mikudagur 14. mai 2014síða 47

23 Mentanarblaðið hjá Miðlahúsinum 3 • 16. mai 2014 Skal Jenis meldast? Tolsemi er ikki bara ein ábyrgd, sum liggur á mótpart­ inum. Á teimum hinumegin hegnið, sum ein er ósamd/ ur við. Tolsemi snýr seg eisini um at góðtaka, at onn­ur finnast at ella enntá niðra tað, sum ein sjálv/ur um­ boðar. Tí hevur illbrýnti maðurin í Norðurlandahúsinum ongan rætt til at krevja eitt alment rúm, sum er reinsað fyri øllum tí, sum hann ikki brýggjar seg um. Og limirnir í LGBT kunnu heldur ikki gera krav um eitt alment rúm uttan kritiskar ella enntá niðrandi útsagnir. Tí fegnaðist um, at LGBT ikki valdi at melda Jenis av Rana fyri tað, sum hann segði við donsku avísina Information í oktober í fjør. Eftir mínum tykki er tað skeivt at tosa um lógar­brot og rættarmál, hvørjaferð onkur markerar eitt ósympatiskt ella niðrandi sjónarmið. Eitt dømi var, tá Jógvan Páll Lassen, advokatur, proklameraði á for­síðuni á Sosialinum í 2010, at Jenis av Rana hevði brotið § 266b, tí hann ikki vildi eta døgverða saman við fyrrverandi íslendska forsætisráðharranum, sum var lesbisk, og sum hevði makan við í Føroyum. Eftir mínum tykki er tað fullkomiliga láturligt at geva avboð til ein slíkan døgverða við hesi orsøk, men tað er skeivt at tosa um lógarbrot. Tá er man ikki petti betri enn Bill Justinussen, tá hann meldaði Ole Wich fyri umstrídda listaverkið, HomoFObia, afturi í 2006. Sami Bill hevði stutt frammanundan spurt, um tað mundi vera ein saman­hangur millum eina Gay Pride í New Orleans og ódnina Kathrinu, sum tók lívið av 1836 fólkum og rak fleiri túsund frá húsi og heimi. Bill spældi altso við tankan um, at ræðuliga ódnin var Guds revsing fyri eina homo-skrúðgongu, og tað er nokk tað mest víð­ gongda, sum eg til dags dato havi hoyrt í kjakinum um sam­kynd. Men Bill skal hava loyvið til at bera fram sína hugsan. Intolerant fólk finnast allastaðni, og dysturin um frum­rættin til at vera tað størsta offrið flytir einans fokus frá tí veruliga spurninginum: hvussu skipa vit eitt rætt­víst og rúmligt samfelag? Tað einasta, sum ein fær burturúr at melda, er at gera síni mótstøðufólk til offur og pínslarváttar. Ein heiður og eitt upmerksemi, sum tey sjáldan hava uppiborið. Stóra bretska skaldið, Oscar Wilde, varð settur í fongsul orsakað av sínum samkyndleika í Bretlandi seint í 1800-talinum. Í einum modernaðum varianti af fjalla­talu Jesusar segði umstrídda skaldið einaferð: »Always forgive your enemies, because nothing annoys them so much!« Um eg vil hava loyvi til at siga mína hjartans hugsan – og tað vil eg – so má eg eisini tola, at mín mótpartur hevur sama rætt. Tað er prísurin fyri at liva í einum pluralistiskum demokratii, har meiningar bresta saman á tí demokratiska vígvøllinum. Hetta hóast eg eri til­ vitaður um, at tað ikki kann vera lætt at leggja oyra til niðrandi talu, serliga um tú ert ein ungur og óavklár­ aður persónur, sum hoyrir til ein seksuellan minniluta. Um »ekstremistisk«, »ósympatisk« ella »miðaldarlig« sjónarmið ikki sleppa fram í ljósið, so verða tey heldur ikki konfronterað í tí almenna ljósinum, og so kunnu tey liva sítt trygga lív í tí privata og tí dulda. Ein almenn útsøgn er altíð eitt kærkomið høvi at grundgeva ímóti. Tí er tað ein illusión at halda, at mótstøðan ímóti seksuell­um minnilutum kann kriminaliserast í hel. Einki er vunnið, um ein við revsilógini í hondini tvingar fólk til at úttala seg á ein hátt, sum ikki endurspeglar teirra sjónar­mið. Sum veljari vil eg fegin hoyra, hvat okkara politikarar innast inni hugsa, tí tástaðni veit eg, hvørji sjónarmið hesir politikarar í veruleikanum um­ boða. Vit kunnu sostatt velja ímillum eitt autentiskt kjak, sum endurspeglar tað, sum bylgist í fólkinum, ella eitt óautentiskt pseudo-kjak, sum ofta endar við einum kjaki um kjakið. Tað er í tí opna, frælsa og stundum sær­ andi kjakinum, at tey mentalu, sosialu, politisku og løg­ frøðiligu mørkini verða flutt. Tí má eg góðtaka nakrar yvirskipaðar spælireglur. Og í teirri løtu, at eg ikki longur unni mínum politiska mótparti somu grundleggjandi rættindi, sum eg sjálvur geri krav um, so koppa leiklutirnir á høvdið, og tey, sum rópa harðast um toleransu, gerast ironiskt nokk tey mest intolerantu. Var Mandela tolerantur? Men hetta merkir ikki, at toleransan eingi mørk hevur. Toleransa uttan mørk er jú bara eitt annað orð fyri líka­sælu. Ghandi var ikki tolerantur yvir fyri bretskari imperialismu. Martin Luther King fann seg ikki í rasu­ diskriminatión. Ayan Hirsi Ali talar harðliga ímóti um­ skering av gentubørnum. Og Nelson Mandela góðtók heldur ikki apartheid. Hesar hetjur umboða eftir mínum tykki positiva intoleransu mótvegis tí, sum ikki skal tolererast. Nógvar teoretiskar bøkur eru skrivaðar um hesa and­søgnina, sum í filosofiini verður rópt »The Paradox of Intolerance«, og tað finst eingin teoretisk loysn (til nørdarnar kann eg viðmæla »The Open Society and Its Enemies« eftir Karl Popper). Tey menniskjuni, sum ikki eru »intolerant« í mun til okkurt, eru bæði amoralsk og líka­sæl. Tann avgerandi munurin er tí ikki, hvør er mest tolerantur ella intolerantur, men hvat vit tolerara og ikki, hvørjum vit berjast fyri og ímóti, hvussu vit legitimera okkara sjónarmið, og hvørji amboð vit brúka. At býta heimin upp í tolerant og intolerant er tí ein innan­tóm lýsing av teimum sonnu, virðispolitisku ósemjunum. Eftir mínum tykki áttu samkynd at fingið somu rætt­indi sum tann heteroseksuelli meirilutin. Og eg undrist á tey, sum halda, at samkynd skulu hjálpast, broytast, lekjast og fyri alt í verðini ikki legitimerast politiskt. Ein slík lóggávubroyting hevði gjørt Føroyar til eitt rættvísari, rúmligari og betri land, og sambært meininga­kanningum ynskir ein trivaligur meiriluti av føroy­ingum eisini hesa broyting. Men tey, sum hava onnur sjónarmið, mugu for ólukk­an sleppa at tala frítt og uttan hóttanir um stevn­ ing­ar og rættarmál. Hósdagin 24. apríl lat framsýningin Gay Greenland upp í Norðurlandshúsinum, Gay Greenland er søgan um væleydnaða Gay Pride átakið í Grønlandi. Norðurlendski stovnurin, Napa, í Grønlandi hevur tikið stig til framsýningina, og endamálið er at fortelja, hvussu samkynd uppliva veruleikan í Grønlandi