mikudagur 23. apríl 2014síða 10

Hósdagur 24. apríl 2014 · Nr. 46 10 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Í 1929 var heims­fram­sýn­ingin EXPO1929 í Barcelona. 11 føroyskar fyritøkur luttóku á framsýningini, og føroyski básurin fekk heiðursløn Føroyingar á heims­fram­sýning í Í sambandi við fiska­ kvøld í Áarstovu, El Bacalao de Feroé, hava tey funnið fram tilfar um føroyska klipp­fiska­ framleiðslu og um heims­ framsýningina, sum 11 før­ oysk­ar fyritøkur vóru á í Barce­lona í 1929. Í sambandi við fram­sýn­ ingina hevði William Heine­ sen teknað serligt búmerki: – Myndin, sum Áarstova hev­ur valt at nýta í lýsingini fyri tiltakið í kvøld, er tikin í Barcelona í 1929. Hon er tikin inni í stás­ iligu pavillionini, sum danir høv­du reist í sambandi við heims­fram­sýningina, EXPO1929, ið varð í kata­ lanska høvuðsstaðnum hetta summ­ar­ið. Høvið er eitt kunn­in­ga­r­á­ tak til frama fyri føroyskan klipp­fisk, og gestirnir eru um­boð fyri spanska fjøl­ miðla­heim­in. Vertur er Herluf B. Thom­ sen, keypmaður á Tvøroyri og sam­skip­ari av føroysku lut­tøk­uni á framsýningini. Á matarseðilinum henda dag­in var “El Bacalao de Feroé”- toskur úr Føroyum. Gestirnir, ið framm­an­ und­an høvdu vitjað føroyska bás­in, løgdu fyri við at skála við sjam­pagnu. Síðan varð borð­reitt við trimum rættum við klipp­fiski. Ein rættur var norð­ur­lendskur við smøri og eggj­um, og tveir vóru spansk­ ir við olivinolju og ávikavist to­mat og reyðari piparfrukt. Aft­ur­við var spanskt hvítvín og donsk bjór. Omaná fingu gest­ir­nir kaffi, konjakk og Havan­na-sigarir. Átakið eydnaðist sera væl. Gest­irnir hugnaðu sær óført og søgdu frá mat­ar­list­ar­lig­ um upp­livingum til langt út á kvøld­ið. Í fleiri sponsk­um bløð­um var døgurðin og før­ oyski klippfiskurin há­lov­að­ ur. T.d. skrivaði La Publi­c­i­ dad: “Um døgurðagestirnir vóru avmarkaðir í tali, var mat­ur­in so mikið meira fram­ úr­skar­andi, at lut-takararnir í langa tíð kunnu siga, at betri mál­tíð hava teir ikki fingið í lívi­num”. Føroyski básurin 11 føroyskar fyritøkur lut­tóku við einum felagsbási í Bar­c­e­ lona. Tær vóru S.P. Pet­er­sen, I.P. Eversen, H. Jo­hannes Jacob­sen, J. Dahl, P. H. Dahl, Jesper Hjelm, AS Mark­øre, AS Hvidenæs, AS J. Mort­en­ sen, N.J. Mortensen og T. F. Thom­sen. Føroysku fyritøkurnar lut­tóku saman við 67 øðr­ um fyritøkum úr danska rík­i­num. Tá heiðurs-merki vóru latin fyri úrdráttirnar á fram­sý­n­ingini, var føroyski klipp­fiskurin tann einasti í rík­i­num, ið vann hægstu virð­is­løn, Grand Prix við gull­med­alju. Føroyski básurin var ei­ sini prýðiligur og væl um­ tók­tur millum tey vitjandi á fram­sýn­ing­ini. Mett varð tó, at væl­eydnaði klippfiska- døg­urð­in átti ein minst líka stór­an leiklut í tillutanini av virð­is­lønini. Spanski marknaðurin At føroyingar fóru undir eitt so stórt tak, sum tað óivað hev­ur verið at luttikið við egnum bási á eini heims- fram­sýning, komst av, at Span­ia keypti meginpartin av før­oyska klippfiskinum. Markn­að­urin v­ar undir trýsti, so vónin var at styrkja um støðuna í Spania, um­framt at fáa samband við keyp­ar­ar úr Suðuramerika. Tí sam­stund­ is sum EXPO1929 var í Bar­c­ e­lona, var stór iberisk-am­er­ ik­ansk fram­sýn­ing í Seville. Vænt­að varð, at gest­ir frá suð­ur­amerka fóru at vitja í Barc­e­lona eisini. Í 1927 útfluttu føroyingar 7.990 tons av klippfiski og 3.979 tons av saltfiski. Um­ leið 75% av klippfiskinum fór til Spania, meðan so at siga allur saltfiskurin fór til Italia, Bretland og Dan­mark. Meðan tonsatalið á klipp­fisk­ i­num var tvífalt so stórt sum á saltfiskinum, var virð­ið á honum nærum fýra ferðir so stórt sum tað á salt­fisk­i­ num. So spanski marknaðurin hevði alstóran týdning, og tað undr­ar tí ikki, at menn løgdu nógv fyri til tess at varð­veita og vónandi útbyggja markn­ að­ar­partin. ­ Mið- og Suðuramerika Í 20’unum vóru gjørdar fleiri royndir at koma inn markn­aðir í Mið- og Suð­ur­ am­erika. Kunningarrit um før­oysk­an klippfisk vórðu send øllum spansktalandi lond­um. Royndir vóru eisini gjørdar at senda klippfisk yvir um hav. J. Dahl sendi fisk til Argentina, meðan Mort­en­sen keypti norskan klipp­fisk, ið var ætlaður til Kuba, og royndi at eftirlíkna pakk­ingini. Royndin hjá Mort­en­sen miseydnaðist tó, tí fiskurin helt sær ikki. Or­ sakað av veðurlagnum vóru heilt serlig krøv til bæði við­ gerð og pakking av fiski, ið skuldi til hesi lond. Klippfiskaframleiðsla kravdi hegni At spaniólar hámettu før­ oysk­an klippfisk og í nógv ár keyptu nærum alla fram­ leiðsl­uni, komst ikki av ong­ um. Eitt var, at føroyingar høvdu atgongd til eina góða rá­vøru, men minst líka stór­ an týdning hevði tað at farið var væl við rávøruni, og at fram­leiðsl­an var stýrd og und­ir strongum eftirliti. Toskurin var veiddur við snøri. Hann var hálaður inn­ an­borða og blóðgaður, so skjótt sum hann beit á. Síðan var hann flaktur, vask­aður og saltaður tvær ferð­ir í reinum salti. Tá seinna saltingin var 14 dagar gom­ul, var fiskurin mettur at vera saltfiskur. Sambært lóg mátti ongin salt­fiskur á land í Føroyum, fyrr enn hann var kannaður av góðkendum vrakarum, ið frá­valdu fisk, ið mettur var at vera 2. og 3. klassi. Hes­ in fiskur hevði minni virði. Tískil eggjaði lóggávan før­ oysk­um fiskimonnum at fara so væl við rávøruni sum gjør­ligt. Saltfiskurin, ið slapp gjøgn­um nálareygað var nú latin í hendurnar á fisk­a­gent­ u­num, ið høvdu ábyrgdina av at lyfta hesa góðu vøru eitt stig longur upp á góðsku- stig­a­num. Fiskurin varð nú vaskaður í stór­um kørum til kjøtið var fann­a­hvítt. So varð hann stakk­aður við einum fínum lagi av salti ímillum hvønn fisk. Hetta trýsti vatnið úr fisk­inum, sum síðan varð Fiskaturking á Tvøroyr William Heinisen teknaði búmerkið - sum sæst vinstrumegin – til føroysku sendi­nevnd­ina, sum fór til Spania í 1929. Her sæst hann saman við Christiani Matras og Heðini Brú – eisini kallaðir teir tríggir Varðarnir Mynd: Roland Thomsen