týsdagur 29. apríl 2014síða 15

15 Mikudagur 12. februar 2014 · Nr. 18 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Mikudagur 30. apríl 2014 · Nr. 48 meldurin og um alt, sum tú kanst lesa, er á einum fremmand­um máli, hevur hetta sjálv­sagt nógv at siga fyri møgu­leikan at byggja ein tjóð­skapar­ sam­leika upp, sigur Lisbeth Nebelong. Skammaðist av landsmonnum Somuleiðis minnist hon, hvussu niðurgerandi donsku marinararnir vóru, tá hon sum 18 ára gomul fór í dans í Havn. – Eg krympaði meg og skamm­aðist yvir mínar landsmenn, tá marinarirnir komu og so týðiliga sóu niður á føroyingar, tað klár­ aði eg slett ikki, sigur Lisbeth Nebelong, sum við trí­bóka­ verkinum eisini hevur hug at greiða dønum frá Føroyum. – Danir vita sera lítið um Føroyar, og ein partur av drívmegini hjá mær er eis­ ini at vísa eina aðra síðu av Føroyum, sigur Lisbeth Nebelong. Hon heftir seg við, at Høgni Hoydal hevur býtt danir og teirra ásjón á føroy­ ingar í tríggjar bólkar: Teir sum halda tað er fantastiskt, og náttúran er so flott. Teir sum eru líkaglaðir, og teir, sum halda, at Føroyar bara eru til fortreð. – Fjølbroytni er full­komi­ liga vekk í hesu mynd­ini. Eg vil gjarna siga søguna um Føroyar, so danir fáa eina meiri fjølbroytta mynd av, hvat Føroyar er. At føroy­ ingar eru nógv annað enn tað, sum Søren Ryge vísir, og at næstan annar hvør borg­ari í Havn hevur eina akademiska útbúgving. Har­ umframt at viðurskiftini millum føroyingar og danir er ógvuliga samansett, eins og kenslurnar hjá føroy­ing­ um mótvegis Danmark og við­víkjandi egnum samleika eru tað, sigur Lisbeth Nebelong. Lært nógv um Føroyar Í arbeiðinum við trí­bóka­ verk­inum hevur Lisbeth Nebelong lært nógv um Føroyar. – Tú kanst siga, at eg havi hugt upp á Føroyar upp á fimm ymiskar mátar. Saman­umtikið hava teir givið mær vitan til at skriva bøk­ur­nar. Hesir mátarnir at síggja Føroyar upp á, eru sum barn og sum ung, har tað snýr seg um at sansa um­ hvørvið, mentan og menn­ iskjuni. Sum journalist, har eg ynskti at kanna Føroyar og mentunarmøtið, sum akademikari, har eg royni at skilja eitt nú full­veldis­ rørsluna og seta tað inn í ein søguligan og aka­dem­ iskan samanhang og at enda skaldsliga, har alt verður sett inn í ein størri saman­hang. Har søga, samfelag, kenslur og royndir verður sett saman til nakað heilt triðja – skaldskapin, sum sam­ stundis kann siga nakað um sam­bandið millum Føroyar og Dan­mark og mentunar­ møti millum hesar báðar tjóðir. Í sambandi við research­ arbeiði til Færøblues var Lisbeth Nebelong til sjós í 13 døgn við trolaranum, Brestir. – Færøblues er ein skald­ søga um menningina hjá Kára – ein sonevnd sið­menn­ ingar­skaldsøga. Fyri at skilja Kára, valdi eg eitt nú at fara til skips, fortelur Lisbeth Nebelong. Tað var ein góð upp­living, heldur hon. – Eg lærdi nógv um før­ oyska mentan, og hvussu tað má hava ávirkað Kára at vera til skips. Hesir menninir, fá­ mæltir, men ótrúliga fyri­ komandi og fittir, sigur hon. Hon hevði ikki sjóverk og hevði ein góðan túr. – Eg spurdi, um eg kundi hjálpa við nøkrum, men skiparin hugdi uppá mínar klønu armar og segði: Nei, við hasum ørmunum, kanst tú einki gera – far tú bara og slappa av, sigur Lisbeth Nebelong. Ein kærleikssøga Tríbókaverkið: Når Engle spiller Mozart, Færøblues og Møde i mol er ein kær­ leiks­søga um donsku Lisu og føroyska Kára. Lisa, sum er dóttir ríkis­ um­boðsmannin, flytir til Føroya, sum hálvvaksin. Hon hevur verið í Føroyum, sum barn, og tá hittið hon Kára, sum hon fær eitt serligt sam­band við longu tá. Tey síggjast aftur, tá hon flytir til Føroya, sum hálvvaksin, og gerast góð. Gjøgnum Lisu og Kára lýsir Lisbeth Nebelong kenslur hjá føroyingum, sam­leika­spurningar og kenslur hjá danskarum við­ víkjandi hesum. Lisbeth Nebelong sjálv flutti til Føroya sum barn, tí pápin skuldi arbeiða hjá Ríkisumboðnum. Sum hálv­ vaksin hevði hon ein tørv á at koma aftur, og fór til Føroya at arbeiða sum lærara­vikarur sum 18 ára gomul, eftir at hon var liðug við studentar­ skúlan. Hon starv­aðist á Sankta Frans skúlanum í 1973. Sostatt hevur hon búð í Føroyum sum barn og sum hálvvaksin. Frá 1965 – 1967 og frá 1973-1974. Sum børn og ung eru vit sansalig og hetta eru tvey tíðarbil í lívinum, har hon er sera opin fyri øll­um. Føroyar fara tí beint inn í hjartað á henni, greiðir Lisbeth Nebelong frá. – Hetta var í tveimum ym­ iskum, men sera sárbærum og sansaligum tíðarskeiðum í mínum lívi, har eg sansaði alt. Tí virkaði tað so ógvu­ sligt uppá meg, at vera í Føroy­um hesa tíðina, sigur Lisbeth Nebelong. Og tí eru Føroyar ein partur av henni, heldur hon. Føroyar eru tónleikur Tónleikurin er eitt gjøgnum­ gangandi evni í trí­bóka­verk­ inum hjá Lisbeth Nebelong – bæði innihalds­liga og í heitunum. – Fyri meg er Føroyar tón­ leikur. Tað stavar møguliga frá Williami Heinesen og hansara søgu um glataðu spæli­menninar, men tón­ leikur fylti eisini nógv í mín­ um lívi, tá eg búði í Føroyum, sigur Lisbeth Nebelong. Hon kendi seg einsamalla, tá hon flutti til Føroya í 1973, men alt broyttist, tá hon kom í kórið hjá Ólavi Hátún, sum í dag er Havnar­kórið. Somuleiðis brúkar hon tónleikin til at skapa ein ávísan róma í trí­bóka­verk­ inum. Hóast at Føroyar altíð fer at vera ein partur av henni, kennir Lisbeth Nebelong, eins og Lisa í bókini, at hon altíð fer at vera ein, sum kemur uttanfrá. Hon fer altíð at vera sædd, sum ein gestur og sum ein dani – við øllum, sum tað inniber. Lisbeth Nebelong er fødd í 1955 í Keypmannahavn. Hon er vaksin upp í Danmark og í Føroyum. Hon er journalist, rithøvundur, merkonom og Master of Public Management. Hon hevur umframt tær tríggjar skaldsøgurnar um Lisu og Kára skrivað bøkur um privat­økonomi og Turen går til Færøerne á Politikkens forlag. FAKTA: Seinasta bókin í røðini um Lisu og Kára, »Møde i mol«, liggur nú í handlunum og eitt tríbókaverk om viður­ skifti og kenslur millum Føroyar og Danmark er liðugt. Fyrsta bókin í røðini: Når engle spiller Mozart kom út í 2003. Hetta var søg­an um Lisu, sum flytir til Føroya sum hálvvaksin og hittir sín sálarvin, Kára. Mentunarliga fjar­støð­ an millum tey bæði er tó so stór, at tey velja at liva lívið hvør sær, men hitt­ ast aftur í Føroyum, sum vaksin. »Når engle spiller Mozart holder de fri« verð­ur sagt í bókini. Í tí setn­ing­inum, sum eis­ini liggur aftanfyri heitið á bókini, liggur, at einglar­ nir gloyma at ansa eftir Lisu, tá hon skal taka av­gerð um framtíðina. Tí velur hon Kára frá til fyri­muns fyri eina yrkis­ leið sum sakførari í Keyp­ manna­havn. Onnur bókin í røð­ ini, Færøblues, kom út í 2008 og snýr seg um Kára og er ein sið­menningar­ skaldsøga um unga mann­ in, og hvussu hann menn­ ist til tað menniskja, sum hann er. Triðja bókin, Møde i mol, snýr seg um, hvussu tey bæði hittast aftur, nú í 50 ára aldrinum. Lívið, og tær avgerðir, sum tey hava tikið, eru viðgjørdar og bókin er ein roynd at fangað tær tvígildu kensl­ ur, sum eru millum føroy­ ingar og danir í tí felags­ skapinum og stríð­num, sum eru millum londini í ríkisfelagsskapinum. Hetta hevur rit­høv­und­ urin valt at lýsa gjøgnum kær­leiksøguna millum Lisu og Kára. marjun@sosialurin.fo Tríbóka­ verkið Tá høvuðspersónurin í bókunum hjá Lisbeth Nebelong, Lisa, kemur aftur til Føroya sum tilkomin kvinna, býr hon á Hotel Hafnia og situr og hyggur yvir á borgina, sum plagdi at vera hennara heim. Tað hevur rithøvundurin, Lisbeth Nebelong, eisini mangan gjørt, tá hon hevur verið í Føroyum fyri at skriva ella gera research til bøkurnar Myndir: Álvur Haraldsen