mikudagur 28. juni 2000síða 5

9 tíðindablaðið sosialurin Nr. 121 - 28. juni 2000 8 tíðindablaðið sosialurin Nr. 121 - 28. juni 2000 T a› eru nógvir mátar at lesa Bíbliuna uppá. Helst líka nógvir, sum ta› eru borgarar í landinum. Men í kristnu søguni, eru ta› grundleggjandi tveir mátar at lesa hana uppá: annar er at lesa hana sum ein turran lógartekst, i› ver›ur brúktur ímóti me›menniskj- um; hin er at lesa hana sum tann gle›iliga bo›skapin, i › endurskapar lív og felags- skap millum menniskju. Stutt sagt: ta› er lógin mót- vegis kærleikanum, ta› er Jesus mótvegis tí kalda bók- stavinum. Jesus ger sjálvur, fer› eftir fer›, upp vi› lógar- átrúna›in, sum hann bein- lei›is sigur vera eina hóttan mótvegis menniskjanum; hann vil t.d. heldur bróta sabbatina og bjarga lívi›, enn at gera sambært lógun- um í Gamla Testamenti og vir›a sabbatina og lata lív fara; hann vil heldur nerta vi› ein spitalskan og geva hesum lív og felagsskap, enn at gera sambært lógun- um í Gamla Testamenti og halda seg burtur frá tí spi- talska - tí skitna menniskj- anum - tátí›ar AIDS-sjúk- linginum. Hann vil heldur taka smábørnini í favn og vælsigna tey, enn at gera sambært lógunum í Gamla Testamenti og halda fingr- arnar burtur frá dálka›um, syndugum verum. Øll henda protestin hjá Jesusi mótvegis sjálvrætt- vísu, lívskøvandi lógarreli- giónini kann samanfatast í einum setningi: »Tann, i › reinur er, hann kasti tann fyrsta steinin«. O nkursvegna havi eg illgruna um, at okk- urt b‡r undir hjá teimum, sum altí› hava svar uppá, hvussu Várharra vigar me›menniskja› á himmal- sins vágskál; ein illgruna um, at tey ikki halda Vár- harra vera nóg gó›an, hann er ikki nóg strangur, hann hevur ov lætt vi› at taka ímóti menniskjum vi› opn- um ørmum - hann dugir ikki nóg væl at sortera. V it liva í dag í einum samfelag, sum í mangar mátar er kalt og kyniskt. Pengavir›i er eftirhondini ta› einasta fe- lagsvir›i›, sum eftir er. Ta › er ikki so nógv ein spurn- ingur um, hvør tú ert, sum ein spurningur um, hvussu nógv tú eigur í bankaboks- ini, sum avger, hvussu nógv vir›i tú hevur sum menn- Gu› er eingin erkvisin bókhaldari PRÆDIKA. »Ta› er spell, at evangeliini í dag ver›a brúkt sum ambo› móti me›menniskjum okk- ara«. Solei›is tók Ólavur Rasmus- sen, prestur, saman um bo›skap sín í prædikuni á jóansøku í Vági Høgni Mohr Tey ortodoksu kristnu fingu av álvara ein frammaná, tá i› Ólavur Rasmussen fór á prædikustólin í Vágs Kirkju sunnudagin á jóansøku. Grei›a og ítøkiliga præ- dikan hjá hvalbiarpresti rein djúpt vi› kirkjufólk og vág- bingar annars, sum høvdu útvarpslurti› tendra› í køk- um, stovum og sólgyltum túnum. Prædikan elvdi sum- sta›ni í Vági til prát og or›a- skifti um, hvat i› kristin- dómurin júst sn‡r seg um. Sambært kirkjufólk á sta›num, tyktist semja vera um, at Ólavur Rasmussen hev›i sagt ta›, i› tey sjálvi hildu, men bara ikki høvdu or› fyri. Og at hann hev›i duga› at sagt ta› á ein sera gó›an hátt. Prædikan var› ikki hildin at vera hvøss, men heldur ein hjartalig og meira skemtingarsom uppger› vi› n‡ggja afturhaldssinna›a ráki› í føroysku fólkakirkj- uni. Gó›a undirtøku Or›ini hjá Ólavi Rasmussen spruttu úr líknilisinum um ríka mann, sum til ber at lesa um í Lukasarevangeli- inum. Teksturin var til 1. sunnudag eftir Trinitatis. Ólavur Rasmussen, prest- ur, sigur ta› vera umrá›- andi, at gera vart vi›, at kirkjan umbo›ar ráki›, sum byggir á næstrakærleika og humanistismuna hjá Jesusi. Eftir sjáldsomu prædik- una hava fleiri fólk sett seg í samband vi› Ólav, og øll hava tiki› undir vi› bo›- skapinum í prædikuni. - Eisini gomul missi- ónsfólk í Vági takka›u fyri or›ini, sigur Ólavur Ras- mussen, sum hevur arbeitt óvanliga leingi vi› prædik- uni. Her prenta vit prædikuna í heilum líki: Jóansøkuprædika ár 2000 Ólavur Rasmussen, prestur í Hvalba, helt sunnudagin á jóansøku eina prædiku, i› vakti ans millum fólk í Vágs kirkju og útvarpslurtarar (savnsmynd) iskja í samfelagnum. Og tess meira vit í blind- um gó›taka pengavir›i sum ta› einasta felagsvir›i, mannaættin hevur eftir, tess meira umrá›andi er ta› vi› einum bo›skapi, sum spreingir øll materialistisk mørk; einum bo›skapi, sum rópar út í heimin, út í oy›imørkina, at eitt vir›i ber yvir øllum: At lívi› er heilagt, tí at ta› er skapa› av Gu›i. At uttan kærleikan, uttan grundleggjandi vi›ur- kenning av hvørjum ø›rum, doyr menniskja›. T a› er hetta, dagsins tekstur sn‡r seg um. Tann ríki ma›urin livir bert fyri sínar egnu sakir. Hann slaktar me›- menniskja› á egoistiska og sjálvrættvísa altarinum. Lukas ger púra greitt, at henda ásko›an ber ongum lívi uppi. Tvørturímóti: henda ásko›an leggur lívi› í oy›i. Ein djúpur ironiskur t‡dningur liggur í or›alag- num hjá Lukasi. Eg ivist ikki í, at ríki ma›ur hevur veri› ein trúgvur gestur í halgidóminum, hann hevur enntá takka› Gu›i fyri sítt ríkidømi, tí hann førir sam- talu vi› sína egnu sál og hann samgle›ist enntá vi› sína egnu sál um, at hon hevur nóg miki› ni›urundir í nógv ár fram. Ríki ma›ur tosar vi› sínar pengar, sum vóru teir Gu›. Men har er hvørki pláss fyri Gu›s kærleika ella næstrakærleika. Ta› er tann ironiska tragedian, lívs- lygnin. E itt ta› mest bíbilska ævint‡ri› í heims- bókmentunum, er ævint‡ri› hjá H.C. And- ersen um tann nakna keis- aran. Ta› gongur uppá stás hjá keisaranum og mann- fjøldini, sum hei›rar hann, til drongurin rópar: »Hann er nakin...«. Hetta er nærum ein full- komin mynd av dagsins teksti. Í or›ingini: »Tín dári!« avdúkar Lukas, at ríki ma›ur, bæ›i innan og uttan, er nakin. T a› er ein bíbilskur tanki, at lívi› er naki›. Eins nakin, vit koma úr mó›urlívi, eins nakin fara vit úr aftur lív- inum. Hetta er galdandi fyri øll, høg sum lág. Og ta› er eisini ein bíbilskur tanki, at teir størstu klovnarnir, sum ganga á tveimum beinum, eru tey, sum halda seg vera fínari ella betri enn hini. Hetta er eisini eitt tema, sum gongur sum ein rey›ur trá›ur gjøgnum Halgubók. K ristni heimspeking- urin, Søren Kierke- gaard, er kanska tann, sum hevur spælt mest upp á hesar tangentarnar í bíbliuni. Og ta› er ikki minst Lukas evangelii›, sum hevur givi› Kierke- gaard íblástur, tí at fáur hevur sum Lukas avdúka› ta naknu sjálvgle›ina. Bøk- urnar hjá heimspekinginum Kierkegaard y›a í láturlig- um persónum, sum dúva á lívslygnir og følsk vir›i. Í dagbókunum hjá sær filosoferar Kierkegaard um slíkt, sum honum er fyri í gerandisdegnum. Eitt nú, tá i› hann á Vestara Kirkju- gar›i í Keypmannahavn, har hann plagdi at ganga túr, fekk eyga á ein gravstein, sum avdúka›i, at ta› ikki var hvør sum helst, i› har lá. Kierkegaard kendi mannin, og visti, at hann var tiltikin ó›ur eftir jør›, ella jar›ar- spekulantur, sum Kierke- gaard kallar ta›. Men ma›- urin var eisini ein frommur harri, sum í sínum borgar- liga lívi hev›i røkt tey fín- astu embætini í juridiska hierarkinum. So gravstein- urin var avtagla›ur í titlum. Hetta er akkurát naka› fyri Kierkegaard; tann láturligi borgarin, sum ikki vil vi›ur- kenna sítt nakni, men tekur titlarnar vi› sær í grøvina. Tá Kierkegaard kemur heim skrivar hann í dagbókina: Her hvílir háháttvirdi, losju- limur av hægstu grad, av Frí›riki kongi 7. til riddara sligni hægstarættardómari N.N. Og so skoytir Kierke- gaard uppí, vi› sínum spíska penni: »Me›an hann livdi, hev›i hann ikki anna› enn mold millum oyruni, »og det har han stadig- væk...« T a› stutta av tí langa er, at vit eru øll í sama báti. Vit fáa einki vi› okkum í grøvina, tí har fara vit líka so nakin, sum tá vit komu úr mó›urlívi. Sagt bíbilskt, so setir hetta okk- um øll upp á pláss. Hetta sta›festir, at ta› er so óenda- liga stórur munur á Gu›i og menniskjanum, at eingin hevur loyvi at seta seg sum kíla millum ta› einstaka menniskja og Várharra; hetta kann ikki sta›festast nóg ofta, serliga í hesum tí›- um, nú summi eru so skuff- a›i av, at Gu›s hús er opi› fyri øllum menniskjum. E r ta› naka›, sum N‡ggja Testamenti› sn‡r seg um, er ta› naka›, sum skapar øsing, tá Jesus Kristus virkar her á jør›, so er ta› tá hann br‡tur ni›ur slíkar fundamentalist- iskar sannleikar, sum jød- isku prestarnir brúktu mót- vegis me›menniskjunum, sum ikki hildu, hugsa›u og vóru sum teir. L ukas evangelistur leggur ikki fingrarnar ímillum. Tú hoyrir ein mann, sum tosar vi› ein- um klókum hjarta, heldur enn einum køldum heila. Tú fert inn í eina ver›, sum er stór, har er rúm fyri øllum tankum og kenslum, tú hoyrir allatí›ina ekkói› av Lukasi, at alt ta› trong- skygda og sjálvrættvísa oy›ileggur og bindur ni›ur samskifti› millum menn- iskju, sum ríki ma›ur er dømi um. Lukas evangelist- ur er sannførdur í sínum hjarta um, at uttan ein kær- leiksfullan Gu› ste›ga›i alt lívi› upp. Tú sært allatí›ina, hvussu ney›ugt ta› er at gera upp vi› allar fundamentalistisk- ar ásko›anir, sum byrgja lívi› inni í lógum og para- grafum. Lukas evangelistur vísir allatí›ina á, at Jesus setti lívi› og kærleikan til me›menniskja› hægri enn lógirnar. Lógirnar eksistera snøgt sagt ikki í hesum evangeliinum, tí at lívi› er alt ov fínt og vi›kvæmt, til at ta› kann setast upp í paragrafir. Og lívi› er eisini alt ov stórt til at ta› kann minkast ni›ur til at snúgva seg um allar møguligar regluger›ir, sum jødiskir fundamentalistar gingu so høgt uppí. Regluger›ir, sum serliga høvdu til endamáls at binda ni›ur og stoyta me›menniskju frá sær. Og so ta› heilt grund- leggjandi hjá Lukasi, at letur tú lívi› upp í hendur- nar á fundamentalistum og teirra lógartrúgv, so gert tú Gu› ov lítlan, alt ov ússa- ligan, tú reduserar í roynd og veru Gu› til ein erk- visnan bókhaldara. Og er ta› naka›, sum Gu› ikki er, so er ta› ta›. Ríki ma›ur vildi so fegin redusera Gu› til ein bók- haldara - men ta› miseydn- a›ist sjálvsagt. »Solei›is gongst tí, sum savnar sær ríkidømi og ikki er ríkur í Gu›i«. Bíbilska vendingin »at vera ríkur í Gu›i« hevur ein bæ›i há- tí›arligan og jar›bundnan t‡dning. Ein stillføran t‡dn- ing, kunnu vit kanska siga. Ta› er aftur hesin stóri heimurin, sum letur sinni› upp - sum opnar tær naknu kenslurnar, tann nakna longsulin eftir fyrigeving, sáttan og felagsskapi - og letur alt ta› ókenda upp í Gu›s livandi hendur. Henda ótømandi keldan, sum vit øll eru partur av, líkamiki› hvørji vit eru, ella hvussu vit eru. Í hesum goymist tann ey›mjúka og vakra barna- trúgvin, sum eg haldi, vit øll, tá i› á stendur, í okkara loynikømurum, leingjast eftir. L at meg so enda vi› at siga, at Lukas evan- gelistur leggur ovur- stóran dent á, at Gu›s fyrigevandi kærleiki eigur at síggjast aftur í okkara vi›- urskiftum vi› me›menn- iskja›. Ta› er eisini bo›- skapurin í hesi frásøgnini. Tí er ta› so miki› meira spell, at evangeliini í dag ver›a brúkt sum ambo› móti me›menniskjum okk- ara. Amen. Ólavur Rasmussen, prestur