hósdagur 27. mai 2004síða 10

Úr at gera Mynd: kez Seinnu árini er ein støð- ug útskifting av før- oyska kappróðraflotan- um farin fram, og sum gongdin er í løtuni, so er einki, sum bendir á, at útskiftingin er um at vera liðug. Bátasmiðjurin, sum hevur bygt flestu av nýggju bátunum, er Sámal Hansen, og hann hevur í øllum førum úr at gera. – Báturin, sum eg í løt- uni eri í ferð við at gera, er nummar 36 í røðini, og her og nú havi eg eini 10-12 bátar niðurfyri at smíða, so hjá mær er bara at arbeiða við full- ari ferð, heldur hann. Tað er annars ikki fyrr enn seinastu fýra árini, at bátasmíðið hjá Sám- ali veruliga hevur fingið ferð á. Fyrsti kappróðr- arbáturin hjá honum var Kjølur, sum varð bygdur í 1996. Í 1998 var hann so maðurin, sum stóð aftan fyri Eysturoying- in, og tá var tað, at fólk veruliga fóru at tosa um nýggju bátarnar. Ikki minst eftir at gula 10- mannafarið vant burtur úr øllum í samfullar róðrar tvey ár á rað. – Í sambandi við at eg smíðaði nýggjan Havn- arbát og Nólsoying, fekk eg mær so eina lítla pausu frá arbeiðinum sum smiðjur. Hetta var í januar mánaði í 2000, men tann pausan er so bara longd. Eg havi so ikki verið í gamla starv- inum síðani, sigur Sám- al. Og við 10-12 afturat á bíðilistanum tykjast út- litini fyri hesum heldur ikki at vera so øgilig. Sámal smíðar framvegis við fullari ferð, og sam- stundis fækkast talið av vælkendu bátunum, sum Niklas í Koltri á sinni smíðaði. -jm Kappróður hevur ongantíð verið tryggari Sámal Hansen úr Runavík, sum hevur smíðað flestu av nýggju kappróðrar- bátunum, dugir ikki at síggja nakran sum helst trupulleika við trygdini á hesum KAPPRÓÐUR Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Í kjalarvørrinum á hendini leygardagin, tá nýggi Hós- víkingur fór í smildur, hava røddir verið frammi, sum ivast í tryggleikan á nýggju kappróðrarbátunum. Fólk hava hildið, at so smekrir, sum bátarnir nú verða gjørdir, er lítið og einki hald í teimum, og tí er eis- ini onkur, sum er farin at ivast í trygdini hjá kapp- róðrarfólkum. Dimensiónirnar eru óbroyttar Tann bátasmiðjurin, sum hesi seinnu árini hevur smíðað nógv flestar kapp- róðrarbátar, er Sámal Han- sen í Runavík, og hann iv- ast so ikki í trygdini hjá róðrarfólkunum. – Nú kann handan hend- ingin við Hósvíkingi so ikki sammetast við tað, sum fyriferst á sjónum. Báturin varð slongdur av vogninum, og er farin bólt- andi gjøgnum bøin við kanska 80 km/t, og tað sigur seg sjálvt, at slíka viðferð tolir hann ikki. Hvussu var og ikki, so sóu myndirnar av sundur- skrædda bátinum ógvus- ligar út. Tunnu borðini á bátinum tóktust mest álík pinnabrenni, men heldur ikki hetta tykist vera nakað, sum fær nakran sum helst ótta í bátabyggjaran. – Sjálvandi er ein kapp- róðrarbátur eitt sindur smekrari, enn ein bátur, sum verður nýttur til út- róður, men heilt so stórur er munurin kortini ikki. Borð- ini, sum eg nýti, eru 10-12 mm, og tað er so somu di- mensiónir, sum Niklas í Koltri plagdi at brúka, tá hann á sinni smiðaði størsta partin av kappróðrarflotan- um. Og so kann leggjast afturat, at kjalarborðið og flatborðið eru væl sverari. Upp ímóti tumma tjúkk, sigur bátabyggjarin. Øll onnur mát – bond, stokkar, bekkir v.m. – eru júst tey somu, sum Niklas nýtti, so har skuldi alt verið í lagi. – Á einum vanligum út- róðrarbáti eru borðini á leið 16 mm, so størri enn tað sama er munurin so heldur ikki. Og tá skal so eisini minnast til, at tann báturin er bygdur til heilt onnur viðurskifti. Er veðrið ófantaligt, so verður gjarna slettis ikki róð við einum kappróðrarbáti, tí róðrar- fólki fær kortini einki burt- urúr venjingini tá. Ongantíð verð tryggari Soleiðis er tað á ongan so- leiðis, at bátabyggjarin sjálvur situr við kalda- sveitta og lurtar, tá róð verður kapp kring landið. heldur ikki, um talan av og á kann vera um heldur keðilig veðurlíkindi. – Nei, tað er tað so slettis ikki. Hesir bátarnir eru so í øllum førum eins tryggir, og kappróðrarbátar hava verið tey nógvu seinnu árini. Styrkin á bátunum er so ríkilig til brúkið, og skuldi tað verið spurning- urin, so kundu teir ivaleyst væl verið smekrari, enn teir eru. Í øllum førum, um tað bert var trygdin, sum atlit skuldu takast til. – Og afturat tí, so er tað jú eisini soleiðis, at tað nú er kravt, at bátarnir skulu hava bjargingarvestar um- borð. Tíbetur er tað sera sjáldan, at tørvur er á hes- um, men tað bøtir so eisini um trygdina, so alt í alt haldi eg, at tað ongantíð hevur verið tryggari at rógva kapp, enn júst nú, sigur bátasmiðjurin. Flutningurin er trupulleikin Ein trupulleiki heldur Sám- al tó vera, og tað var júst tann trupulleikin, sum gjørdi seg galdandi hjá Hósvíkingi. Nevnliga flutn- ingurin. – Í dag eru tað fleiri av feløgunum, sum hava fing- ið sær serligar vognar til flutning av bátunum. Hesir vognarnir viga lítið og einki, og báturin sjálvur vigar enn minni. Tí kann tað væl verða ein trupul- leiki við trygdini hjá bátin- um sjálvum, tá hann verður fraktaður millum ymsu støðini. Kemur ein hvirla, so er báturin jú soleiðis av skapi, at vindurin trýstur hann uppeftir, og er ferðin tá um einar 80 km/t ella har á leið, so munar tað lítið, hvussu handverkið og til- farið eru. Tá fer báturin illa, og í flestu førum somikið illa, at hann verður vrak, sigur Sámal Hansen at enda. Tað sá ógvusligt út, tá nýggi hósvíkingur fór í knús leygardagin, men tann hendingin er lítið sigandi fyri góðskuna av bátinum, sigur bátasmiðjurin Mynd: Jens Krisitan Vang Nr. 99 • mikudagur • 27. mai 2004 • 78. árgangur • www.sosialurin.fo 19 18 Nr. 99 - 27. mai 2004 UTTAN ÚR HEIMI Felagsskapurin hjá Osama bin Laden hevur 18.000 virknar limir, og kríggið í Irak hevur givið felags- skapinum vind í segl- ini YVIRGANGUR Árni Joensen fartekst@mail.dk Hóast umfatandi tiltøk ímóti yvirgangsfelagsskap- inum al-Qaeda bendir alt á, at felagsskapurin hevur tað so gott sum ongantíð fyrr. Tað er í hvussu er niður- støðan hjá kenda enska granskingarstovninum IISS. Í einari frágreiðing um al-Qaeda sigur IISS, at fíggjarviðurskiftini hjá al- Qaeda eru góð, at felags- skapurin virkar væl, og at leiðarin, Osama bin Laden, hevur ongantíð verið fyri- myndin hjá so nógvum sum nú. Hetta seinasta kemst av krígnum í Irak. IISS sigur, at al-Qaeda varð meint raktur, tá Tali- ban-stýrið varð rikið frá í Afghanistan, men at felags- skapurin hevur megnað at umskipað seg, soleiðis at hann nú heldur til í meiri enn 60 londum, men at hann kortini er at kalla ósjónligur allastaðni. IISS heldur, at helmingurin av teimum 30 ovastu leiðarun- um í al-Qaeda og umleið 2.000 limir í felagsskap- inum eru deyðir ella tiknir til fanga tey seinastu árini. Men tað hevur ikki órógvað al-Qaeda stórveg- is, skrivar IISS. Stovnurin vil vera við, at felagsskap- urin hevur framvegis nóg mikið av pengum, og at hann stuðlar smáum bólk- um í londum sum Saudi- arabia, Marokko, Indonesia og Kenya. Irak Bretski stovnurin sigur, at kríggið í Irak hevur givið al-Qaeda vind í seglini, og júst gongdin í Irak kann fáa avgerandi týdning í fram- tíðini. IISS skrivar í frá- greiðingini, at miseydnast royndin hjá amerikanarun- um at demokratisera Irak, verður landið ein sonn marra hjá USA og Vestur- heiminum í mong ár fram- eftir. Eydnast tað haraftur- ímóti at skipa Irak sum eitt demokratiskt land, fer tað at hava góða ávirkan á alt Miðeystur, og tað fer eisini at skerja møguleikarnar hjá al-Qaeda. Næstan øll limalond- ini í einari ST-nevnd, sum skal kanna og forða píning, pína sínar egnu fangar PÍNING Árni Joensen fartekst@mail.dk ST hevur sett eina nevnd við umboðum úr tíggju londum at kanna, hvørji lond pína sínar fangar, og hvussu heimssamfelagið kann steðga píningini. Men sambært manna- rættindafelagsskapinum Amnesty International er valið hjá ST sera óheppið, tí níggju av teimum tíggju londunum, sum manna nevndina, pína sínar egnu fangar. Algeria hevur fingið for- mansskapin í kanningar- nevndini, sjálvt um Am- nesty International í einari frágreiðing herfyri stað- festi, at teir algerisku myndugleikarnir pína fang- ar, sum sekir ella ósekir verða settir í samband við yvirgang. Hini londini í nevndini eru Kongo, Senegal, Kili, Ekvador, USA, Aser- bajdsjan, Kekkia og Georgia. Amnesty Inter- national sigur, at í Kongo verða fangar ofta píndir við elektriskum stoyti, og í Senegal hava myndugleik- arnir pínt fleiri limir í einum andstøðufelags- skapi. Í Ekvador verða politiskir andstøðingar tiknir og píndir í fongslun- um, og Amnesty Inter- national ákærir USA fyri at pína fangar í Afghanistan og Irak. Í Aserbajdsjan hava trygdardeildir hjá innan- ríkisráðnum lagt ómenn- iskjaligt trýst á andstøðu- leiðarar, í Kekkia fara myndugleikarnir illa við fólki av romanskum upp- runa, og tað finnast fleiri frágreiðingar um píning í fongslunum í Georgia, sig- ur Amnesty International. Holkeri fer frá Fyrrverandi finski for- sætisráðharrin, Harri Holkeri, leggur nú frá sær sum serligur ST- sendimaður í Kosovo. Holkeri tók við starvin- um í Kosovo í august í fjør, og ætlanin var, at hann skuldi røkja starvið í eitt ár. Men týsdagin boðaði hann frá, at hann fer frá nú av heilsuávum. Harri Holkeri var fyri hvøssum atfinningum, tá serbar og albanar brustu saman í Kosovo fyri tveimum mánaðum síð- ani. 19 fólk doyðu í sam- anbrestunum, áðrenn tað eydnaðist ST-hermonn- unum at sissa partarnar. Serbisku myndugleikar- nir funnust tá hvassliga at Harri Holkeri og kravdu, at hann bleiv koyrdur frá sum serligur ST-sendi- maður í Kosovo. Harri Holkeri hevur havt aðrar uppgávur utt- an fyri Finnland. Eitt skifti var hann formaður á ST-aðalfundinum, og hann hevur eisini verið virkin í royndunum at fáa frið í Norðurírlandi. Oljan gevur dýrar ferðir Tann høgi oljuprísurin hevur gjørt, at fleiri reiðarí og flogfeløg um- hugsa at leggja eitt ser- ligt oljuavgjald á ferða- seðlarnar, og summi fe- løg hava longu gjørt tað. Danska reiðaríið DFDS legði í gjár 20 krónur oman á hvønn ferðaseðil við ferjunum, sum sigla ímillum Dan- mark og Bretland og ímillum Danmark og Noreg. Jes Svare, markn- aðarleiðari hjá DFDS, sigur við Jyllandspostin, at ferðaseðlaprísurin varð ásettur fyri einum ári síðani, men hesa tíð- ina er oljan dýrkað so nógv, at prísirnir halda ikki longur. Tí er olju- avgjaldið lagt omaná. Stena Line, sum eisini rekur fleiri ferjuleiðir, hevur ikki gjørt av, um eitt avgjald skal leggjast á ferðaseðlarnar, men tað verður helst gjørt, sigur felagið. Flogfelagið SAS boð- aði í síðstu viku frá, at tað fer at leggja ímillum 30 og 45 krónur oman á hvønn ferðaseðil frá 1. juni, og British Airways og onnur evropeisk flog- feløg hava sagt, at tey fara eisini at leggja eitt oljuavgjald oman á ferðaseðlaprísirnar. Vakurleiki í politikki Tá italiumenn næstu ferð fara á tjóðartingsval, fáa teir høvi at atkvøða fyri flokkinum Partito della Belezza ella Vakurleika- flokkinum, sum fyrrver- andi varamentamálaráð- harrin Vittorio Sgarbi hevur stovnað. Í teirri politisku stevnuskránni sigur Vakurleikaflokkurinm, at hann fer at virka fyri at varðveita tað italska landslagið og teir vøkru býirnar. Flokkurin sigur, at alt ov stórt lendi verða brúkt til skilaleysa bygg- ing, og at alt ov nógvir stórir bygningar mis- prýða teir vøkru býirnar. Sambært flokkinum eru tað eirindaleysir byggi- harrar og embætismenn, sum oyðileggja bæði náttúruna og býirnar. Vittorio Sgarbi um- boðar stjórnarflokkin Forza Italia hjá Silvio Berlusconi, forsætisráð- harra í tjóðartinginum. Hann hevur kortini gjørt av, at Vakurleikaflokkur- in skal fara í valbólk saman við einum øðrum flokki, nú val verður til Evropatingið. Ágangandi svanar Fólk í enska býnum Mansfield, sum hava hund, verða nú ávarað ímóti ágangandi svanum. Myndugleikarnir í bý- num siga, at ein svanur leyp á ein hund, sum var farin at svimja í einari lund í býnum, og at svan- urin var so ágangandi, at hundurin druknaði. Tað sama hendi einum øðrum hundi, og í einum øðrum føri kom ein hundur rættiliga í neyð av einum ágangandi svani. Tey, sum hava kunn- leika til svanar, siga, at steðgin kann ofta vera ágangandi, tí hann roynir at verja bøguna og teirra øki, men serfrøðingar siga, at svanarnir í Mans- field hava verið sjáld- sama ágangandi í ár. Eftirlitsnevnd hevur ikki reint mjøl í posanum Al-Qaeda líka sterkt enn Kríggið í Irak hevur gjørt, at uppaftur fleiri síggja Osama bin Laden sum ta stóru fyrimyndina Mynd: Reuters C M Y K 18