mikudagur 16. juni 2004síða 6

10 Nr. 112 - 16. juni 2004 Nr. 112 - 16. juni 2004 11 Jørn Astrup Hansen Under titlen Hovedet på blokken havde Den Nord- atlantiske Gruppe i Folke- tinget den 25. maj 2004 arrangeret en konference om økonomien i rigs- fællesskabet. Lægges den efterfølg- ende omtale i de færøske medier til grund, sidder man tilbage med en oplev- else af, at konferencen alene beskæftigede sig med det danske bloktilskud til Færøerne. Det var ikke til- fældet. Selv havde jeg et indlæg om udviklingstendenser i færøsk økonomi. Jeg be- skæftigede mig navnlig med rekonstruktionen af erhvervslivet først i 90'erne og reguleringen af fiskeriet. Jeg kom i mit indlæg ind på den finansielle risiko, som adgangen til at kapitalisere fiskerettighederne kan an- tages at ville påføre den færøske fiskerflåde og lån- giverne til flåden. Lige- ledes kom jeg ind på den betydelige rolle, som de offentlige fonde siden kris- en har fået som ejere af store dele af færøsk er- hvervsliv. Men ikke et ord om blok- tilskuddet. Det var netop ikke en del af mit emne. Dog foretog jeg som ind- ledning til mit indlæg et lille strejftog gennem fær- øsk økonomi siden 1977, da de nuværende fiskeri- grænser trådte i kraft. Om højkonjunkturen i 1983-88 gjorde jeg i forbigående gældende, at Færøerne i denne periode næppe havde glæde af tilskuddet fra Danmark. Tilskuddet, som under højkonjunkturen for- mentlig blot gjorde ondt værre, var medvirkende til, at vi fik for meget fart på økonomien. Så meget fart, at vi i den efterfølgende periode kørte i grøften og kom slemt til skade derved. På denne baggrund har det forbløffet mig, at jeg efterfølgende er blevet tillagt udtalelser som Blokkstuðulin er skaðiligur. Jeg har ikke udtalt mig på denne måde. Udtalelsen er ikke dækkende for konfe- rencen, langt mindre for mit indlæg. Af hele balladen de sen- este par uger kunne man i øvrigt få den opfattelse, at en debat om bloktilskud- dets plads i færøsk øko- nomi og om den måde, vi anvender bloktilskuddet på, skulle være skadelig. Det er jeg ikke enig i. Frálíka tiltakið Oyggjaleikirnir, sum nú hevur nøkur ár á baki, tykist at hava fingið fast undir fótum og er vorðið eitt fast afturvendandi tiltak. At vit sum oyggjaland koma í samband við onnur oyggjasamfeløg og oyggjafólk við hesum ítrótt- arleikunum er bara at fegnast um. Oyggjaleikirnir hava okkara fulla stuðul og vónandi fara myndugleikarnir her á landi at halda fram við at vísa hesum tiltaki sín vælvilja og áhuga. Sjónvarpið visti í gjár at siga frá, at ein trupulleiki hevur tikið seg upp til komandi oyggjaleikir í Hetlandi í næsta ár. Pláss er ikki fyri at veita eitt nú føroyskum áskoðarum innivist til hesar leikir. Hetta kemur eitt sindur illa við, tí hvat eru oyggjaleikir uttan áskoðarar, og júst nú tá tosað hevur verið um at knýta enn tættari bond millum eitt nú Føroyar og Hetland og annars hinar oyggjabólkarnar í grannalagnum, so kemur tað heilt óvart á, at pláss ikki skal vera fyri at veita føroyingum, sum ætla sær at vitja Hetland, innivist. Gott er at hetta kemur fram so tíðliga, soleiðis at hetlendskir og føroyskir myndugleikar verða førir fyri at gera nakað skilagott við henda trupulleika. Her mugu øll góð høvd leggjast í blot. Tí nettupp einir oyggjarleikir eru eitt av trumfkortunum skal nakar álvari verða í ynskinum um at menna samvinnuna millum oyggjasamfeløgini. Vit hava sæð, hvussu hetlendingar hava víst ein sera góðan vilja at seta pengar í Norrønu. Hetta er nakað, sum føroyingar eiga at fegnast um, tí har ábyrgd, skyldur og vinningur fylgjast at, har ber til at røkka longst. Tað skal tí vera okkara vón, at góð fólk og myndugleikar í Hetlandi vísa umrødda trupul- leika ans longu nú. Tí hvat er betri til at markn- aðarføra Hetland sum ferðaland og samvinnuna millum oyggjabólkarnar enn júst einir væleydn- aðir oyggjaleikir við luttøku ikki bert av ítróttar- fólki men eisini av áskoðaraum. Og áskoðarar vilja so eisini vera ferðafólk sum knýta eitt ferða- upplivilsi saman við tí at síggja og stuðla sínum egnu við einar oyggjaleikir. Tí er okkara ráð: farið í gongd nú við at skaffa komandi vitjandi føroyingum innivist. Kanska hetta kundi verið ein uppgáva fyri Smyril Line eisini og fólkini í hetlensku fyrisitingini, ið hava Føroyar og føroyingar í sínum hjarta. Annars vilja vit bera hetlendingum okkara bestu ynski um einar góðar oyggjaleikir næsta ár. DAGSINS MEINING Sosialurin Oyggjaleikirnir í Hetlandi VIÐMERKINGAR Sosialurin Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller jan@sosialurin.fo Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Fíggjarleiðari: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Marknaðardeild: lysing@sosialurin.fo Jonhard Hammer jonhard@sosialurin.fo Durita Simonsen durita@sosialurin.fo Gudny Langgaard gudny@sosialurin.fo Finnbjørg Nattestad finnbjorg@sosialurin.fo Blaðfólk: Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Eyðun Klakstein eydun@sosialurin.fo Edvard Joensen edvard@sosialurin.fo Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Solby Eliasen solby@sosialurin.fo Dagfinn Olsen dagfinn@sosialurin.fo Magnus Gunnarsson maggi@sosialurin.fo Páll Holm Johannesen pall@sosialurin.fo Heini í Skorini heini@sosialurin.fo Rúna Sivertsen runa@sosialurin.fo Terji Nielsen terji@sosialurin.fo Anna V. Ellingsgaard anna@sosialurin.fo Eydna Skaale eydna@sosialurin.fo Hans Kárason Mikkelsen hans@sosialurin.fo Ítróttur: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Terji Nielsen terji@sosialurin.fo Myndamenn: Álvur Haraldsen alvur@sosialurin.fo Jens Kristian Vang jensk@sosialurin.fo Sosialurin í Norðoyggjum: Postsmoga 231 Nólsoyar Pálsgøta 1, 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687 e-post: klaksvik@sosialurin.fo Sosialurin í Suðuroy: tel. 375364 fax 375464 tel. 220727 e-post: aki@sosialurin.fo e-post: dagfinn@sosialurin.fo Sosialurin í Eysturoy: Postsmoga 143, Saltangará tel. 447820 fax 449520 tel. 228909 e-post: vilmund@sosialurin.fo Sosialurin í Vágum: 360 Sandavágur tel. 333820, 220507 fax 333720 e-post: edvard@sosialurin.fo e-post: vagar@sosialurin.fo Uppseting/prent: Uppseting: Hestprent Prent: Prentmiðstøðin Útgevari: Sp/f Sosialurin Avgreiðsla: Mán.-frí. 8-16 Argjavegur 26, Tel. 341800, Fax 341801 Postadressa: Postboks 76, 110 Tórshavn E-mail: post@sosialurin.fo lysing@sosialurin.fo lysingartorg@sosialurin.fo varp@sosialurin.fo Blaðið verður prentað mánadag-fríggjadag klokkan 1400 Lýsingar Freistir: Tekstlýsingar Størri lýsingar Lýsingartorgið Heilsanir Týsdagsblaðið Mán.kl. 10 Frí. kl. 15 Frí. kl. 12 Frí. kl. 12 Mikudagsblaðið Týs. kl. 10 Mán. kl. 15 Mán. kl. 12 Mán. kl. 12 Hósdagsblaðið Mik. kl. 10 Týs. kl. 15 Týs. kl. 12 Týs. kl. 12 Fríggjadagsblaðið Hós. kl. 10 Mik. kl. 15 Mik. kl. 12 Mik. kl. 12 Leygardagsblaðið Frí. kl. 10 Hós. kl. 15 Hós. kl. 12 Hós. kl. 12 Størri lýsingar, sum nógv arbeiði stendst av, mugu vera inni í góðari tíð og áðrenn ásettu freistir. Framíhjápláss má umbiðjast í góðari tíð. Stødd: Ein heil síða í Sosialinum er 254 mm breið og 346 mm í hædd. Breiddin á einum teigi er 39mm og rúmið millum teigarnar er 4mm. Innsent tilfar Fult navn skal vera undir innsendum tilfari. Innsendar greinar, har blaðleiðsl- an ikki er kunnað um bústað og telefonnummar, verða ikki settar í blaðið. Innsent tilfar Av tí at vit fáa rættuliga nógv innsent tilfar sendandi – meira enn vit fáa í blaðið – hevur blaðleiðslan verið noydd at gjørt nakrar avmarkingar. Enn sum áður skal fult navn skal vera undir øllum innsendum greinum – annars verða tær ikki prentaðar. Harnæst tilskila vit okkum rætt til at ikki at taka við tilfar, sum eisini er sent øðrum bløðum ella hevur verið prentað aðrastaðni. Drúgvar greinar – greinar sum eru longri enn áleið 5.500 tekn, verða raðfestar lægri, og koma bert í blaðið, um pláss er fyri teimum. Tað er ein fyrimunur um vit fáa tilfarið umvegis teldupost ella á diskli. Med hovedet under armen Forsíðan á Fregnum nr. 18, 28. mai, har Jørn Astrup Hansen verður endurgivin fyri at siga, at blokkstuðulin er skaðiligur. Hesi orðini sigur hann seg ongantíð hava sagt Kapping millum hundar Leygardagin tann 5. juni skipaði Føroya Seyða- hundafelag fyri seyða- hundakapping i Havnar- dali. Nakað av fólki var komið at hyggja eftir kapp- ingini, sum hevur verið fyri stórari menning seinnu árini. Sagt varð, at hundar- nir róku seyðin við stórum neyvleika. Í klassa 3 vann Moss við Apsalon Hansen, sum fingu 308 stigum. Í klassa 2 kappaðust sjey hundar, og ta kappingina vann Peik við Hanus Høj- gaard. Teir fingu 268 stig. Og í klassa 1 varð tað hundurin Tweed hjá Jónleif Sólsker, sum vann við 163 stigum. Vinnararnir fingu steyp. hkm Katrin Hovland Petersen musikkskúlanæmingur Hetta lesarabrævið snýr seg um, at blokkurin er skorin niður. Ná, men nú er tað so hent. Tað, sum tveir av flokkunum ávaraðu móti! Blokkstuðulin fór niður, og so mugu føroy- ingar skera niður á so nógv ting! Ting, sum eru neyðug! Okay, soleiðis var støð- an, tá ið blokkstuðulin var skorin niður: Vinnu- lívið gekk bara væl, so væl at vit høvdu yvirskot. Hvat ger so tað gamla landsstýrið, sum var tá? Jújú, teir skera blokk- stuðulin niður, so at vit akkurat klára tað! Or- saka mín talimáta, men hvussu dummur kann man vera? Høvdu tit pro- blemir við at hyggja eftir støðuni realistisk? So nú gongur vinnulívið ikki so væl, og hvat hendir??! Vit missa pengar, sum vit hava brúk fyri! Tað gong- ur út yvir skúlar, nýggja útgerð til sjúkrahús og eisini musikkskúlan! Fleiri fólk verða arbeiðs- leys, og tað skal man ikki vera ein ekspertur fyri at vita, at tað ikki er gott, ha? Høvdu vit ikki koyrt blokkstuðulin niður, so høvdu vit havt 200 milli- ónir yvirskoti! Think about that! Tað verða enn meira børn, ið ikki fáa tann dei- liga møguleikan at spæla musikk. Teir flestu musikkskúlarnir eru longu illa útgjørdir við musikkinstrumentum, sum brúkast skal. Mítt forslag er, at tey, ið vildu fara á »fattig- gården« og vildu hava blokkstuðulin niður, at vit ikki lata tey koma til valdið aftur. Nú mugu vit minnast, at tað var tað gamla landsstýri, ið gjørdu hesar feilir, og tað verður tað nýggja landsstýrið, ið kemur at handfara trupulleikarnar, so latið tykkara vreiði ikki ganga út yvir tað nýggja lands- stýrið! Til tey, ið vildu hava blokkin niður: Tað eru tykkara børn, ið verða tey, ið líða, um hettar skal halda fram! Tað er for galið, at tykk- ara stoltheit skal ganga útyvir tykkara børn!!! Men til tey, sum ikki vildu hava blokkstuðulin niður, haldið tit áfram við tí góða arbeiðinum, tí at tit eru tey røttu til at stýra landi okkara, og tit verða tey, ið koma at redda Føroyar frá at fara fallit seinni! P. s. til miðflokkin: Jú, tit stemmaðu blokkin niður. Nú hava tit gjørt ein feil, og nú skulu tit ikki vága tykkum at siga, at tit ikki gjørdu tað! Ikki snúgva tykkum undan ábyrgdini. Um tit so aftur siga, at tit ikki stemmaðu fyri at fáa hann niður, hygg so bert í tingbøkur- nar! VIÐMERKINGAR Bill Justinussen løgtingsmaður Familjan Petersen hevur í tveimum lesarabrøvum ført fram, at Miðflokkurin var við til at skerja blokkin. Hetta skal eg enn einaferð afturvísa og biðja tann, sum ivast, kanna søguna. Hesi eru tey ítøkiligu viðurskift- ini í málinum. Yvirtøkulógin 2. august í 2001 (tá var Miðflokkurin í andstøðu) legði Høgni Hoydal, lands- stýrismaður, vegna lands- stýrið fram soljóðandi upp- skot til løgtingslóg um at taka yvir málini og málsøk- ini á lista A í heimastýris- lógini (Yvirtøkulógin). Greitt varð í viðmerkingun- um frá avleiðingunum av uppskotinum, sum m.a. vóru, at blokkurin skuldi skerjast við 366 mió. kr. Miðflokkurin hevði sína egnu støðu til hetta upp- skotið, sum framgongur so- leiðis í viðmerkingunum í álitinum hjá uttanlands- nevndini: Ein fjórði minni- luti (Jenis av Rana) tekur undir við uppskotinum, men hevur hesar viðmerk- ingar í sambandi við, at landsstýrið nýtir hesar yvir- tøkur sum grundgeving fyri einvísari minkan av heild- arveitingini. (Tað verður ov drúgt at endurgeva við- merkingarnar, men boð- skapurin er einfaldur: Mið- flokkurin tekur ikki undir við at minka blokk- in sum eitt úrslit av hesum uppskotinum, men tekur undir við, at vit føroyingar sjálvir skulu taka fulla ábyrgd av hesum málsøkj- um. At familjan Petersen ikki skilir, at tú kanst atkvøða fyri einum uppskoti uttan at vera samdur í øllum tí, sum uppskotið hevur við sær, er løgið. T.d. er vanligt, at allir tinglimir samtykkja eina fíggjarlóg, hóast tað kunnu vera nógv mál, sum flokk- arnir ikki taka undir við í fíggjarlógini. Men ikki ber til í tingskipanini at skilja mál sundur, soleiðis at tú kanst atkvøða fyri tí, tú tekur undir við, og ímóti tí, tú ikki tekur undir við. Tí verða broytingaruppskot sett fram undir 2. viðgerð, fyri at gera vart við støðu floksins. Miðflokkurin egið uppskot Miðflokkurin var sum sagt ímóti at skerja blokkin sum ein avleiðing av yvirtøku- lógini, men tók undir við yvirtøkulógini, sum snúði seg um, at vit føroyingar skuldu sjálvir hava fulla ábyrgd av ávísum málsøkj- um. Fyri at undirstrika, at Miðflokkurin ikki tók undir við at skerja blokkin, gjørdi Jenis av Rana vart við sína støðu við at leggja eitt nýtt uppskot fyri tingið um fólkaatkvøðu um niður- skurð av blokkinum við teimum viðmerkingum, at ætlanin við blokkniður- skurði var høpisleys. Hetta var sostatt ein roynd at slíta sundur sambandið millum yvirtøkulógina og niður- skurðin av blokkin. Upp- skotið, sum Jenis av Rana setti fram 25. september 2001, var eitt uppskot til samtyktar soljóðandi: Løg- tingið heitir á landsstýrið um sum skjótast at leggja fyri Løgtingið uppskot til ríkislógartilmæli um stuðul til heimastýri Føroya í 2002 og uppskot til løgtingslóg um at halda leiðbeinandi fólkaatkvøðu um uppskotið til ríkislógartilmælið, aft- aná at tað er samtykt í Løg- tinginum, men áðrenn tað er staðfest og fráboðað ríkismyndugleikunum av løgmanni. Hesum uppskot- inum tóku bæði sambands- og javnaðarflokkurin undir við, so heilt galið man tað ikki hava verið sæð frá sjónarhorninum hjá Peter- sen familjuni. Niðurstøða Soleiðis er tað enn einaferð staðfest, at Miðflokkurin tók ikki undir við at skerja blokkin, men tók undir við at yvirtaka málsøkir. Vit meta framvegis, at vit før- oyingar eiga at hava fullan avgerðarrætt og fulla á- byrgd av øllum málsøkjum, men at peningurin, sum danir fáa fyri at leiga før- oyskt lendi út til Nato (blokkurin) er okkara og eigur ikki at tengjast saman við, hvør ræður og stýrir í Føroyum. Miðflokkurin skerdi ikki blokkin »Ríðir tú út í hemin við svørinum drignum úr slíðr- anum, sært tú út til at vera stríðsfúsur, men ansa eftir at tú ikki skerir oyrini av hestinum« Francoise Grose Kim Simonsen Sjúrður Skaale hevur gjørt mangt og hvat seinastu árini. Herfyri kallaði hann Jan Müller fyri klikkaðan og ein fanatikara. Jan var ikki til staðar til ein av (teim mongu) fundunum, ið Norðatlantsbólkurin helt herfyri. Sjúrður meinar tí, at Jan, ella onnur, ið ikki vóru har, sjálvt um Sosial- urin hevði fólk á staðnum, hava ikki rætt at hava eina meining um framtíðar støðu Føroya og um framtíð ríkisfelagsskapsins. Sjúrð- ur letur hørð orð fella og er alt ov persónligur. Tann, ið gerst persónligur hevur tapt, og Sjúrður og Høgni Hoydal hava mist nærum alt álitið, ið føroyingar einaferð høvdu á teimum. Ein føroyskur blaðstjóri hevur rætt til av hava eina meining um ráðstevnur og fundir millum danir og før- oyingar, og um tiltøk, ið ávirka støðuna millum londini. Blokkurin er eym- asta málið í dag millum Danmark og Føroyar. Eg vildi mett, at ein blaðstjóri skal hava eina meining um eitt slíkt tiltak. Sjúrður sjálvur, ið er eitt slag av ráðgeva/spindoktari fyri Høgna Hoydal er hin vegin løntur fyri at koma við álopum á tey, ið hótta Tjóð- veldisflokkin og teirra ar- beiði. Sjúrður hevur fyrr m. a. roynt seg við álopum á øll, ið skriva í Dimmalætt- ing og í Skáa fyri at taka tilfar frá øðrum. Her royndi hann at sáa eitt fræ av mis- áliti mótvegis Dimmu og okkum, ið javnan skriva har. Rætt er, at onkur hevur skrivað okkurt av, men hetta gevur ikki honum rættin at skuldseta okkum øll. Sjálvur brúki eg eitt hav av keldum, men eg nevni tær altíð. Onkur hevur funnist at hesum at skriva greinar í lærda endanum og at prenta keldulistar, men hetta haldi eg fast um. Bæði akademikarar og blaðfólk brúka keldur, hetta merkir ikki at tey plagiera, og um onkur hevur gjørt tað, merkir hetta ikki, at øll gera tað! Í hesum førinum hevur Jan eisini sínar keldur, hann kemur bert ikki fram til tað, sum Sjúrður ella onnur vilja hoyra. Jan er hvørki klikkaður ella nakar fanat- ikari, tað eru orð, ið passa nógv betur um undanfarna landstýrið, ið skapti eina pínliga øsing og nelgdi misálitið fast millum lond- ini í ríkisfelagsskapinum, sum útisetar enn merkja sviðan av. Tjóðveldisflokkurin hev- ur altíð livað av at skapt øsingar, samansvørjingar- ástøði og paranoia. Longu teir fyrstu nationalistarnir løgdu á at skriva søguna eftir teirra egna høvdi, og ikki var altíð so nógv innan fyri hjá Jóannes Patursson, Ellinti Patursson og seinni í bókini hjá Høgna. Taka vit syndrið av kjøti, ið er í hes- um søgubókum frá, er bert mytur, søgufalsan og fólka- øsing eftir, og tað Sjúrður borðreiður við í sínum álopum er júst hetta. Tað er syrgiligt at síggja orðaskiftið søkka niður á eitt slíkt óvirðiligt støði. Tey sum eru sperd av av- makt rópa ókvæmisorð og er einki eftir at siga, koma orð sum »klikkaður« fram, tá er alt orðaskifti deytt. Ikki bert Jan, men fólk í Føroyum er deyðatroytt av at hava føroyskar politikar- ar, hvørs fremsta uppgáva hevur verið at saga av ta grein, vit hava livað á í ætt- arlið. Henda greinin um- boðar viðurskiftini við Danmark og ikki bert eina Ríkisveiting. Tað býttasta Poul Nyrup gjørdi, var at seta hart móti hørðum. Anders Fogh Rasmussen dugir betri, hansara stjórn veit, at sjálvstýrisgongdin ikki hevði eitt fólksligt mandat og bjóðar fegin eina loysing, tí meirilutin í Føroyum vil ikki hava hesa. »Søgan endurtekur seg«, tók ein lærdur maður til, »fyrst sum ein glantrileikur og seinni sum ein sorgar- leikur«. At Høgni, eftir ein dygg- an ósiður við øllum hann hevur barst fyri síðani 1998, enn skal sita á Christ- ansborg er júst ein grantri- leikur. At hann hevur ráð- gevar, ið bert vilja rópa eyknevni og oyðileggja all- ar møguleikar fyri orða- skifti í framtíðini millum andstøðuna og sitandi landsstýri er sorgarleikurin. At gera av við orðaskiftið Um blokkniður- skurðin Føroyingar seinni enn onnur Ein kanning er júst almannakunngjørd, sum vísir, at føroyingar niður- bróta ávísan heilivág seinni enn onnur hvít fólkasløg. Tað skrivar Deildin fyri Arbeiðs- og Almannaheilsu í tíðinda- skrivi. 300 tilvildarliga valdir føroyingar í aldrin- um 18-60 ár, búsitandi í Vágum, Streymoy og Eysturoy, luttóku í kann- ingini, sum er eitt sam- starv millum Deildina fyri Arbeiðs- og Al- mannaheilsu, Danmarks Farmaceutiske Universi- tet og deildir á Syddansk Universitet. Í tíðinda- skrivinum stendur víðari at lesa, at "kanningin vísti, at virknið hjá hes- um enzymum ikki er tað sama hjá øllum føroying- um. Føroyingar kunnu, eins og flest onnur fólka- sløg, býtast í tveir bólkar hvat viðvíkir hesum enzymum: tey, sum nið- urbróta heilivág seint og tey, sum niðurbróta van- ligt. Harafturat vísti kanningin, at enzym- virknið brýtur frá tí, sum er sæð hjá øðrum kauka- susfólki (hvítum fólka- sløgum), tá talan er um enzymið CYP2D6. Her vísti tað seg, at umleið 14% av føroyingum eru seinir niðurbrótarar av ávísum heilivági í mun til 7% í okkara grannalond- um." Greitt verður frá, at so høgur títtleiki av seint- niðurbrótandi persónum er ikki sæddur fyrr hjá hvítum fólki, og at tað er eitt áhugavert úrslit. hkm C M Y K 11 10