mikudagur 14. mai 2014síða 34

10 Mentanarblaðið hjá Miðlahúsinum 3 • 16. mai 2014 10 mentanarsíðan Barna Beinta Johannessen Í familjuni Bergvik eru trý børn, Dávur, stórasystirin Sissal og lítlibeiggin Tór. Børnini ferðast saman við mammuni, pápa­num og Viljormi pápabeiggja víða kring knøttin og vitja fjarskotin lond. Vit lesa og læra um mentan og landalæru, alt meðan familjan stríðist móti eitt nú mutraðum politistum, svangum krokodillum og náðileysum skálkum. Høvuðsfíggindi teirra er tann óndi og vitleysi Stig Svartvik, sum bæði vil brúka tey at stjala virðismiklar dýr­gripir fyri seg, og sum samstundis roynir at gera av við tey. Verða jagstrað Tað at familjulimirnar bæði eru teir, sum verða jagstraðir, og teir, sum loysa gáturnar, ger bøkurnar ógvu­liga spennandi at lesa. Og høvuðs­per­són­ urin Dávur livir fult upp til leik­lutin sum barnabókadetektivur, tí hann roynir sum oftast at loysa trupul­leikar­ nar sjálvur heldur enn at biðja tey vaksnu um hjálp. Meira enn bara action Men bøkurnar eru meira enn bara spenn­andi lesnaður, tær eru eisini upp­lýsandi. Landalæra, mentan og list verður ein náttúrligur partur av søgu­gongdini, tí bæði ferðamálini og brots­gerðirnar leggja upp til tess. Aftast í bók­unum er eisini eitt minileksikon við hentari vitan um ymisku støðini, tey vitja, og eitt kort. Stuttligt myndamál Eitt annað, sum eisini riggar væl við bókunum, er, at myndamál og lýs­ingar ofta vísa til filmar og aðrar (kular) bóka­figurar, sum lesarin helst kennur framman­undan, t.d. James Bond, Mission Impossible, zombiar, Tintin og Star Wars. Tað, at bæði høvuðs­per­ són­urin og myndamálið er nokk so ‘dreingja­ligt’, er helst ein av orsøkunum til, at røðin er ógvuliga væl umtókt millum norskar dreingir. Nógvar tekningar eru í bókunum, og realistiski teknistílurin hjá Trond Bredesen ger tað lætt at kenna aftur bæði ferðamál og teir ymisku persón­ ar­nar. Tekningar stuðla væl upp undir spenn­andi søgurnar og gera bøkurnar lættar at lesa. Síðan Loyndar­ málið í Venezia kom út á norskum í 2000, er ein bók komin út um árið. Loyndar­málið í Trondheim (2014) er fimtinda og fyri­ bils síðsta bókin í røðini. Loyndarmálini á føroyskum eru: Loyndarmálið í Venezia (2012), Loyndarmálið í Luxor (2013), Loyndar­málið í Angkor (2013) og Loyndarmálið í New York (2014). Nú hevur granskarin Aasta Marie Bjorvand Bjørkøy kannað handritini hjá Thorbjørn Egner og hevur funnið útav, at Baktus ætlaði at giftast í fyrsta uppkastinum hjá høvundanum. Fyrstu ferð, søgan um Karius og Baktus var útgivin, var í 1941. Tá var ein genta við; hon æt Karolina og stóð har so fitt og smíltist í prikkutum kjóla.  Vóru gamlir at byrja við Karius og Baktus líktust í fyrstuni heldur ikki teimum, vit kenna í dag. Í fyrstu útgávuni vóru teir báðir tunnhærdir, nøsin var long, og teir sóu gamlir út. Í aðru útgávuni í 1949 vóru teir báðir reyðhærdir, men líktust annars trøllunum, vit kenna í dag. Foreldur ringdu at kæra sína neyð Tá ið Karius og Baktus var sent sum hoyrispæl í norska útvarpinum í 1946, ringdu fleiri foreldur inn og kærdu sína neyð, tí børnini høvdu grátið so illa, av tí at teir báðir verða skolaðir niður ígjøgnum rørið í vaskinum og út á sjógv. Tíbetur fingu teir í seinni útgávum ein flaka, har teir høvdu bjargað sær upp at sita. Karolinu hoyrdist onki til longur. Í staðin fyri at giftast og byggja sær ein bý og fáa nógv børn, sum Baktus hevði sagt fyri Kariusi, sættaðist Baktus við at byggja sær eini hús uppi í einari kinnton, har hann kundi sita sum ein kongur og hyggja út yvir allan býin. Í útgávuni frá 1958 fekk Karius fingið svart hár og onnur klæðir enn beiggin, so at teir báðir fingu sína egnu persónligheit, og hetta er útgávan, sum allar komandi bøkurnar hava bygt á. Erling Simonsen hevur týtt hesa fólkakæru søguna um teir báðar Karius og Baktus til føroyskt. Hon er 42 bls. og innbundin. Runt heimin við listdetektivunum Baktus og Karolina Røðin hjá Bjørn Sortland um Listdetektivarnar er ein tann størsta norska barnabókasuksess í nýggjari tíð. Higartil eru 14 bøkur í norsku røðini. Fýra av bókum eru á føroyskum, og tann fimta kemur út í heyst Søgan um Karius og Baktus er ein einaferð uppafturprentað. Síðan bókin kom út á føroyskum fyrstu ferð í 1961, er hon prentað upp aftur seks ferðir Nýggjasta bókin um listdetektivarnar á føroyskum Karolina, gentan hjá Baktusi Soleiðis sóu Karius og Baktus út, tá ið Thorbjørn Egner teknaði teir á fyrsta sinni í 1941 Karius og Baktus í 1949. Her líkjast teir trøllunum, vit kenna, men báðir hava teir reytt hár Bjørn Sortland Tekstur: Beinta Johannessen Tekningar: Trond Bredesen Tekstur: Marna Jacobsen Tekningar: Thorbjørn Egner