mánadagur 10. mars 2014síða 4

Mánadagur10. mars 2014 · Nr. 29 4 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 PRUTL OG ALDURSMARK og at fáa skaða Fleiri fara at doyggja Áki Bertholdsen Verður aldursmarkið fyri at koyra prutl, lækkað, verð­ur tað eitt afturstig fyri ferðslu­ trygdina. Tað heldur Ráðið fyri Ferðslu­trygd, RFF, nú Johan Dahl, landsstýrismaður í vinnu­málum, hevur lagt uppskot fyri Løgtingið um at lækka aldursmarkið fyri at koyra prutl. Ráðið fyri Ferðslutrygd mælir frá at aldursmarkið fyri at koyra prutl, verður lækkað. – Verður tað lækkað, fer tað mest sannlíkt hava við sær, at fleiri fara at doyggja og at fáa skaða í ferðsluni, sigur Brynhild Høgnadóttir stjóri í RFF í eini viðmerking til ætlanina. Ætlanin er, at hereftir skulu vit hava tvey sløg av prutlum. Lítil prutl eru tey, van­ligu, vit kenna, og sum kunnu koyra 30 kilo­metrar um tíman. Har er aldurs­mark­ ið 16 ár í dag, men nú er ætl­an­ in at lækka tað niður í 15 ár. Men nú skal ein nýggjur bólkur av prutlum stovnast. Tað er ein bólkur, ið ber heitið, stór prutl, og sum eru prutl, ið kunnu koyra 45 kilometrar um tíman. Í dag krevst koyrikort til motorsúkklu til at koyra tey prutlini, men nú er ætlanin at lækka aldursmarkið niður í 16 ár. Nógv størri vandi Ráðið fyri Ferðslutrygd vísir á, at í Føroyum er ógvuliga av­markað við Hagtølum og tí hava tey hildið seg til royndir­nar, onnur hava gjørt. Ráðið fyri Ferðslutrygd staðfestir, at vandin fyri at tann sum koyrir á prutli, doyr, ella fær álvarsligan skaða, er sera stórur aftur­ ímóti teimum sum koyra onn­ur akfør. – Hetta er serliga galdandi fyri smá prutl. Til dømis eru tey, sum koyra á lítlum prutli í 200 ferðir so stórum vanda sum tey, sum koyra í bili, og tey eru í 1.000 ferðir so stór­um vanda sum tey, sum koyra í bussi. Hetta vísa tøl í Svøríki, Noregi, Stórabretlandi og Niðurlondum, sigur Ráðið fyri Ferðslutrygd. RFF heldur, at verður aldurs­mark fyri at koyra lítið prutl, lækkað niður í 15 ár, er væl hugsandi, at fleiri 15 ára gomul fara at fáa sær prutl. – Hetta kann mest sann­ líkt hava við sær vøkstur í deyðum og skaddum í ferðsl­ uni. Í Danmark varð aldurs­ markið lækkað niður í 15 ár í 1971, og her sást, at talið á 15 ára gomlum, sum fingu skaða, vaks úr 100 til 150 um árið, upp í 600 til 800 um árið. Ráðið fyri Ferðslutrygd ásannar, at hetta kann ikki flytast beinleiðis upp til okkara tíð. Annars er vísir ein kann­ ing, at talið á 15 ára gomlum, sum fingu skaða, kundi vænt­ast at hækka 335% og talið á 14 ára gomlum, sum fingu skaða, kundi væntast at hækka 149%. – Tí kundi væntast, at talið á deyðum og skaddum 15 ára gomlum tvífaldaðist, varð aldursmarkið lækkað niður í 15 ár. Eisini er greitt í somu kanning, at ein lækking av aldursmarki niður í 15 ár ikki hevur við sær fall í tali á deyðum 16 og 17 ára gomlum. Her kann leggjast aftur­at, at hesi tølini hava elvt til, at aldursmarkið fyri at koyra prutl í Danmark, síð­ani er hækkað aftur til tað upp­ runaliga, nevniliga 16 ár fyri at koyra lítil prutl og annars 18 ár fyri at koyra stór prutl. RFF vísir eisini á, at í 2002 varð aldursmarkið fyri at koyra prutl lí Eysturríki, lækk­að úr 16 niður í 15 ár í Eystur­ríki. Hetta hevði við sær eina hækking úr 200 uppí 1600 persónsskaðar mill­um 15 ára gamlar prutl­ førarar, Hetta svarar til royndir­ nar í Danmark í sjeyti­ár­ unum. – Svøríki eru 15 ára gomul tey, sum hava flest van­lukk­ ur á prutli, tríggjar ferðir fleiri enn 16 og 17 ára gomul. Verður hugt eftir talinum á skaddum og deyðum fyri hvønn koyrdan kilometur, er prutl tað vandamiklasta flutningstólið av øllum. Ráðið fyri Ferðslutrygd vísir eisini á, at danskar og aðrar útlendskar kanningar vísa, at koyriútbúgvingar tykj­ast at hava eina ávísa, men avmarkaða effekt. Hjá teimum, sum koyra prutl og motorsúkklu tykj­ ast royndir at hava lítlan týdning. – Tað er í høvuðsheitum aldurin -og ikki royndirnar- sum hava týdning fyri váðan hjá teimum, sum koyra prutl og motorsúkklu, sigur Ráðið fyri Ferðslutrygd. Eingin veit Ráðið Fyri Ferðslutrygd vísir á, at í Svøríki meta politik­ arar, at er koyri­útbúgv­ingin góð, ber til at loyva 15 ára gomlum at koyra prutl. – Tey sum granska í ferðslu­trygd meta hinvegin, at tað er greitt, at eingin veit, hvussu ein slík útbúgving skal snikkast. Væntandi verður kravt, at hon skal vera rímiliga stutt og at hon skal mótvirka allar biologiskar, sálarfrøðiligar og sosialar faktorar som gera, at 15 ára gomul hava mun­andi størri váða. – Eftirsum 15 ára gomul ikki eru liðugt ment at stýra kenslum og at reflektera yvir avleiðingar, er neyðugt at finna fram aðrar peda­gog­ iskar strategiir fyri at fáa 15 ára gomul at bera seg rætt at á prutli. – Svenskur ferðslu­ trygdar­granskari metir ikki, at hesar eru tøkar í dag. Tað snýr seg ikki um at læra seg at stýra, bremsa og fylgja skelt­um. Tað snýr seg hin­ vegin um motivatiónina fyri at koyra trygt, at gera røtt val, tá tað kemur til ikki at tuna, at halda hámarks­ ferð­ina, ikki at koyra rús­ drekkaavirkað, at nýta hjálm og so framvegis. Ráðið fyri Ferðslutrygd er eisini ímóti at lækka aldurs­ markið fyri at koyra stór prutl, niður í 16 ár. RFF staðfestir í hesum sam­bandi, at í Niðurlondum meta granskarar, at verður aldursmarkið at koyra stór prutl, hækkað úr 16, upp í 18 ár, kundi tað fyri­byrgt 44 deyðum og 1650 sjúkra­hús­ innleggingum um árið. aki@sosialurin.fo Verður aldursmarkið at koyra prutl, lækkað, fer tað mest sannlíkt hava við sær, at fleiri fara at doyggja og at fáa skaða í ferðsluni, sigur Ráðið fyri Ferðslutrygd