mánadagur 23. juni 2014síða 21

21 Mánadagur 23. juni 2014 · Nr. 70 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 heilsa Í dag verða fólk við hesum sjúk­ unum viðgjørd á ymsan hátt. Nøkur fáa heilivág sum tablettir ella við innspræning, meðan onnur noyðast ígjøgnum umfatandi skurðviðgerðir fyri at fáa tamarhald á sjúkuni. Men nú nærkast ein nýggjur møguleiki. Verkfrøðingar á lærda Stanford-háskúlanum eru komnir eftir, at tað ber til at seta elektriskar eindir inn í mannakroppin og at løða tær tráðleyst. Hetta fer at gera tað møguligt hjá læknavísindini at seta ymsar sensorar og evarska lítil implantatir í støð á manna­ kroppinum, har hetta ikki hevur verið gjørligt fyrr. Málið er at menna eindir, sum kunnu halda eygað við kropp­ in­um, viðgera sjúkur og linna pínu. Eitt nú verður hugsað um nervastimulatorar og aðrar stimula­torar og um pacemakarar, sum kunnu endurløðast, sigur verk­ frøð­ingurin Ada Poon, sum stendur á odda fyri verkætlanini, við tíðar­ ritið Proceeding of the National Academy of Sciences. Tann nýggi tráðleysi løðingar­ hátturin ger, at ístaðin fyri tær ofta stóru og klossutu elektronisku eindirnar fer tað nú at bera til at brúka smáar eindir. – Eindirnar skulu vera so smáar sum gjørligt, so tað verður lættari at implantera tær langt inni í kropp­ inum. Á tann hátt kunnu vit finna nýggjar hættir at viðgera sjúkur og at linna pínu, sigur Ada Poon. Tráðleys løðing Elektronisk stimulering av heilanum er ein væl kendur viðgerðarháttur, sum verður brúktur í sambandi við tunglyndi og eitt nú Parkinson. Verkfrøðingarnir á Stanford vóna nú, at við teirra kanningum fer tað at bera til at seta smá implantatir inn í heilan, sum senda signalir. Verkfrøðingarnir hava longu ment eina pacemaker-líka eind, ið er til støddar sum eitt lítið rískorn. Eindin kann løðast við einum tráð­ leysum løðara, sum ikki er størri enn eitt vanligt gjaldskort. Hetta við trásðleysari løðing er ikki nýtt í sjálvum sær og verður millum annað nýtt til summi sløg av telefonum. Trupulleikin er, at hendan tøknin brúkar tað, sum verður kallað "near field-bylgj­ur", sum ikki bera serliga langt. Bylgj­ urnar steðga, tá tær møta mótstøðu, eitt nú vevnaði í manna­kropp­in­ um. Av hesi orsøk er tøknin við tráð­leysari løðing ikki nógv brúkt innan heilsuøkið. Men ta avbjóðingina hava Ada Poon og hennara starvsfelagar nú loyst. Tey hava ment eina elek­ tro­magnetiska bylgju, sum fer ígjøgnum vevnaðin í manna­kropp­ inum. Tað merkir, at tað ber til at løða implantatir í gøgnum so sum hjartanum ella heilanum. Etiskir spurningar Norski professarin Stig W. Oms­ holt ásannar í samrøðu við norska kringvarpið, at tað, sum granskararnir á Stanford University hava avrikað, er sera áhugavert. Hann ávarar tó um, at tann nýggi viðgerðarhátturin kann reisa ymsar etiskar spurningar. – Tað eru ymisk etisk viðurskifti tengd at tílíkari tøkni, og tað verður uttan iva neyðugt at hugsa seg væl um, áðrenn sumt av hesum verður framt í verki, sigur professarin. Hann leggur tó afturat, at um vit hugsa um, at tann nýggja tøknin fer at gera aldurdómin hjá fólki betri og at skerja útreiðslurnar til heilsuverkið, so er lítið at ivast í, at hon fær stóran týdning. Pikkalítil dimsur kann viðgera fleiri sjúkur Í framtíðini kunnu fólk við Parkinson, tunglyndi ella epilepsi fáa hjálp frá einum evarska lítlum elektroniskum implantati. Summir danskir læknar hava eftir øllum at døma ilt við at skilja, hvat teir kunnu brúka pengar til. Í hvussu er tá talan er um stuðul, sum teir hava fingið til onkra gransk­ingarverkætlan. Fyri nøkrum mánaðum síð­ani kom fram, at læknar á Ríkis­sjúkra­ húsinum høvdu keypt sær innbúgv, málningar o. a. fyri stuðulspengar, sum teir høvdu fingið til gransking. Málið varð latið løgregluni. Nú er aftur galið. Hesaferð snýr tað seg um átta læknar í Jyllandi, sum hava brúkt granskingarpengar til annað enn tað ætlaða. Tað grovasta dømið er ein lækni á sjúkrahúsinum í Viborg, sum hevur brúkt 160.000 krónur av granskingarpengum til privatar ferðir og døgurðar av tí dýrara slagnum. Læknin er nú burturvístur av sjúkrahúsinum og meldaður til løgregluna. Tær 160.000 krónurnar skal hann eisini rinda aftur. Læknar misbrúka granskingarpengar Tann nýskapandi dimsurin er ikki størri enn eitt rískorn Mynd: Stanford University) Verkfrøðingurin Ada Poon stendur á odda fyri granskingini Mynd: Stanford University Sernám fekk ov fáar umsóknir, tá stovnurin fyri einum góðum mánað síðani lýsti eftir einum sálarfrøðingi. Tí varð avgjørt at lýsa starvið leyst av nýggjum. Talan er um fulltíðarstarv, og virksemið er út frá høv­uðs­ deildini í Tórshavn og fevnir um Norðoyggjar, partar av Eystur­oynni og miðstaðarøkið. Arbeiðs- og uppgávuørkið er millum annað at greina og kanna børn upp til 18 ára aldur og at veita starvsfólki og foreldrum ráðgeving og veg­leiðing. Freistin at søkja er 1. juli kl. 16, og Sernám sigur, at starvið verður sett frá 1. september ella so skjótt, sum til ber. Seks sálarfrøðingar arbeiða í løtuni hjá Sernámi. Fingu ov fáar umsóknir