hósdagur 1. mai 2014síða 40

Sosialurin nr. 49 · 2. mai 2014 8 VIKUSKIFTI LURTA LES & UPPLIV lagt til rættis: Eyðun Klakstein Tim Grass, sum er kendur søgufrøðingur og doktari í kirkju­søgu, hevði fyri stuttum hetta ummælið um bókin »Brøður í Føroyum« í fródligum bretskum tíðarriti Tórður Jóansson: Brøður í Føroyum: Ein evangelikansk rørsla, merkis­verdi vøkstur hennara og varandi ávirkan á eitt fjar­skotið oyggja­samfelag Ensk útgáva: Fróðskapur 2012. Føroysk útgáva: Sprotin 2013. 329/356 blss. ISBN 978-99918-65-46-1 og 978-99918-76-55-9 Tá ið ein doktararitgerð verður flutt yvir í bók, gerst úrslitið mangan torført at lesa, serliga fyri tey, ið ikki eru fakfólk. Hendan ritgerð (tilnevnd á Lærda Háskúlanum í Glasgow) er tó eitt frískligt undan­tak. Høvundurin er, eins og nógvir oyggjabúgvar, ein føddur frá­søgu­maður, og hetta verk hansara er sera áhugavert, ikki minst, tí tað setir at summum for­dómum og stereotýpum um hugburðir Brøðrarørslunnar. Mest bíta vit merki í, at Brøðrasamkomur í Føroyum virkið stuðlaðu undir evningina í sambandi við tjóð­ skapar­liga samleikan heldur enn at vísa slíkt frá sær (bls. 202). Ætlan høvundans, sum ein, ið ikki er innan rørsluna sjálvur, er at veita lesarum eina meira javnvigaða og fródliga framløgu um føroyska brøðra­rørslu enn ta, sum higar til hevur verið tøk; og eg, sum ein, vóni, at hendan bók fer at slóða fyri einum ráki, sum granskarar úti í heimi fara at taka eftir. Umskifti Brøður komu til danska økið Føroyar í 1865 við kristniboðan skotska trúboðarans William G. Sloans. Hóast kirkjan í oyggj­ unum var vorðin luthersk við Protestantisku Reformatiónini, so var hon tarnað av longu frástøðuna frá Dan­mørk og av tí, at hon nýtti danskt heldur enn føroyskt, eitt mál, sum í størri mun hevur røtur í gamla norrøna málinum. Strategi Sloans kemur greitt til sjóndar við tað, at Brøðurnir vóru fyrsta kristna rørslan, sum gjørdist heima­runnin. Brøðrarørslan fram­leiddi og gav út fyrstu før­ oysku bíbliutýðingina, og óhefti frymil teirra við sjálvstýrandi sam­komum gjørdu enda á tvør­leik­unum, sum stóðust av fjar­støðu frá miðdeplum. Tíðin hevði eisini avgerandi týdning, tí rørslan tók seg upp í einum tíðarskeiði, tá ið stórar rembingar fóru fram við tjóð­ bygnaði, har stór umskifti broyttu alt samfelagið bæði búskaparliga og sosialt, og samfelagið fór frá at hava landbúna til at hava fiskiskap og fiskavirking sum grundstøði. Sum tað vísti seg, bar væl til seta samkomur á stovn í hesum broytingartíðum. Flestu samkomur og salar teirra komu í fyrru helvt av tjúgundu øld, og so við og við kom Brøðrarørslan at fevna um ikki minni enn fimtan prosent av íbúgvum oyggjanna – eitt hægri tal enn nakrastaðni í heiminum og í sjálvum sær ein virkin mótsøgn til smábólka-hugmyndina aðrastaðni. Tann týdningur, sum familju­ sam­bond hava í lívinum í einum oyggja­bólki, gav amboðini at bera brøðraboðskapin út um landið, og hetta tryggjaði, at limir vóru ongan­ tíð púra avbyrgdir frá sam­feløg­ unum, har tey livdu. Afturat hesum spruttu úr rørsluni fleiri oddafólk innan samfelagsviðurskifti, politikk, vinnulív og mentan. Við sermerkta hugburði rørslunnar viðvíkjandi Tónleikur hjá Eivør verður brúkt til lýsingar fyri heimskendari sjóvarpsrøð Kendur danskur plátuvendari er skuldsettur fyri at hava hackað og lúrt eftir vinfólki – Hvat skal eg siga við pápa tín? Tað er aftur­vend­ andi spurningurin, sum Gabriel García Márquez fær frá mammu síni, tá ið tey bæði fara til heimbygdina, har tey ikki longur búgva, fyri at selja gamla barnaheimið. Márquez hevur ikki sæð mammu sína í longri tíð, og hon kemur at leita eftir honum fyri at fáa hann at hjálpa sær við søluni av húsunum. Veruligu ørindini tykjast tó verða at tosa Marquez til rættis, eftir at hann er givin við hægri lesnaðinum fyri at brúka tíð og orku upp á at skriva. Tað dámar pápanum einki, tí hann vil hava sonin at fáa sær útbúgving, og síðani velja sína lívsleið, sum honum líkar. Og mamman átekur sær uppgávuna at fara at tosa við sonin. Nú um daganar doyði kolumb­iski rithøvundin Gabriel García Márques 87 ára gamal. Hann er ein av bestu og best umtóktu latín­ameri­kansku rithøvundunum og fekk í 1982 Nobel bókmenta­heiðurs­lønina. Hann er ein av undan­gongu­ fólk­unum og bestu um­boðunum fyri skrivingar­háttin, sum verður róptur magisk realisma. Í bókini Living To Tell The Tale (Vivir Para Contarla) greiðir Gabriel García Márques frá fyrsta part­inum av lívi sínum, og tað ger hann við sínum vanliga fangandi og hugtakandi skrivingarlagi. Hann sigur smáar søgur um seg og familjuna, hann setur lívið á bygd í Kolumbia inn í størri per­spektiv, og hann greiðir frá, hvussu hann bleiv rithøvundur. – Sig við hann, at tað einasta, sum eg ætli mær at verða í lív­ inum, er rithøvundur, og tað er tað, eg fari at verða, svarar Marquez umsíðir mammu síni, eftir at hann hevur roynt mýkja støðuna við meira varligum svarum. Og rithøvundur bleiv hann – ein av teim bestu í okkara tíð. Living To Tell The Tale er ein fantastisk ferð ígjøgnum lívið hjá Gabriel García Márquez og ein upp­løgd bók at lesa, nú Marquez hevur lagt pennin. Náttarlívið í Keypmannahavn hevur fingið ein kvøkk, eftir at ein kendur DJ er skuldsettur fyri hava hackað teldur hjá vinfólki og kenningum. Blaið Vice veit at siga, plátuvendarin hevur fingið atgongd til teldur, harddiskar, vevkamera, Facebook, Skype og persónligum fílum hjá vinum. Tað hevur hann gjørt við at senda fólk ein sonevndan »trojanskan hest« umvegis inn­ bjóð­ingar, mp3-fílar ella annað. Fjalda forrtitið hevur so givið honum atgongd til teldurnar hjá eitt nú tónleikarum, vinum, modellum, klubbeigarum og plátu­felagsfólki. Løgreglan váttar fyri blað­ num Vice, at tey kann málið, men meira vilja tey ikki siga. Heldur ikki plátuvendarin hevur hug at úttala seg. Vice vil verða við, at plátu­ vendarin hevur ikki havt fíggjar­ligan vinning fyri eyga við at lúra eftir vinunum. Tá ið miðlafyritøkan HBO í farnu viku lýsti fyri komandi pørtum av sjónvarpsrøðini Game of Thrones, var tað Eivør og framleiðarin Cato, ið stóðu fyri ljóðsíðuni. Game of Thrones er ein av heims­ins best umtóktu sjónvarps­ røðum, og tað hyggja millum 6 og 7 milliónir fólk at røðini, hvørja ferð ein partur verður sendur á ameri­kansku sjónvarpsrásini HBO. Ein nýggj sesong er júst byrjað, og tað eru lýsingar fyri hesa sesong, ið brúka lagið »So Close To Being Free« hjá Eivør, ið upprunaliga var á fløguni »Larva«, men nú er re-mixað av Cato, ið er kendur tónasmiður og framleiðari, ið hevur gjørt tónleik til hópin av filmum. Niels Uni Dam LES! Eg skal verða rithøv- undur og einki annað Plátuvendari eygleiddi vinfólk Eivør í lýsing fyri sjónvarpsrøð Bók um brøður kann slóða fyri Kolumbiski rithøvundin Gabriel García Márques sigur søguna um fyrsta partin av lívi sínum