týsdagur 24. juni 2014síða 8

Mikudagur 25. juni 2014 · Nr. 71 8 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 fiskidagaskipanin Jón Brian Hvidtfeldt Tað eru tvey sera ymisk til­ mæli um fiskiskapin eft­ir botn­fiski, sum lands­stýris­ maðurin í fiskivinnumálum hevur fingið inn á borðið hjá sær um dagarnar. Til­mælini frá Havstovuni og Fiski­ daga­nevndini, um­boð­andi ávíka­vist náttúruvísundina og vinnuna á sjónum, eru grund­ar­lagið, tá landssstýris­ maðurin á ólavsøku kemur í løgtingið við sínum uppskoti um fiskidagar fyri næsta fiski­ár. Í tilmælinum frá Hav­stov­ uni verður mælt til umfatandi skerjingar í talinum av fiski­ døgum. Í tilmælinum frá Fiski­daganevndini verður mælt til sama dagatal. – Ja, tú kanst siga, at vit hava tvær ymiskar til­gongd­ ir til veruleikan, sigur Dennis Holm, formaður í Fiski­ daganevndini. Havstovan vísir á, at støð­an hjá hýsu- og toska­ stovn­unum er hættislig, stovn­arnir hava seinastu árini verið søguliga lítlir og tað hevur álvarsligar av­leið­ ingar við sær fyri bæði vinnu og samfelag. Tí er neyðugt at gera nakað muna­gott. Fyrst skulu allir teir óbrúktu dag­ arnir í síðsta fiskiári takast burtur úr skipanini, og síðani eiga teir brúktu dagarnir at verða skornir við 25 pro­ sent­um. Stóra skerjingin er í roynd og veru ov lítil, tí sæð úr einum lívfrøðiligum sjónarhorni hevði verið best at banna allari veiðu eftir hýsu, metir Havstovan og staðfestir í sama viðfangi, at tað hevði elvt til at næstan allur flotin varð lagdur. Heldur frægari stendur til hjá upsastovninum, men har er veiðutrýstið ov høgt, og tí mælir Havstovan til at skerja dagarnar hjá teimum, sum serliga fiska upsa (bólkur-2, sum eru trolarar) við 25 pro­ sentum av teimum brúktu døgunum í farna fiskiári, tað er fiskiárið 2012/2013. Fiskidaganevndin vísir tvørtur ímóti á, at síðstu 18 árini eru fiskidagarnir skerdir somikið nógv, at nú ber ikki til at halda fram í sama spori og á hvørjum ári skera meira omanav. Nevndin vísir á, at hetta tíðar­skeiðið er fiskidagatalið minkað við meira enn 55 pro­ sent­um, úr 49.585 niður 22.153 dagar í verandi fiskiári. Og verða dagarnir hjá lemma­ trolarunum, sum ikki komu við í fiskidagaskipanina fyrr enn fyri fáum árum síð­ani, taldir við í samlaða rokni­ stykkið, so eru samlaða fiski­dagatalið minkað við umleið 31.000 døgum síðani fiski­dagaskipanin varð sett í gildi. – Verður nýggjasta til­ mælið frá Havstovuni fylgt, so eru bara 10-11.000 dagar eftir í skipanini næsta fiski­ ár. Tað svarar til umleið 20 prosent av fiskidøgunum, sum upprunaliga vóru inni í skipanini. Tá eru vit eft­ ir okkara tykki komin har­ til, at man má hyggja eftir skipanini av nýggjum og rokna út, hvat rætta daga­ talið er, argumenterar Dennis Holm. Í sínum nýggjasta tilmæli til landsstýrismannin vísir Havstovan á, at líka frá byrj­ an av vóru alt ov nógvir dag­ar inni í skipanini, og hartil eru fiskiførini blivin effektivari. Og eisini eru náttúruviðurskiftini ímóti fiskivinnuni. – Tað er eftir øllum at døma ein høvuðsorsøk til, at tilgongdin av nýggjum árgangum av toski og hýsu hevur verið vánalig nógv ár á rað. Økingin í veiðuevni hjá til dømis línu og troli eru møguliga so stór, at hon hevur klárað at mótarbeitt niðurskurðum í fiskidøgum, sigur Havstovan í sínum nýggjasta tilmæli. Fiskidaganevndin vísir í sínum tilmæli á, at síðani ár 2000 er talið av fiskiloyvum til botnfisk undir Føroyum minkað úr 150 fiskiloyvum til 86 útskrivað loyvi í juni 2014. Verður hugt at virkseminum, so hava tað í fiskiárinum 2013/2014 bert verið 71 skip í vinnu í mun til 150 skip í ár 2000. – Gongdin síðstu árini hevur noytt flotan til at broyta atferð fyri ikki at fara fallit. Partur av flotanum er farin fallit, meðan vit eisini síggja, at onnur hava broytt atferð. Til dømis fisk­aðu línuskipini tilsamans um­ leið 11.500 tons síðsta fiskiár, harav bara 5200 tons vórðu fiskað í føroyskum sjógvi. Harumframt fiska línu­ skipini í stóran mun longu, brosmu og svartkalva, held­ur enn tosk og hýsu, og verð­ur tað gjørt á uttaru leið­unum. Hetta er eitt dømi um, at hesin skipabólkur grund­ leggjandi hevur broytt atferð í mun til sín fiskiskap fyri 10- 12 árum síðani, sigur Dennis Holm. Fiskidaganevndin vísir somuleiðis á, at trolararnir í bólki-2, sum vanliga hava fiskað upsa, nú brúka sum­ rarnar til at fiska makrel og sild. – So ja, fiskiflotin tillagar seg broyttu umstøðurnar, argumenterar Dennis Holm. Friðingar Havstovan og Fiskidaga­ nevndin eru eisini grund­ leggjandi av hvør síni fatan um týdningin av at stongja og harvið friða øki fyri fiski­ skap. Í sínum tilmæli til lands­ stýrismannin vísir Hav­stov­ an á týdningin av at friða leiðir. Eitt amboð, ið eigur at vera meira brúkt enn higar­til, sigur Havstovan og mælir til, at serligu gýt­ ingarfriðingarnar fyri tosk á Land­grunninum og upsa undir Føroyum eiga at galda fyri allar veiðuhættir. Smá­ fiska­leiðir eiga framhaldandi at friðast fyri at verja yngstu árgangirnar. Og eisini skulu ávísar leiðir vestanfyri og eystanfyri friðast fyri allan vinnuligan fiskiskap eftir hýsu og toski. Gongdin og mongdu frið­ ingarnar síðstu árini hóvar Fiskidaganevndini illa. Nevnd­in vísir á, at heilt stórur partur av landgrunninum er friðaður. Umleið 50 pro­ sent av landgrunninum uttan­fyri 12 fjórðingar er frið­aður fyri trolveiðu ein part av árinum ella alt árið. Stór­ur partur av landleiðini innan­fyri 12 fjórðingar er frið­að fyri húk partar av árinum. Øll landleiðin innanfyri 12 fjórðingar er friðað fyri trolveiðu alt árið, undantikið tríggjar mánaðir um summarið, tá trolbátar sleppa at royna á pørtum á landleiðini. Samanumtikið eru friðaðu leiðirnar øktar úr 10 prosent av landgrunninum í 1990, til umleið 37,5 prosent í 1994, til umleið 50 prosent í 2014. – Vit hava dømi, bæði vest­anfyri Suðuroynna og á Føroyabanka, har øki hava verið stongd í áravís, uttan at fiskiskapurin hevur tikið seg uppaftur av tí orsøk. Vit noyðast at lata upp fyri einum kjaki um, hvørt hesin leistur er tann rætti. Vit mugu spyrja okkum sjálvi, hvat endamálið er við at stongja øki í áravís, og vit mugu somuleiðis spyrja okk­um, hvussu vit máta um endamálið nú eisini er rokk­ ið, sigur Dennis Holm og heldur fram: – Vit mæla ikki til, at politikarar av sínum ein­ ting­um fara út og lata stongd øki uppaftur. Men vit halda tað vera neyðugt við einum breiðum kjaki millum vinnuna, fiskifrøðina og politik­ararnar um, hvussu vit ynskja at skipa hesi viður­ skifti í framtíðini. Tí líkt er til, at verandi skipan við bara at stongja alsamt fleiri øki fyri fiskiskapi er ikki tann rætta, sigur Dennis Holm. Í sínum tilmæli til lands­ stýrismannin mælir Fiski­ daga­nevndin til at vinnan og Havstovan í felag gera fleiri royndir á stongdum leiðum, umframt at fiskiskapur við rist í størri mun verður loyvdur á økum, sum í dag eru stongd fyri øllum fiski­ skapi við troli. Somuleiðis mælir Fiskidaganevndin til, at fleiri royndir verða gjørdar á Føroya Banka, bæði við húki og troli. Talan skal vera um eitt samstarv millum vinnuna og Havstovuna, har skip í ymsu bólkunum sleppa royndartúr á Føroyabanka í eini turnusskipan tvørtur um alt árið. Í 2008 varð Føroyabanki stongdur fyri stórt sæð øllum fiskiskapi síðani 2008. Einasta undantak eru tilsamans 70 fiskidagar til útróðararbátar eitt avmarkað tíðarskeið um summarið. Í sínum nýggjasta tilmæli heldur Havstovan fast um, at eingin vinnuligur fiskiskapur eigur at verða loyvdur á Føroyabanka, grynri enn 200 metrar, tí Millum bjartsk og undantaksst Meðan Havstovan í sínum tilmæli til landsstýrismannin mælir til umfatandi skerjingar í fiskidagatalinum næsta fiskiár, so hevur Fiskidaganevndin eina heilt aðra tilgongd. – Grundtankin við fiskidagaskipanini var, at dagarnir skulu ikki stillast hvørt ár, men í staðin eru umleið 31.000 dagar tiknir úr skipanini síðani 1996. Tí er neyðugt at endurskoða skipanina, sigur Dennis Holm, formaður – Verður nýggjasta tilmælið frá Havstovuni fylgt, so eru bara 10-11.000 dagar eftir í skipanini næsta fiskiár, svarandi itl 20 prosent av fiskidøgunum, sum upprunaliga vóru inni í skipanini. Tá eru vit eftir okkara tykki komin hartil, at man má hyggja eftir skipanini av nýggjum og rokna út, hvat rætta dagatalið er, sigur formaðurin í Fiskidaganevndini, Dennis Holm.