týsdagur 17. juni 2014síða 13

13 Mikudagur 18. juni 2014 · Nr. 68 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 fjølmiðlar Tað er ikki óhugsandi, at bløðini eru heilt vekk um 10 ár. Tað sigur blað­ stjórin á Sosialinum, Eirik­ur Lindenskov. Frá at eiga millum seks og átta tíðindabløð í tíðar­ skeiðinum 2002 - 2007, hava Føroyar nú trý bløð. Tvey av teimum gevur Miðlahúsið út, nevniliga Sosialin og Vikublaðið. Tað triðja er Norðlýsið. Men støðan kann lættliga broytast. Tað er ikki óhugsandi, at bløðini doyggja heilt út, sigur Eirikur Lindenskov. Lýsingargrundarlagið er við at flyta seg yvir á hinar miðlarnar, og fíggj­ arliga grundarlagið fyri at gera bløð kann lættliga vera burtur um nøkur ár. Søguliga hava Føroyar havt óvanliga nógvar blað­útgávur samanborið við okkara grannalond. Hetta er helst av tí, at flokspressan var í hásæti líka fram til 90’in­i. Sostatt vóru­ sjey tíðinda­ bløð í 2006. Tey vóru Dimma­lætt­ i­ng, Sosialurnin, Oyggj­ atíðindi, Norðlýsið, FF/ FA blaðið, Vikublaðið og Vinnuvitan. Fara vit long­ ur aftur í tíðina komu Dag­blaðið og Fregnir somu­leiðis út í 2002, og tá vóru samlaðu útgávurnar átta í tali. Í dag eru trý bløð, sum øll verða borin ókeypis í hvørt hús minst einaferð um mánaðin. Norðlýsið verður bor­ ið út í hvørt hús einaferð um mánaðin, Sosialurin hvønn mikudag og Viku­ blaði hvønn mánadag. Tá bløðini verða borin út í hvørt hús er upplagið á leið 18.200. Aðrar dagar er upplagið hjá Norðlýsinum 1.200 og 8.000 hjá Sosial­ inum. Sostatt verður høv­ uðsparturin av teimum bløðum, sum verða prent­ að í Føroyum í dag, borin ókeypis í hvørt hús. Eingi bløð um 10 ár Lýsingargrundarlagið er við at flyta seg yvir á hinar miðlarnar, og fíggjarliga grundarlagið fyri at gera bløð kann lættliga vera burtur um nøkur ár. Marjun Dalsgaard Fyri at eitt fólkaræði skal rigga, má eitt samfelag hava ein fjølbroyttan miðla­heim. Tískil fáa bæði fak­bløð, net­redaktiónir og lands­ dekkandi tíðindabløð stuðul frá tí danska statinum. Hetta er umframt tær næstan fýra milliardirnar, sum koma inn í miðlagjaldi árliga, og sum verða deildar millum Danmarks Radio, sum fær umleid 3,7 milliardir og lokalu tv2 støðirnar, sum fáa umleið 500 milliónir. Har­um­framt fáa lokalar út­varpsrásir, bókasøvn og Filmsinsituttið ein part av miðlagjaldinum. Í Føroyum fær Kringvarp Føroya 45 milliónir krónur, umframt loyvi at selja lýsingar fyri 10 milliónir krónur. Tær 10 milliónirnar, sum Kringvarpið selur lýsingar fyri, áttu heldur at fari til privatu miðlarnar, spyrt tú blaðstjóran á Sosial­ in­um, Eirik Lindenskov. Hann heldur, at ein gongd leið í fyrstu syftu er, at fíggja Kring­varpi á annan hátt enn gjøgnum lýsingar, og í aðru syftu, at stuðla øðrum miðl­um, sum man ger í Danmark. – Í okkara grannalondum stuðlar tú privatum miðl­um fyri at fáa ein fjøl­broytt­ an miðlaheim og eitt væl­ virkandi fólkaræði. Í Før­ oyum fáa privatu miðlarnir ikki inn í eyga, men skulu tvørtur ímóti kappast við almenna miðilin, um lýsarar, sigur hann. Danir spræna milliardir í miðlarnar Marjun Dalsgaard Radarin, Føroyar í dag, Fimm­ arin, Bis­marin, fiskitáttir og ungdóms­sendingar. Vit min­n­ast nógvar góðar løtur í útvarpinum og fyri fáum árum síðani vóru umleið 10 redi­geraðar sendingar at hoyra um vikuna. Í dag eru tær avloystar av beinleiðis sendingum, sum ikki krevja eins nógva plan­ legging, avtalur, klipping og redigering. Tað verður fram­leitt nógv minni í dag, og hetta er ein trupulleiki, heldur Jóhann Mortensen, sum hevur 18 ár á baki í fyrst út­varpinum millum annað sum tíðindaleiðari og síðani sum leiðslusamskipari í Kring­varpinum. – Tað er eingin ivi um, at journalistikkurin hevur fingið bakkast. Nógv stórmál fara framvið alla tíðina. Eitt nú flatskatturin, vit gjørdu onga sending um tað. For­ skatting av pensiónum, vit gjørdu onga sending um tað. Makrelmálið hava vit onga sending gjørt um. Vit fáa trupuleikar við at doku­ mentera samtíðina, tí vit fylla flatuna við beinleiðis sendingum, sigur Jóhann Mortensen. Í 2007 var avgjørt, at lýs­ ing­arnar í Kringvarpinum skuldu niðurlagast, og Kring­varpið skuldi fíggjast á annan hátt, men einki er hent í so máta, og gjaldið til Kring­varpið hevur staðið í stað í fleiri ár. Eigur ikki vera lýsingafíggjað Jóhann Mortensen heldur ikki, at tað er rætt, at kring­ varpið skal verða lýs­inga­ fíggjað. – Reint principielt er tað ikki rætt, at Kringvarpið er fíggjað av lýsingum. Tað er fyri tað fyrsta eitt sera sving­ andi grundarlag at byggja al­ menna public service miðilin á. Er hákonjunkturur hava vit nógv at arbeiða við, og so er bráddliga øgi­liga lítið – hetta er als ikki nøkt­ andi, sigur Jóhann Mort­ ensen. Avleiðingarnar av sving­andi konjunkturum eru somuleiðis harðar fyri privatu miðlarnar og kostaðu Dimmalætting dýrt. Tað er heldur ikki rætt at Kringvarpið skal kapp­ast við privatar miðlar á lýsinga­ økinum, heldur Jóhann Mort­ensen, men hann dugir ikki at síggja nakra aðra loysn, tá pengarnir ikki koma aðrastaðni frá. – Kringvarpsgjaldið er ikki hækkað í fleiri ár, og tað rætta hevði sjálvandi verið, at Kringvarpið ikki kappaðist við privatu miðlarnar og ikki var tengt at lýsingarinntøkum, men tá vit ikki fáa pengarnar inn á annan hátt, noyðast vit at royna at fáa so nógvar lýsarar sum gjørligt, sigur hann. Hann heldur at ein loysn kundi verið, at landið fíggjaði raksturin av húsi, bilum og øðrum, og hyggjaragjaldið fíggjaði send­ingarnar og tíðind­a­flut­n­ingin. Umframt lýsingar, hevur Kringvarpið loyvi til at hava sponsoreraðar sendingar. Dømi um hetta eru millum annað Kyn og Kenslur, Rót og Rútma, og Vikuskifti. Journalistikkurin fingið bakkast Góðskan er ikki eins góð og fyri nøkrum árum síðani. Beinleiðis sendingar fylla luftina, tí orka er ikki at gera redigeraðar sendingar, sigur Jóhann Mortensen, leiðslusamskipari í Kringvarpi Føroya Eitt vælvirkandi fólkaræði krevur ein fjølbroyttan miðlaheim. Tískil er ein skipan í Danmark, sum tryggjar, at bæði lokalbløð, fakbløð, internet redaktiónir og lokalar sjónvarpsstøðir fáa peningaliga innspræning umframt tær 3,7 milliardirnar, sum Danmarks Radio fær í miðlagjaldi. Í alt umleið 4,5 milliard krónur fara í donsku miðlarnar árliga Jóhann Mortensen, leiðslusamskipari í Kringvarpi Føroya