hósdagur 24. juli 2014síða 26

nr. 84 · 25. juli 2014 6 VIKUSKIFTI Mitt inni í kirkjugarðinum stendur ein súla við einum krossi ovast, og presturin fór yvir til hesa súluna, steðgaði á at signa seg og siga eina bøn, men eg var so spent, at eg fekk ikki bíðað. Eg visti frá teimum, sum høvdu verið har, hvønn veg eg skuldi fara, so meðan døturnar stóðu saman við prest­inum, fór eg víðari, og nú var ikki trupult hjá mær at finna. Grøvin var vís! Ein rørandi løta Hetta var ein sera rørandi løta. Eg legði meg á knæ og stórgræt. Alt tað, sum eg ikki hevði sagt í 70 ár, kom út. 22. des í ár eru 70 ár, síðan pápi varð grivin har. Í fyrstuni lógu teir onkra aðrastaðni, men seinni lat ein greivi ella barónur jørð til ein kirkjugarð. Tað er italienski staturin, sum heldur gravirnar. Sami steinur er uppi yvir hvørji einastu grøv. – Eg hevði keypt blómur í Bologna kvøldið fyri, men tað vardi eina góða løtu, áðrenn eg fekk lagt tær. Til endans reisti eg meg upp og fekk takkað prest­ inum, og vit greiddu honum frá, at hetta var pápi mín, og 70 ár vóru liðin, síðan hann doyði. Hann bað tá eina bøn uppi yvir pápa og fyri okkum trimum, men hvat hann segði, veit eg ikki, tí bønin var á latíni. Vit fóru so útum og settu okkum uttanfyri. Veðrið var av tí fagrasta. Døturnar siga so við meg, at um eg ynskti at fara inn aftur einsamøll, so skuldi tað vera nú. Og sjálvandi, har fari eg neyvan at koma aftur, so eg fór inn­aftur, eg var nokk harinni í ein hálvan tíma. Eg fekk so tonkt og sagt við meg sjálva tað, eg vildi siga, og eg fekk sagt far­væl. Eg havi ofta hoyrt og lisið um føroyskar einkjur, har menn­ inir sjólótust og ikki sóust aftur, og hvussu ringt tað var hjá teimum, og í hesi løtuni skilti eg tær so væl, tí tá ið eg hevði verið á grøvini hjá pápa, fekk eg frið. Kenni tey mest frá brøvum Upp á fyrispurning um Mary minnist pápa sín, sigur hon, at hon minnist seg hava sitið á knøunum hjá honum inni hjá ommu síni í Skotlandi. – Eg síggi rúmið fyri mær enn, sigur Mary. Eg minnist leikutoyið, sum omma hevði uppi í hornaskápinum, tað, sum mær dámdi best at spæla við, var eitt kaleidiskop, og so hevði eg fingið eina dukku sendandi úr Føroyum. – Pápi æt Robert Sutherland. Hann var føddur 17. september í 1921. Hann vaks upp í Beauly, ein lítil býur 10 míl vestan fyri Inverness. Omma og abbi arbeiddu hjá Lord Lovat, sum búði á Beaufort Castle. Nakað burtur­frá slott­ inum liggja hesi smáu »farm­cottages«, smá hús, sum hoyra undir slottið. Eg haldi, har eru seks hús, og omma og abbi høvdu so tað eina. Tey høvdu eitt stórt havastykki, har hevði omma ein hópin av grønmeti vaksandi, og nógv skuldi til, tí pápi og tey vóru 12 systkin, seks dreingir og seks gentur. Tað, eg minnist, búði eisini maður og sonur Margreth fastir inni har. Sonur Margreth, æt Callum, og hann er tann ein­asti, sum eg minnast rættiliga hagani burtursæð frá pápa. Seinni havi eg skrivað saman við ommu og abba og øðrum í familjuni, so tað er mest út frá brøvunum, eg kenni tey. Seinni fluttu vit til Black Bridge, og har er beiggi mín, Robert, føddur. Úr Black Bridge minnist eg bara, at eldur var í kaminuni, mamma hevði ansað ov illa eftir, men hetta var sama kvøldið, sum deyðsboðini av pápa komu, so tað var ikki nógv at siga til. Hon hevur ikki havt tankar fyri tí. Mary greiðir frá, at pápi sín av egnum vilja fór upp í herdeildina Lovat Scout, men Lord Lovat eggjaði øllum til at melda seg til. Ein av teimum eldri beiggj­unum, Hughie, var eftir heima, tey fingu loyvi at behalda ein son, tí hann skuldi hjálpa til á garðinum. Teir fyrstu, ið komu til Føroya Í fyrstuni var Robert í venjingarlegum við Halkirk longur norðuri í Skotlandi, men seinni fóru teir til Føroyar. – Pápi og teir vóru teir fyrstu, sum komu til Føroyar, hin 25. mai 1940. Teir vistu ikki, at teir skuldu til Føroyar. Teir hildu, at teir skuldu til Norðurnoregs, men frøin umborð var stór, tá ið teir skiltu, at teir vóru komnir til Føroyar. Mamma og pápi møttust so í Havn – »Love at first sight«, plagi eg at siga. Eg rokni bara við, at tað mann hava verið í eingilskmannadansi. Mamma Mary, Elsa, var dóttir Theodor Wilhelmsen og Johannu Mariu. Tey búðu undir Varða. Elsa og tey vóru fimm systkin. Arnold, sum gift­ist við Jonu úr Vík, og Ulla, sum giftist við Thorstein Askham, vóru tey elstu. Hinar systrarnar giftust við hvør sínum hermanni, Hanna giftist við einum norðuríra, Mary við einum eingilsk­manni og Elsa við einum skota. Allar tríggjar fluttu av landinum í krígs­tíð, tað kann ikki hava verið lætt, hvørki hjá familjuni, sum eftir var, ella hjá teimum, sum fluttu. Úr Føroyum ársgomul – Eg mann hava verið um ársgomul, tá ið vit fóru úr Føroyum, sigur Mary. Vit fóru við einum troppaskipi og komu til Invergordon. Ta fyrstu tíðina búðu vit í Nairn, ein lítil býur í ein landnyrðing úr Inverness, men seinni fluttu vit til Beaufort. Pápi var í hernaðarlegum norðan­fyri, men seinni verður hann sendur til Canada, har teir verða vandir í alpin­ari skíðrenning. Eg havi hoyrt søgur frá hesi ótrúliga longu tokferðini úr Boston til Canada. Nærmasti býurin æt Jasper, men sjálv venjingin fór fram uppi í Rocky Mountains. Eg minnist, at hann hevði keypt ymiskt til okkum í Canada, millum annað koddavár úr silki, har stóð skrivað á »To my wife« og niðast stóð Jasper. Eg havi enn eitt lumma­turriklæði, sum hann keypti haryvuri. Eitt systkinabarn mítt, sum er fyrr­ verandi løgreglumaður í Inverness, fekk mær avrit av soldátarapappírunum hjá pápa, og har síggi eg, at hann eina ferð varð innlagdur, tí hann var særdur í bein­unum. Pápi verður so sendur til Italia í flogfari til Napoli saman við Dick Gordon, einum øðrum Lovat Scout, sum eg seinni havi hitt mangar ferðir. Men áðrenn teir fara, er pápi eina stutta vitjan heima hjá okkum, og tað er seinasta ferðin, eg havi sæð hann. Tað mann hava verið tíðliga um heystið, at teir fóru. Hann skrivaði brøv til okkum, men tey vóru sensureraði, so vit máttu gita sumt av tí, hann vildi siga okkum. Hann nevnir tó í einum brævi, at hann vildi ynskt, at teir vóru »up there«, og tá meinti hann við Føroyar, tí har hann var, var als ikki gott. Minnist einki frá túrinum Hin 22 des. 1944 doyr pápi, sum eg havi greitt frá. Mary, mostir mín í Englandi, og maður hennara Stanley koma við toki til Skotlands og fáa okkum avstað aftur við til Englands at halda jól. Eg minn­ist onki frá tí túrinum, men mostir hevur seinni fortalt mær, at vit vóru sera væl­komin, vermamma hennara var ógvuliga blíð við okkum, og vit fingu bestu songina í húsunum at sova í. Mary mostir hevði annars nógv um at vera, tí hon var ein av teimum ungu kon­unum, sum ikki hevði børn, og sum mátti í vápnaídnaðin at arbeiða. Mary mostir fekk hjálpt mammu við eitt sindur av pengum, tí einkjupensión var ongin. Eg veit, at mamma fekk eitt lítið sindur av pengum, men hetta var alt ov lítið at liva fyri. Mamma fór so ein túr yvir til Belfast til Honnu, hina systrina. Báðar hesar mostrar mínar liva enn. Har leigaði mamma tvey rúm í Belfast, og henni so líkt, so byrjaði hon við at skrubba og skúra, so hvør pløging varð vaskað, men kortini høvdu bæði eg og beiggi mín fingið loppu­bit, og tá mamma klagaði um hetta til húsa­ vertin, fekk hon at vita, at hon kundi givið loppureiðrunum frið. Mamma treivst ikki, so hon fór við ferjuni yvir aftur til Skotlands. Mamma fortaldi mær, at á túrinum úr Belfast og yvirum sat hon í salongini við Robert á knøunum, meðan soldátar gingu úti á dekkinum við mær, tí eg hevði kikhosta. Aftur til Føroya Í Skotlandi fekk mamma samband við Sofus Poulsen, føroyska umboðsmannin og bað hann siga sær frá, um onkur føroyskur trolari kom til Skotlands. Hon fær so boð ein dagin, og fer avstað við tveim­um smábørnum og einum stórum strákufferti, men trolarin var farin. Tað mann hava verið eitt sera stórt vónbrot, men seinni fekk hon so boð um ein annan trolara, sum vit so sluppu við. Gubbi mín Arkibald Askham, var maskinmaður við, og hann bað teir bíða eftir hesi einkjuni við tveimum smábørnum. Skipið hoyrdi heima á Tvøroyri, eg haldi púra vist, at tað var Leivur Øssurson. Eg minnist, at eitt band var spent frá koyggjuni hjá mammu og yvir í mína koyggju, har ein blikk­spann hekk á. Hon mann hava verið ætlað til okkum at spýggja í. Vit komu so á Tvøroyri, og eg havi so fingið at vita, at haðani kom so Óla Johan Viberg á nátt við okkum til Havnar. Vit komu á havnarskrivstovuna í Havn kl. 6.00 um morgunin. Tað bleiv ringt til Ullu mostir, at Elsa var her við báðum børnunum, og Arnold rann hvørt fótaspor oman á bryggjuna. Vit komu heim í november mánaði 1945. Tað fyrsta, eg minnist herheima, var, at vit fóru at vitja ommu, sum lá á hospitalinum. Hon hevði havt náta­ sjúkuna og hevði fylgisjúkur orsakað av hesum. Eg flutti inn til Ullu mostir og Torstein at búgva, meðan mamma og Robert fluttu inn til abba. Eg fór í Nonnuskúlan at ganga og seinni í realskúlan. Onkuntíð, tá ið eg kanska var ósamd við onkran, kundu tey siga við meg, at eg ongan pápa átti, men eg bleiv ikki happað, soleiðis sum børn ofta verða í dag. Mamma mátti arbeiða sera nógv, so eg sá ofta lítið til hana. Hon arbeiddi í kolasøluni og gekk við rokningum. Umframt tað, skuldi hon eisini taka sær av abba, so ikki kann sigast annað, enn at hon var ófør. Giftist við pennavininum Áðrenn kríggið hevði mamma havt ein brævavin á Bornholm, og nú aftan á kríggið fara tey at skriva saman aftur. Tað er Einar, sum mamma seinni giftist við. Pápi – Einar – flutti heim til Føroyar, hann arbeiddi hjá Kampsax, og hann var við til at leingja Molan, og eis­ini oljukeiin og øll vestara bryggja, har Saltsølan liggur, varð bygd tá. Tá ið eg var 13 ár fluttu vit niður at búgva, inntil eg sum vaksin flutti heim aftur. Eg giftist við Asbjørn Stenberg, sum er úr Sandvík, og vit bygdu hús okk­ara ovast á trøðini hjá abba – undir Varða. Mamma og pápi fluttu eisini heim aftur í 80´unum. Pápi mann hava vitað, at honum var ikki langt lív lagað, og tí vildi hann, at tey komu heim aftur. Gud havi lov fyri at tey komu, tí eg dugi ikki at fyrstilla mær mammu einsa­malla í eini íbúð í Danmark. Pápa dámdi væl urtagarðsarbeiði, og hann eigur stóran part av havanum hjá okkum í Havn. Nú eru tey so bæði deyð og somu­leiðis beiggi mín, Robert, sum doyði 57 ára gamal fimm ár undan mammu. Samanumtikið kann sigast, at við hesum túrinum til Italia saman við døtru­num, havi eg fingið tikið saman um lív mítt og sagt farvæl á virðiligan hátt við ein part av tí. Eg havi altíð ynskt at sleppa á grøvina hjá pápa, sigur Mary, men tað kom ikki í lag fyrrenn nú, 70 ár eftir at hann doyði Gravsteinurin á grøvini. Tað er italski staturin, sum heldur kirkjugarðin mynd: privat mynd: privat