú inntøkugrundarlagið hevur verið so at siga óbroytt í nærum 10 ár Eirikur Lindenskov – Í londum og mentanum, sum vit vanliga samanbera okk­um við, er vanligt, at politiska valdið virð­ir jour­ nal­istiska og redak­tionella frælsið uttan uppíblandan ella hóttanir móti teimum fólk­um og stovnum, sum gera sína professionellu skyldu. Tað siga Gunvør Balle og Rigmor Dam í minni­luta­ álit­inum í málinum um at tryggja Kringvarpi Føroya fleiri pengar. Tær síga í álit­ inum millum annað soleiðis: – At varpa ljós á, grava í, greina og leggja fyri al­ menningin viðurskifti av øllum handa slag – og serliga um politisk viðurskifti, sum politiska skipanin kanska ikki ynskir fram í ljósmálan. Demokratisk samfeløg loyva einari frælsari pressu at vera frælsi eygleiðarin av øllum valdi í samfelagnum. Tí verður eisini kravt, at pressan virkar undir ábyrgd og ikki misnýtir sítt egna vald. Hetta er regulerað í lóg og fjølmiðlaetikki. Tað verður sagt, at vald korrumperar. Tí er alneyðugt við frælsum, óheftum miðl­ um, sum hava ráð og møgu­ leika at virka soleiðis, at borg­arin kann taka eina støðu út frá upplýstum grund­ar­lagi. Fræls eygleiðing av valdinum er neyðug. Ein, sum kann seta spurnartekin við, hvussu valdið verður út­int. Tey sterkastu samfe­ løg­ini fólkaræðisliga og bú­skaparliga eru tey, har pressan er sterk og fræls. Eyðkenni teirra er opinleiki í miðlum, vinnu og politikki. Opinleiki er oljan, sum fær samfelagshjólini at mæla smidliga og dynamiskt, og sum tryggjar álitið á skip­ anina. Har fría orðið og frælsa pressan eru skerd, vald­ar bara ótti og vantandi virkishugur. Pressan sær valdið úr øðrum sjónarhornum, enn politiska valdið brýggjar seg um at síggja valdið. Hon varp­ar ljós á avleiðingar, dreg­ur samanum teir vinklar, sum valdið ikki upplýsir um. Heldur snøgt sagt eyga við misrøkt av samfelagnum, minnir valdsharran á lógina og moralin. Verður valdið ikki eygleitt, kann tað slíta seg leyst og virka til egið gagn. Slíkur rotinskapur seyrar niður gjøgnum systemið, úr erva og út til borgaran, sum smittandi pest, har álitið á skipanina og savningarmegin hvørvur. Tí er alneyðugt, at vit rað­ festa almenna kring­varpið, so tað, umframt at gerast óheft av privatum lýsingum, fær virkað frítt uttan støðugan ótta fyri at verða niðurpínt fíggjarliga, tí føroyskir valds­harrar ræðast at verða eygleiddir, lýstir og viðhvørt eisini avdúkaðir. À ráðstevnu um fjølmiðlar í Ùtnorði á Norðuratlantsbrygg juni seinasta heyst helt lekt­ari á deildini fyri fjøl­miðla­ útbúgvingina á Háskóla Ís­ l­ands eina røðu. Hennara boð­skapur var, at høvdu ís­ lendsku fjølmiðlarnir verið sterkari, hevði kreppan óiv­að ikki bitið so fast sum hon gjørdi, tá Ísland fór á húsa­gang í 2009. Fjøl­miðl­ arnir vóru als ikki førir fyri at greina og skilja tað, sum bankarnir vóru farnir útí, tað snúði seg hægst um at endurgeva søguna, sum bankarnir sjálvir lýstu hana, sjálvsagt bert í posi­tiv­um vendingum. Ongin jour­nalist­ ur var førur fyri veruliga at grava niður í, hvat fór fram, og greina øll vandamálini og ivamálini fyri fólki og politisku skipanini. Íslendska søgan er feskt klassadømi um týdningin av sterkum og kompetentum fjølmiðlum, ið kunnu og skulu geva makt­havarum mótspæl og avdúka, hvat veruliga fer fram. Avdúkingar, sum kunnu fáa fólk og politisku skipanina at steðga á, hugsa seg um og kanska forða fyri, at samfelagið fer útav eggini. Skulu virða frælsar miðlar Tað verður sagt, at vald kor­ rumperar. Tí er alneyðugt við frælsum, óheftum miðlum, sum hava ráð og møguleika at virka soleiðis, at borgarin kann taka eina støðu út frá upplýstum grundarlagi, siga Gunvør Balle og Rigmor Dam