mánadagur 2. juni 2014síða 11

11 Mánadagur 2. juni 2014 · Nr. 62 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 kjak DECORUM OFFICIALE – Siðastandurin í Føroyum Bjørn á Heygum Tollmálið hjá Jørgen Nicla­ sen hevur eftir pínligu av­ dúk­ingarnar og lemjandi at­finningar í seinastu sjón­ varpssendingini um tollsvik mótvegis landskassanum enn einaferð sett kikaran á etisku virðini, ella rættari sagt, manglandi etisk virði inn­an fyri politisku skip­an­ ina í Føroyum. Hetta er ikki ein spurn­ ing­ur um “Jørgen” ella ikki “Jørgen”. Hetta mál er nógv meira týdningarmikið enn so. Spurningurin er heilt ein­ falt, hvar vit nú og í framtíðini seta okkara moralska stand­ ard í Føroyum bæði nú og í framtíðini. - Hvar gongur markið, ella er tað yvirhøvur nakað mark fyri spillu og rot í skipanini? Øll vita, at siðastandurin hjá leiðandi elituni í Føroyum er væl lægri enn í okkara grannalondum, og at okkara politikarar av natúr eru - og altíð hava verið - ótrúliga “large” og fyrigevandi mót­ veg­is sær sjálvum. Tað gav at bíta, tá milli­ ardir vóru søplaðar burtur í heimildarloysi, og tað var staðfest og prógvað, at ótelj­ andi brot vóru framd móti landsins lógum í gøluraktu 1980 árunum. Hóast hetta ivaleyst var ein tann mest umfatandi krimi­nella saman-svørjing móti einum almennum kassa í einum sokallaðum civili- seraðum samfelag í nýggjari tíð, so fekk hetta sum kunn­ ugt ongar avleiðingar fyri nakran av teimum seku í politiska hierarkinum. Tolsemi í politisku skipanini Vit fingu eina lóg um ábyrgd landsstýrismanna í 1992, so­ leiðis at vit tá endiliga kundu draga landsstýrismenn til svars fyri maktmisbrúk og álvarslig lógarbrot í al­menn­ um starvi. Eitt sera gott dømi um ómetaliga stóra tolsemi, hesir somu politikarar hava við sær sjalvum, er at henda lóg, sum nú hevur heili 22 ár á baki, ongantíð hevur verið nýtt í praksis. Fleiri landsstýrisfólk eru hóast alt gjøgnum tíðina koyrd frá – ikki bert vegna rumbul - men so sannilga or­ sakað av greiðum brotum á galdandi lóg. Lógarbrot, sum hava elvt til tap fyri landskassan og borgarin, men hóast tað, so er tað onganíð komið hagar, at tað hevur fingið nakrar fíggjarligar avleiðingar fyri viðkomandi. Jørgen bakkaði seinast! Nevnast kann sum dømi, at Jørgen Niclassen í síni tíð var noyddur at siga seg frá sum fiskimálaráðharri grundað á eina niðurstøðu hjá einum kanningarstjóra um, at hann ikki hevði fyrisitið regl­ urnar í løgtingslóg nr. 26 frá 14. mars 1997 um um­legging av lánum hjá fjar­fiski­flot­ anum á lógligan hátt, men tvørturímóti broytt veð­ rættarstøðu lands­kass­ans í skipunum beinleiðis í stríð við lógina. Hann tók treyðugt nakrar avleiðingar, og helt seg, sum flest allir politikarar í hans­ ara støðu, onki skeivt hava gjørt. Eisini fekk hann fulla uppbakking frá sín­um egna flokki, hóast greiðu niður­ støðu kanningar­stjórans um lógarbrot. Flokkurin stuðlaði so­ statt heldur sjálvum lands­ stýrismanninum enn eftir­ litsmyndugleikanum, og tí lógarverkið hann er settur at umsita! Men hóttur við misálitið frá sínum samstarvsflokki saman við andstøðuni, - so bakkaði Jørgen og segði seg frá - við tárum í eygum. Hans Pauli Strøm noyddur úr starvi! Hans Pauli Strøm var eisini noyddur at siga seg frá í 2009 vegna eina ógvusliga meirnýtslu upp á 270 mio kr. av almennum peningi, sum var brúkt uttan fyri vanligu játtanina, um­framt eykajáttanina fyri avvarð­ andi ár. Sjálvt um talan í veru­ leikanum er um mandatsvik, so fær slíkur stuldur mótvegis landskassanum vanliga ongar revisrættarligar avleiðingar, og enn minni verður nakað endurgjaldskrav reist mót­ vegis viðkomandi lands­ stýris­manni. At taka pening av klient­konto uttan heimild, verður av politisku elituni sostatt ikki mett at vera nakað álvarsligt lógarbrot, í hvussu er kann tað allar hægst - og tá illa vil til - fáa avleiðingar fyri starvið, sum landsstýrismaður, (við dupult­ari løn næstu 6 mán­ aðirnar) men so heldur onki annað. Siðvenja á Føroya Løgtingi Tá hugsað verður um inn­ arbeiddu siðvenjuna á Før­ oya Løgtingi, so er onki løgi í, at Jørgen hesuferð fekk enn eina álitisváttan í løg­ tinginum, - alt annað vildi verið óvæntað. Í Føroyum setur ongin lívið hjá eini samgongu í váða bert fyri at halda heiðurligheitina í hásæti, og seta eitt sømuligt mark fyri at útinna eitt alment starv. Gáttin er og hevur altíð verið lág til almenn álitisstørv í Føroyum, og tað sýnist, sum verður støðugt máað meira og meira av henni, so ilt er at fáa eyga á hvar botnurin er, um tað í heila tikið er nakar botnur. Virðismátistokkurin Decorum Officiale Í øðrum framkomnum lond­ um, har tað í nógv størri mun valdar tign og disciplin, tá tað snýr seg um at varðveita respekt fyri sømuligum atburði í almennum høpi enn í Føroyum, verður ein mátistokkur brúktur, sum á latínskum málið kallast “Decorum Officiale” Í hugtakinum Decorum Officiale liggur eitt krav um virðiligan atburð. Ein per­ sónur í almennum starvi skal sostatt gera seg verdan til ta tign, sum fylgir við starvium. Hann skal verða ein fyrimynd fyri sínar medborgarar, og í tí liggur sjálvsagt, at hann skal verða álitisvekjandi. Tað er eyðsæð, at ser­ liga strong krøv viðv. “De­ corum” mugu setast til ein landsstýrismann, sum hevur eitt sera ábyrgdarfult starv, við at hava fingið litið upp í hendi at umsita og handheva landsins lógir, og enntá draga onnur til svars, sum ikki halda seg “innan fyri mark”. Avgerðandi er tá ikki um persónurin er dømdur ella revsaður ella ei. Um eitt mál er gamalt og fyrnað hevur ei heldur týdning í hesum høpi. Avgerðandi er bert um eitt mál er so mikið tyngjandi fyri landsstýrismannin, at tað undirgravar ta virðing og álít, sum er ein fastur og óskiljandi partur av hansara starvi. Er persónurin eftir ein­um breiðum almennum virðis­ mátistokki ikki verdugur at sita í starvinum, tí hann hevur forbrotið seg móti teimum etisku grundvirðum, sum samfelagið byggir á, so má hann fara frá, og vil hann ikki tað, so loysast úr starvi. Trúvirðið stendur upp á spæl! Tað er ikki ein spurningur hvat løgmaður heldur, og ei heldur ein spurningur um, hvat samgongan meinar, og heldur er opportunt av taktiskum politiskum or­ søkum. Upplýsinganar í toll­mál­ inum eru nú vorðnar so mikið tyngjandi, ikki bara fyri Jørgen, men fyri alla skipanina, at sjálvt trúvirðið hjá løgmanni og øllum hans­ ara samgongufeløgum stend­ ur upp á spæl. Sjálvsagt skulu ikki leysa­ søgur og sleyg avgera, hvørt ein persónur er verdugur at sita í einum almennum starvi. Eru upplýsingarnar hin­ vegin so væl undir­bygdar við skjølum og vitnis­frá­greið­ ingum, sum júst í hesum føri, og ikki minst, at hesar upplýsingar ikki á haldgóðan hátt eru vístar aftur, ella kravdar tileinkisgjørdar við ein sak um ærumeiðing, - so mugu tær takast í neyðugum álvara, um ikki øll tey, sum nú royna at verja landsstýris- mannin, sjálv skulu blíva álvarsliga kompromitterað. Vandi er nevniliga fyri, at tann parturin í politsku skipanini, sum framhaldandi styðjar Jørgen, eisini verða identificeraður, ikki bara við sjálvan landsstýrismannin, men eisini tí, sum hann stendur fyri, og hevur gjørt – og tá vendist ikki aftur. Sjálvtøkubúðin hjá Jákupi Mikkelsen Frank Davidsen Sørvági Tollurin er goldin, tollurin er goldin, tollurin er goldin, tað er loysunarorðið hjá Jákupi Mikkelsen í sambandi við tollmálið. Tað er ótrúligt at for­ maðurin í tingbólki Fólka­ floksins enn ikki vil viður­ kenna, at tað er ikki tað, ið málið snýr seg um. Ótaldar fyritøkur fóru á húsagang fyrst í hálv­ fems­unum. Hetta sjálvt um fólkini aftan fyri hesar fyritøkur løgdu alla orku í at halda virksemið gangandi. Eigarnir av hesum fyritøkum kundu aftaná staðfesta, at hóast tey gjørdu alt tað, tey megnaðu, so vóru tey noydd at viðurkenna húsagangin, eins og stórur peningaligur missur gjørdist ein veruleiki hjá teimum. Av øllum teimum óteljandi virkjum og feløgum, ið fóru á húsagang, var tað tó eitt einasta felag í landinum, sum var priviligerað í mun til øll onnur feløg. Hetta tí tað umsat eina inn­flutn­ings­ goymslu. Og í staðin fyri at viðurkenna, at húsagangurin hjá hesum felag stóð í durunum, so avgjørdi stjórin heldur at taka vørur ólógliga út av hesi goymslu uttan at gjalda mvg í fleiri ár. Tað vil í stuttum siga, at mvg’ið, sum landskassin átti til góðar, var liggjandi eftir í kassanum hjá fyritøkuni og ólógliga brúkt til raksturin av henni, meðan onnur feløg máttu fara á húsagang. Um onnur feløg í somu trong­støðu høvdu havt sama møguleika at fingið 25 prosent í kreditti í 2-3 ár við ikki at rinda mvg, so høvdu kanska fleiri hóra undan fíggjarliga. Og tí er tað burturvið , at einasta argu­ mentið, sum formaður Fólka­ floksins á Løgtingi hevur lagt dent á í øllum fjølmiðlunum, er, at allur tollurin er goldin. Í fleiri fylgjandi ár var Sandavágs Timburhandil í einari støðu, har kappingin var avlagað, tí teirra fyritøka hevði røkt sínar skyldur og goldið mvg, meðan hin fyritøkan í somu oyggj ikki hevði goldið mvg, og tískil hevði havt ein eyka kreditt uppá 25 prosent í fleiri ár. Og tað er eisini ein sann­ leiki við modifika­sjón­um, tá Jákup Mikkelsen sigur, at allur tollurin er goldin. Tí eigarin av áður nevndu innflutningsgoymslu noydd­ ist at gjalda 300.000 - 400.000 krónur fyri vørur, ið ólógliga vóru tiknar út av goymsluni. Haldið at Helgi Abra­ ham­sen av Løgtingsins røðara­pallið segði tað so gott, at hetta málið snúði seg ikki um jura. Ta snýr seg hinvegin um vantandi moral, tí er ikki neyðugt hjá Jákupi Mikkelsen og øðrum at vísa á, at fútin einki hevði gjørt við málið. At Jákup Mikkelsen framm­an fyri øllum Føroya fólki ger seg til verja fyri ein­um sovorðnum moralsk­ um knæfalli, sum tað er, at sitandi landsstýrismaður í tollmálum snýtti landskassan fyri mvg í fleiri ár, tað er heilt einfalt ófatuligt. Hví skal palliba halda tolllógina, samstundis sum formaður í tingbólki Fólka­ floksins ber í bøtuflaka fyri, at landsstýrismaðurin, sum nú umsitur tollmál, grovliga hevur forbrotið seg ímóti tí lóg, sum hann í dag sjálvur umsitur?