mánadagur 26. mai 2014síða 21

21 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 kjak Sildavalsurin stjórnaður úr Danmark og ES Høgni Hoydal Hvat hevur tað ikki kostað okkum ígjøgnum árini í mist­um inntøkum og menn­ ingarmøguleikum, at sam­ bandspropagandain so støð­ugt billar okkum inn, at vit eru í einum sonevndum “ríkis­felagsskapi”? Sum bert er eitt uppfunnið smyrsl om­ an yvir ein hjálanda­veru­leika, har eitt annað land tekur avgerðir um okkara áhuga­ mál og framtíð, uttan at vit nakrantíð hava góðtikið tað. Í mong harrans ár noktaði Danmark við stuðli frá sam­bands­meirilutanum á løgtingi at flyta føroyska fiski­markið út. Tí Danmark hevði avtalað við bretar, at teir kundu fiska inn í klettin við Føroyar. Afturfyri fekk Danmark fríhandilsavtalu við Bretland, har smør, ostur og svínakjøt kundu seljast uttan toll og geva stórar inn­ tøkur til Danmarkar. Tað sama var við lof­t­ rúm­inum og undirgrundini. Tíggju­tals ár, har gjøldur varð gjørt burturúr krøvunum hjá loysingarrørsluni at taka ræðið á egnum landi og til­ feingi. Áhuga­mál­ini hjá Dan­ mark og undi­r­brotlig­heitin hjá sambands­meiri­lut­anum í Føroyum hava støðugt forðað og seinkað og arbeitt har ímóti. Og nú endurtekur søgan seg á so mongum økjum. Danmark boykottar og trýstir Føroyar at slaka í sildamálinum Í løtuni eru ein triðingur av føroyska útflutningum (makrelur og sild) boy­kott­ aður av ES og av Dan­mark, sum formliga hevur ræðið á føroyskum uttan­ríkis­ politikki. Í hesi tilgongd og í hesum átøkum, sum lut­fals­ liga eru harðastu handilsligu revsitiltøk, ið hava verið sett ímóti nøkrum landi frá ES, hevur Danmark á ongan hátt røkt føroysk áhugamál. Danmark røkir síni egnu áhugamál og áhugamálini hjá ES. Tað sigur seg sjálvt. Tað løgna er bert, at okkara landsstýri spælir við. ES og Danmark eiga ikki rætt til ein stert ella eina roðslu av eini Norð­havs­ sild. ES gjørdist av órøtt­um eitt strandaland til Norð­ havs­sildina, tí at Danmark um­vegis ein føroyskan sam­ bands­løgmann (Edmund Joensen) slapp til borðið at sam­ráðast. Edmund Joensen bað Danmark koma til borðið, tí at nu skuldi tann sonevndi “ríkis­felagsskapurin” hjálpa føroyingum í samráðing­ unum. Ùslitið varð, at Før­ oyar fingu minni kvotu enn tað, ið lá á borðinum framm­ anundan, at Edmund Joensen leitaði sær til “ríkis­felags­ skapin”. Meðan Danmark tryggjaði, at ES fekk størri kvotu enn Føroyar. Og síðani hevur Danmark so saman við ES boykottað Føroyar orsakað av okkara egnu ásettu kvotu av Norð­ havssild. Ein ólóglig og vit­ leys framferð ímóti eini tjóð, sum longu hevur kostað okk­um stórar upphæddir. Men hava tit nakrantíð hoyrt Danmark – sum hevur tikið sær ræðið at reka okkara uttan­ríkispolitkk – siga, at hetta er ólógligt, órættvíst og óhoyrt? Nei, tvørturímóti. Síðani hevur Danmark ligið oman á okkara sambands-landsstýri – ikki oman á ES. Tey krevja, at landsstýrið skal lækka okkara kvotu av Norðhavsild munandi – og afturfyri skulu tey so sleppa boykottinum. Og alt bendir á, at lands­ stýrið fer at boyggja seg fyri hóttanunum og trýstinum úr Danmark og ES. Tí her eru jú hundraðtals milliónavirði uppá spæl. Og hetta er sama sam­bandslagið í øll­um okkara uttan­ ríkis­málum... Hetta er bert enn eitt lýsandi dømi um, at bert har vit sjálv taka ábyrgd, kunnu vit røkja okkara áhugamál úti í heimi.Sum sjálvstøðugt land, høvdu vit als ikki verið boykottað ella brúkt so stóra orku til uttanumtos og fjas til tess at verja Danmark. Og støða okkara er eins undirbrotlig á øllum øðrum uttanríkispolitiskum økjum. Vit kunnu bert taka tey mest áleikandi dømini: • Í løtuni eru stórar remb­ ingar í Evropa orsakað av ófriðinum ímillum Russ­ land og Ukreina. Hetta hevur sjálvsagt eis­ini stóran týdning fyri Før­ oyar, men Før­oy­ar hava onga rødd, onga mein­ ing og onga ábyrgd. Og føroyskir myndug­leikar verða enn ikki eftir­spurd­ ir, hóast tað er ásett í tí sonevnda Fámjins-skjal­ inum. • Í Norðurhøvum og í Arkt­ iska økinum verða stór­ar avgerðir tiknar og áhuga­ mál hjá stórveldum og stórfyritøkum verða røkt og staðfest. Men Før­oy­ ar hava onga rødd, onga avgerð og onga ábyrgd. Og vit taka ongan veru­ligan lut í teimum uttan­ríkis­ politisku avgerðunum. Lands­stýrið roynir at bidda um at sleppa at sita undir liðini á donskum ráð­harrum á onkrum fund­um – og at umboða Dan­mark í onkrari “arkt­ isk­ari strategi” hjá Dan­ mark(!). Hetta hóast vit liggja í miðjuni á hesum ovurstóra øki, sum í alt størri mun gerst ein av heimsins brennideplum tá ræður um tilfeingi, sigl­ingarleiðir, trygd og verju. • Allar royndir at gera nýggjar handilssáttmálar og at styrkja okkara sam­ starvsmøguleikar við um­ heimin og okkara næstu grannalond verða steðg­ aðar og forðaðar av, at Føroyar ikki hava ræðið á egnum uttanríkispolitikki og ikki kunnu gera egnar avtalur. Tað hevur sjáldan verið meira eyðsýnt, at føroying­ ar eiga at taka ræðið á og ábyrgd av sínum egna uttan­ríkispolitikki, trygdar­ politikki og verjupolitikki. Øllum eigur at standa greitt, at tað er bert tað arbeiðið, ið vit sjálv gera og sjálv gjalda á uttanríkisøkinum, sum ger nakran mun og kann skapa okkum møguleikar millum onnur. Rundingur Heri Mohr Nógv er broytt, síðani økini Lítla Álakersvík, Álaker, Ála­ kers­vík og Úti á Rundingi vóru týðandi staðarnøvn í okk­ara lítla býi. Fyri 6 árum síðani gav Tórs­havnar býráð út bók­ ina Tórshavnar býar­atlas. Í fororðinum er til­skilað, at ”hetta er fyrsta heildar­ skáseting av varð­veit­ingar­ verdum húsum og býar­um­ hvørvum í Havn.” Perman á bókini er ein mynd av Havnini, sum er fing­in úr einum sjókorti hjá C. L. U. von Born í 1782. Av hesum framgongur, at úti á Álakeri hevur um tað mundið verið ein REDOUTE. Í lexikon lesa vit, at ein Redoute er, ”et lukket for­ svars­værk, der kan afgive ild til alle sider.” Myndin vísir eis­ini okkara gamla skansa, sum varð bygdur í 1570-1580, men ikki tann lítla skansan (Skansa­garð) úti á Reyni í Tinga­nes. Eftir hesum at døma hev­ ur Havnin verið vard við trimum skansum. Í Føroyum búðu í 1782 4409 fólk harav 840 í Suð­ur­ streymoygjar presta­gjaldi. Í bókini ”Forsøg til en Beskrivelse over Færøerne” av Jørgen Landt, 1800, er tilskilað, ”De seeneste Op­ tegnelser, jeg har kunnet over­komme over den fær­ øeske Folkemængde, er hr. Svabos fra Aaret 1782, og efter disse…” Tá ið føroyingar ein ferð í 1850-1860 fóru at framleiða klippfisk – sum Christian Pløyen, amtmaður, og tríggir føroyingar høvur lært í Hetlandi í 1839 – brúkti havnarfólk helluna og klettarnar á Álakeri til turkipláss, og seinri varð økið eisini brúkt til ríðipláss hjá tí østrømska yvirklassanum í Havn. Tað má vera frá hesari tíðini, at staðarnavnið Rundingur uppstóð Úti á Álakeri. (Eg minnist, at fyri uml. 80 árum síðani vóru turki­rammur til klippfisk úti á Rundingi.) Í mini-skaldsøguni Leo­ nard og Leonora hjá Willi­ ami Heinesen lesa vit, ”To unge damer, den ene slank og blond, den anden lille og mørk. Begge i ny­mod­ ens ridedragt. På vej ud til Østrøms ridebane på Rund­ ingen. (…) Leonora og Liselotte har været en ridetur i fjeldet (…) Nede på Rundingen viser solen sig igen (…) Í okkara tíð er nógv broytt: Alt økið ”Lille Aale­ kier Viig, Aalekier Viig og Aalekier Nes” er avbygt: El­ verk, Skipasmiðjan, Fiska­ centralurin, Bacalao, saltsilo, oljutangar, stórt havnarlag o.a.m. – Og Rundingur, sum hevur (hevði) ein týðani tátt í Tórshavnar søgu, er horvin. Tann stóra runda salt­ siloin sambygd við einum stór­um bygningi, er ogn hjá komm­ununi. Kommunan hev­ur gjørt nógv við hesa ogn, og til hetta hevur hon brúkt­ar nógvar milliónir. Nú er ”salt­siloin” eitt príðiligt og noss­ligt sjónárin – symbol – í Tórs­havnar havn og harvið eisini í okkara býi. Og hendan ognin stendur – ella kanska so at siga – á Rundingi. Vísandi til tað, her er skriv­ að, loyvi eg mær við hesum at mæla Tórshavnar býrað til at geva saltsiloini við uppíbygningi tað almenna navnið ”RUNDINGUR”. Latið ei søguna doyggja, goymið hana so væl… Enn einaferð hevur tann áhaldandi propagandain og mýtan um ein sonevndan “ríkisfelagsskap” kostað okkum ovurstór virðir og mistar møguleikar. Fyrst orsakað av boykottinum hjá Danmark og ES ímóti einum triðingi av okkara útflutningsvirði. Og nú, tí at Danmark og ES trýsta og hótta okkara sambandsstýri til at sleppa okkara væl grundaðu rættindum til Norðhavssild afturfyri at taka tað ólógliga boykottið burtur