týsdagur 24. juni 2014síða 19

19 Mikudagur 25. juni 2014 · Nr. 71 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 siðsøga til fiskiskap. Ikki minst var henda skipanin kostnaðarmikil og tók langa tíð, ið skipini annars kundu brúkt til fiskiskap. Sýslumaðurin í Trongisvági, Oliver Effersöe, dugdi ikki at síggja nakað skeivt í skipanini og mälti frá at seta ein myndygleikapersón í Vági, sum hann segði, so var lítið annað enn brennuvín, ið var toll­ vöra til Vágs, og hann helt ikki, at tað gjördi nakað um vágbingar fingu eitt sindur minni av tí. Nú er hartil at siga, at Oliver Effersöe var politikari og vildi hava, at flokkur hansara skuldi ver ein avhaldsflokkur burturav, men tað hildu aðrir sambandsmenn ikki. Sýslumaðurin í Suðuroy mælti, sum sagt, frá, at ein myndug­leika­ persónur varð settur í Vági, og tað gjördi fútin, Engelstoft, eisini, men Föroya Lögting mälti til at seta ein persón við myndugleika í Vági, og tað tilmäli fekk undirtöku frá danska justitsministerinum, sum í skrivi 17. mars 1906, undirskriva av Alberti, justitsministara, boðaði frá, at sóknarfúti verður settur í Vági. Elektricitetsverkið Thomas Edison gjördi heimsins fyrsta elektricitetsverk í New York í 1882. Fyrsta elektricitetsverki í Europa varð gjört í Milano í 1883, og tað nästa í 1884 í Berlin. Eftir tað vaks talið á verkum í stórum, í 1892 fekk Köbenhavn sítt fyrsta elektricitetsverk. Í 1912 og í 1916 vóru norsku vatnkraftverkini í Tele­ mark, ið tá vóru heimsins störstu elektricitetsverk, liðug. Í 1921, minni enn 40 ár eftir at Edison gjördi heimsins fyrst elektricitetsverk, minni enn 30 ár eftir, eftir at Köbenhavn fekk fyrsta verkið, og 5 ár eftir, at norðmenn hövdu gjört vatnkraftverkini í Telemarken, gjördi Vágs Kommuna fyrsta föroyska elektricitetsverkið, vatnkraftverkið í Botni. Sama árið, nakrar mánaðir eftir at verkið í Vági varð tikið í nýtslu, varð elekrticitetsverkið úti á Rundingi í Tórshavn eisini liðugt. Tað, ið kann undra er at meðan verkið í Vági var 380 volt trífacaður vexilstreymur, so var verkið í Havn 220 volt javnstreymur, og ikki fyrr enn í 1950 tá ið verkið í Gundadali varð gjört fekk Havnin 340 volt trífacaðan vexilstreym, og allar installatiónirna í býnum máttu verða gjördar av nýggjum. Vágs Havn Vágbingar hövdu í fleiri ár ligið í stríð við Suðuroyar sýslumann i Trongisvági, tí at hann var ímóti at kaj varð gjörd í Vági, tað var nóg mikið við einum lítlum pieri, men vágbingar vildu hava eina kaj, og teir góvust ikki fyrr enn teir hövdu fingið kajina. Havnarmálið í Vági stóð við í nógv ár. So tíðliga sum í 1906 setti kommunustýrið fram ynski um at gjörd varð kaj í Vági, men líkt er til at Suðuroyar sýslumaður, sum búði í Trongisvági og var bäði lögtingslimur og fólkatingslimur, var eisini her ímóti ätlanunum hjá vágbingum. Tað var nóg mikið hjá vágbingum, fingu teir ein lítlan pear, sum okkurt lítið skip kundi leggja at, men hann vildi ikki ganga við til, at teir fingu eina kaj, og var ímóti at Vágur kom uppí havnarätlanina fyri Föroyar hjá danska ministaranum fyri almann arbeiði. Eitt hart stríð tók seg upp í blöðunum millum Petur Dahl, sum var formaður fyri Vágs Kommunu, og Oliver Effersöe, um havnarmálið í Vági. Málið dróg út millum annað av at heimsbardagin brast á, men eftir tað kom gongd aftur á málið, og í 1921 boðaðu donsku myndug­ leikarnir frá, at heimild var fingin fyri, at havnargerðin í Vági kundi verða framd. Játtaðar vóru 750.000 krónur, harav Vágs Kommuna skuldi gjalda ein fimtapart, til gerð av Vágs Havn. Í 1925 var kajin liðug. Ljósfestin og havnarveitslan Eldri fólk í Vági, eg fyrr havi talað við, tóku til tvey stór tiltök ella tvär stórar upplivingar í teirra lívi, og tað vóru ljósfestin, sum hon varð rópt, tá ið elektricitetsverkið í Botni var liðugt í 1921 og havnarveitslan, tá ið havnin var liðug í 1925. Áhugavert hevði verið, um onkur, ið veit nakað um hesar veitslur, hevði skrivað nakað frá tí, ella í minsta lagi sagt onkrum frá tí, so at tað ikki fer í gloymskuna. Fólk, sum mintust, hava sagt frá, at við til havnarveiðsluna var sjálvur danski statsministarin, Thorvald Stauning, sum í síni brandröðu rósti vágbingum fyri teirra fyritaksemi á öllum ökjum. Hann segði seg vera hugtiknan av vágbingum og teirra eldhuga fyri at ganga undan í menningini av einum modernaðum samfelag, ið gjördi teir til eina fyrimynd fyri alt landið. Eisini segði hann, at hövdu vágbingar ynski um onnur projekt, skuldu teir fáa hjálp til tað. Ynski var um at fáa bött um lendingarviðurskiftini á Vágseiði, tí at útróðurin haðani hevði so stóran týdning tá. Tá var tað, at tann nýggi banin til bátar og fisk varð gjördur av Eiðinum og vestur í Múlagjógv, og sum var liðugur í 1930. riborð Norröna við kaj í Vági í 2013 Tjaldrið við kaj í Vági í 1930-árunum Banin á Vágseiði til bátar og fisk, og sum varð liðugur í 1930