mánadagur 7. juli 2014síða 40

20 nr. 6 I 7. juli 2014 Vinnublaðið hjá Miðlahúsinum burtur úr fiskivinnuni, men vit gera einki av hesum, og tískil er fiskivinnan ein sera lítið áhuga­verd vinna í mun til, hvat hon kundi verið, sigur Janet Fríða Johannesen. Mangla visiónir Um dagarnar hava fiskiloyvini verið til um­ mælis í fiskivinnuráðnum, og júst mátin hetta gongur fyri seg er ein trupulleiki, heldur Janet Fríða Johannesen. – Politikarar og Fiskivinnuráðið sita og taka støðu til, hvør skal fiska hvat. Tey taka avgerðir á einum operationellum støði, heldur enn at lyfta seg upp og orða eina visión, sum kann vera grundarlag fyri eini langtíðarætlan, sigur hon. Í Fiskivinnuráðnum sita umboð fyri fiski­ vinnuna á sjógvi og landi. Ráðið hevur til uppgávu at ráðgeva landstýrismanninum í fiski­vinnumálum og ummæla býti av kvotum, sum landstýrismaðurin ger. Men Fiskivinnuráðið átti at verið sett saman á ein heilt annan hátt og havt eina aðra uppgávu. – Vit mugu spyrja okkum sjálvi, hvat vit vilja við fiskivinnuni, og hvussu vit innrætta okkum, um vit skulu náa tað, sum vit vilja. Virðis­øking av fiski er partvíst í fiskiskapi, fram­leiðslu og marknað umframt, hvussu hesi verða sett saman. Møguleikarnir eru nær­um óendaligir. Vitan í matvørutøkni er ein neyðug fortreyt fyri at fáa størst møguliga virðis­øking í framleiðslu, líka frá fiskiskapi og til brúkaran, og hendan vitan er als ikki um­boðað í Fiskivinnuráðnum, sigur Janet Fríða Johannesen. Somuleiðis er við vitan um marknaðir, sum heldur ikki í nóg stóran mun er umboðað í Fiskivinnuráðnum. – Núverandi Fiskivinnuráð kann saman­ berast við, at vit hava eitt Fólkaheilsuráð uttan læknar. Eingin hevði verið í iva um, at tá høvdu vit havt eitt skert Fólkaheilsuráð. Hinvegin høvdu vit eisini havt eitt skert Fólka­heilsuráð, um bert læknar vórðu umboðaðir. Tað hevur týdning innan fiski­ vinnuna, at fakbólkarnir virða hvønn annan, at aka­demikarin virðir tað vitan, sum fiski­ maðurin hevur, og at fiskimaðurin virðir tað vitan, sum aka­demikarin hevur, sigur Janet Fríða Johannesen. Rávøruland ella vitunarstørv Spurningurin er, um Føroyar skulu vera eitt rávøruland, ella um vit skulu hava eina fiski­vinnu, sum er grundað á vitan og sum nærkast brúkaranum. Í dag er fiskivinnan í Føroyum ein rávøruvinna. Eingin visión ella orðað missión er fyri fiskivinnuni og eingin ætlan er fyri, hvussu vit røkka okkara máli. Fyri at tryggja eina høvuðsvinnu, sum kemur øllum samfelagnum til góðar, eiga vit at hyggja eftir nøkrum øðrum lyklatølum, enn vit gera í dag. Tað er ikki nokk at hyggja at kiloum og krónum, heldur Janet Fríða Johannesen. – Tær vinnur, sum bert brúka krónur sum lyklatøl, eru ofta tær minst lønandi vinnurnar. Mentan, vitan og góðska eru viðurskifti, sum eiga at vera tikin við, tá vit gera eina visión fyri fiskivinnuna. Eitt mál kann vera eitt ávíst tal av vitanarstørvum ella nýskapan, og fram­ leiðsla og útflytan av serføroyskum vørum. – Vit hava eina ørgrynnu av heilt ser­ støkum vørum, sum kunnu setast í fram­ leiðslu, marknaðarførast úti í heimi, og harvið gera Føroyar til eitt land, sum er kent fyri ný­skapan tá tað kemur til framleiðslu frá hav­inum. Eitt nú er nógv fokus á fermen­ter­ ing. Ræsta súpanin hjá gourmet kokkinum, Leif Sørensen, kips frá fiski og so framvegis. Tú kanst við at granska og gera royndir við proteinum, smakki og fiskafeitti gera allar møgu­ligar vørur, sum so kunnu setast í fram­leiðslu og útflytast, sigur Janet Fríða Johannesen. Avleiddar vinnur Nógvar avleiddar vinnur kunu sostatt standast av fiskivinnuni, um vit leggja okkum eftir tí. Eitt nú eru nógv dømi um, at sunnar mat­vørur ella heilsufremjandi matvørur vinna fram. Fyri at skapa áhuga hjá vinnuni fyri at gera nakað við tað, átti tær bestu verk­ætlanir­ nar at sloppi framat fiskinum, heldur Janet Fríða Johannesen. – Um tú krevur, at tann, sum sleppur eftir fiskinum hevur nakrar ítøkiligar ætlanir, sum eru búskaparliga burðardyggar og koma sam­ felag­num til góðar, tryggjar tú eisini, at ein menning verður á økinum, sigur hon. Loyvini skulu ikki verða givin fyri eitt langt áramál, og tó heldur ikki stytri enn at loyvishavarin kann vinna penging og hava áhuga í at fara undir verk­ætlanina. Í dag loysir tað seg best at fiska so nógv sum gjørligt og selja tað óvirkað av land­inum. Tí er so gott sum eingin menning innan­fyri fiskivinnuna og so gott sum ongar avleiddar vinnur. – Um krøv verða sett til loyvishavaran, vil vitanin av sær sjálum fara av lærda há­ skúlanum og inn í vinnuna. Vinnan kemur tá at síggja, at tað loysir seg, at antin granska ella seta akademikarar og onnur vælskikkaði fólk, og tað er av stórum týdningi, at fiskurin er lættur at koma framat. Í dag er at kalla ógjør­ligt hja nýggjum aktørum at sleppa framat fiskivinnuni og alivinnuni, tí aliloyvini eru longu givin og fiskiloyvini verða býtt út politiskt. Tískil er einki sum eggjar til kapp­ ing, hvørki tá tað kemur til at taka fiskin upp ella at virðisøkja hann, sigur Janet Fríða Johannesen. Størri kaka til fleiri Nógvur peningur eru í fiskivinnuni, og tískil átti tað ikki at verið trupult at sett pening av til gransking og royndir. Men hvussu býtið skal vera, er ein spurningur, sum fyllir nógv í føroyska samfelagnum. – Kakan verður størri, og fleiri verða um hana, um vit skipa fiskivinnuna øðrvísi. Um alt samfelagið skal hava størri gagn av okkara høvuðsvinnu, eiga vit at skapa karmar, sum eggja til virðisøking, vitanarstørv og avleiddar vinnur, sigur Janet Fríða Johannesen. Hetta er ikki minst orsaka av, at tað kann lokka væl­ útbúgvin fólk til Føroya. – Fyri at ein vinna skal mennast, er tað av týdningi at tú hevur fýra viðurskifti í ordan. Tað er fólk, vitan/vitanardeiling, íverk­setarí og tøkni. Í Føroyum hava vit tøkni og íverk­ setarí, men vit mangla fólk og vitan. Skapa vit vitanarstørv, kunnu vit eisini fáa fólk, sigur Janet Fríða Johannesen. Enn hava vit íverksetarí, og vit mugu føra ein politik, har vit framhaldandi hava íverksetarí, tí hetta er ein fortreyt fyri innovatión. Hon heldur, at ov stórur dentur verður lagdur á primeru vinnuna í sambandi við fiski­vinnuna. Eitt nú verður so gott sum einki gjørt burturúr at kanna, hvussu vit gagnnýta fiskin best. – Vit brúka einans 43% av fiskinum til flak. Restina av fiskinum vita vit ikki serliga nógv um, hvat vit skulu brúka til. Og vit gera ikki nógv fyri at kanna tað. Allur peningurin fer til fyrsta liðið. Politiska skipanin má ikki leggja upp til monopol í fiskivinnuni, eins og gjørt er í alivinnuni, tí tað er ikki gott fyri ný­ hugsan og íverksetarahugan, sigur Janet Fríða Johannesen. Hon saknar verkætlanir, sum lýsa hvussu vit fáa besta prísin fyri hvørt kilo, heldur enn, hvussu nógv tons, kunnu vit fiska. Samanbera vit við eitt nú tá oljuvinnan byrjaði í Føroy­ um, sum eisini er ein tilfeingisvinna, skuldi tú vísa, at tú kundi gera nakað, sum var øllum sam­felag­num til gangs, fyri at sleppa at eitt nú taka oljuna upp. Útlendsk vitan og pengar til landið Eydnast tað at gera Føroyar til ein klekingar­ depil fyri nýggjar áhugaverdar vørur avleiddar av fiskivinnuni, hava vit møguleika fyri at draga, ikki bara fólk við útbúgving, men eisini pening og vitan til landið. – Vit sóu eitt nú við Sinprentis, sum er ein lítil KT fyritøka í Føroyum, at útlendingar eru áhugaðir í at keypa og gera íløgur í fyritøkur her. Tey velja sanlíkt at hava eina skrivstovu í Føroyum, og á tann hátt fært tú vitan og pening til landið við at skapa gróðrarbotn fyri nýhugsan og íverksetan innanfyri fiski­ vinnuna. Vit hava einastandandi umstøður at arbeiða við fiski, um tilfeingið verður lættari at­komu­ligt, og um vit nýta peningin og orkuna øðrvísi. Eitt sum kann vera ringt at hava við at gera, er gjógvin millum granskaran og vinnuna. – Vit mangla eitt millumlið, sum miðlar vitan­ina út til fyritøkurnar og út í samfelagið. Eitt millumlið, sum kann vísa vinnuni, hvat hon kann brúka akademikarar til. Ofta er gjógvin millum tey, sum sita og granska, og tey, sum eru í vinnuni so stór, at tað er ringt at fáa vitanina út í vinnuna, sigur Janet Fríða Johannesen. Í Danmark hevur man í nógv ár havt Teknologisk Institut, sum millumlið millum fyri­tøkur og lærdu háskúlarnar. Vit mangla eitt tílíkt millumlið í Føroyum innan fiski­ vinnuna, so vinnan veit, hvat ein aka­demikari kann bjóða, heldur Janet Fríða Johannesen. Fiskivinna Fiskivinnuráðið Í Fiskivinnuráðnum sita umframt umboð fyri Fiskimálaráðið umboð fyri Føroya Ráfiskaseljarafelag, Føroya Ráfiskakeyparafelag, Føroya Reiðarafelag, Skipara- og Navigatørfelagið, Maskin­ meistara­felagið, Føroya Fiskimannafelag, Meginfelag Útróðrarmanna umframt umboð fyri feløgini hjá arbeiðs­fólki á fiskavirkjum. Uppgávan hjá ráðnum er at ráðgeva lands­stýris­manninum í fiskivinnumálum, sum sambært lóg skal leggja týðandi fiski­vinnumál og øll uppskot til lógir og kunngerðir, sum hava við fiskivinnuna at gera, fyri fiskivinnuráðið til ummælis. Fakta Mynd: savnsmynd