hósdagur 14. august 2014síða 10

Fríggjadagur 15. august 2014 · Nr. 91 10 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Marjun Dalsgaard Skal man trúgva kanningini, sum var gjørd av ungum í Føroyum fyri tveimum árum síðani, so trívast børnini í okkara fólkaskúla ikki serliga væl. Meira enn annar hvør næmingur umhugsar at flyta skúla, tey keða seg, nógv halda, at tilfarið er ov lætt, onnur at tað er ov ringt. Tey gera sum heild ov lítið av skúlatingum, og ein tíggindapartur heldur, at skúlin er meingingsleysur. Hetta er ein trupulleiki, sum millum annað botnar í, at lær­ar­ar­nir ikki fáa nokk av endur­út­búgving, og at Menta­mála­ráðið ikki tryggj­ ar, at nokk av tíð og pengum eru til at arbeiða við trivn- aði, sigur formaðurin í Lær­ ara­felagnum, Herálvur Jacob­sen. Hann heldur, at tað er sera torført at fáa Menta­ mála­ráðið í talu. – Tað kennist, sum vit standa og rópa út í luft­ ina. Tað er sera ringt at fáa ein dialog í lag við Menta­ málaráðið, sigur Herólvur Jacobsen. Hann saknar, at Menta­ mála­ráðið stingur eina kós út í kortið og fylgir henni upp. Til dømis um tað er in­klusión, tey ynskja, so mugu tey geva lærarunum neyðugu førleikarnar, men tað verður ikki gjørt. Lærara­hópurin er ikki nóg væl fyri at undirvísa børnini í dag, sigur formaðurin í Lærarafelagnum. Gamlar útbúgvingar – Nógvir av lærarunum hava eina útbúgving, sum er 20 – 30 ára gomul. Tey eru ikki nóg væl ílatin at handfara næmingar, sum eru vaksnir upp í einum samfelag, sum sær heilt annaðleiðis út, enn tað gjørdi fyrr, sigur hann. Hann vísir á trupulleikar við internetinum. – Fyrr var lærarin primeri vitanarberin, men í dag hava tey ungu atgongd til vitan alla staðni, og hann skal kappast við facebook í tímanum. Nógvir lærarar vita ikki, hvussu tey skulu klára hesa støðuna, sigur Herálvur Jacobsen og leggur aftrat: – Nógv gransking um læring er so mikið nýggj, at tað er slett ikki ein partur av tí gomlu læraraútbúgvingini. Sam­felagið broytist alla tíðina og vitanin um, hvussu vit læra broytist. Heldur enn at útbúgva fleiri og fleiri lærarar til ar­ beiðsloysi, átti man at nýtt orkuna og pengarnar upp á at endurútbúgva teir lærarar sum eru í dag. – Tað verða færri næm­ing­ ar og størri skúlar. Tað merkir, at tað verður brúk fyri færri lærarum, men kortini koma 30 nýggir lærarir út hvørt ár, og tey koma út til arbeiðsloysi, sigur Herálvur Jacob­sen. Miðalaldurin mill­ um lærarar verður hægri og liggur umleið tey fimmti. Hetta er partvíst av tí at fólk eru eldri, tá tey søkja inn á útbúgvingini. Nógv eru millum 28 og 30 ár, har tey fyrr vóru fyrst í 20’unum. Haraftrat vóru nógvir lærarar tænastumenn fyrr, og fóru tískil frá, tá teir vóru 60 ár. Í dag arbeiða flestu lærarar til tey eru 67 ár, og hetta er við til at hækka miðalaldurin. Herlávur Jacobsen leggur dent á, at tað ikki er tí, at tað altíð er betri at vera ungur lærari: – Nógvir eldri lærarar halda seg alla tíðina ajour, men vit hava ta støðu, at sam­felagið broytist alla tíð­ ina, og tær gomlu lærara­ út­búgvingarnar geva ikki í sær sjálvum førleikar til at handfara tær avbjóðingarnar, sum lærarar hava í dag, sigur hann. Tað er eisini umráð­ andi fyri dynamikkin í fólka­ skúlanum, at ungir og ný­ útbúnir lærarar alla tíðina koma inn í skúlan. Næmingatillagaða undirvísing Kanningin frá 2012 vísti mill­um annað, at 36% av næm­ingunum keða seg ofta ella altíð. Tað er fyri ein stóran mun upp til læraran at tryggja, at undirvísingin er viðkomandi, sigur Bjørn Kalsø, mentamálaráðharri. Hann viðgongur tó, at hetta kann verða ein stór av­ bjóðing. Næmingar eru ymiskir, og umstøðurar eru ymiskar. Tí er tað alneyðugt, at vit fáa næmingatillagaða undir­ vísing, sigur hann. Tey spurdu ungu siga somuleiðis, at tilfarið er ov lætt. Onnur halda, at tað er ov ringt, og tá vit nú liggja heldur niðarlaga í PISA kann­ingunum, vísir hetta heilt greitt, at tørvur er á, at undir­vísingin verður meiri til­lagað næmingunum, sigur mentamálaráðharrin. Tað er av týdningi, at allir næmingar fáa avbjóðingar. PISA kaningarnar vísa at nøkur fá liggja væl fyri, men ein stórur partur av næm­ing­ unum liggja eitt sindur niðan fyri miðal, og tað royna vit at broyta, sigur Bjørn Kalsø. Tað hava tey millum ann­að gjørt við at seta før­ leika­stovur á stovn. Tað eru toymi av lærarum við ser­ kunnleikum, sum eru tengdir at størri skúlum, umframt at smáu skúlarnir rundanum eisini hava atgongd til at brúka teir. Ein nýskipan av fólka­ skúl­anum er á veg, har meira dentur verður lagd­ur á næmingetillagaða undir­ vísing. Tað verður haraftrat ein partur av nýskipanini, at lærarar í stóran mun kunnu leggja eftirútbúgving og ann­ að til rættis sjálvir, og ikki sum í dag, at Mentamálaráðið skal standa fyri tí, sigur. – Ein stórur partur av um tað eydnast at gera undir­ vísingina viðkomandi, er, at lærarar hava neyðugar før­leikar, og at teir eru væl fyrireikaðir, og tað er betri, um skúlaleiðslurnar sjálvar syrgja fyri, at teirra lærara­ hópur hevur røttu før­ leikarnar, sigur Bjørn Kalsø. Ikki fylgt kann­ ingini upp Mentamáaráðið hevur ikki sett nakra uppfylgjandi kann­ing í verk av, hví børnini trív­ast so illa, at annað hvørt barn umhugsar at flyta skúla. – Vit hava ikki fylgt hesari kanningini upp enn, men ein trivnaðarkanning er sett í verk, sum skal fylgja upp á eina trivnaðarkanning, sum var gjørd í 2007 av trivnaði og happing, sigur hann. Kanningin skal vísa, um tey tiltøk, sum vórðu sett í verk tá, hava hjálpt upp á støðuna. Millum annað gjørd­ist tað eitt krav, at hvør skúli skal hava eina trivn­ aðarætlan. Bjørn Kalsø, heldur sum heild, at Mentamálaráðið hevur gott samstarv við lær­ ararnar og skilur ikki, hví Lærarafelagið sigur, at tey eru ring at fáa í talu. – Eg haldi, at vit hava eitt gott samstarv. Lærarafelagið er við í tí arbeiði, sum verður sett í verk innan skúlaverkið, og vit royna so vítt møguligt at samstarva við lærarar og leiðslur á skúlunum. Tað eru tey, sum vita, hvat tørvurin er, sigur hann. marjun@sosialurin.fo Hava ikki nóg góðar før­leikar at lyfta børnini Fyri tveimum árum síðani var ein kanning gjørd, sum vísti, at ein stórur partur av næmingunum ikki halda seg gera nóg nógv við skúlan. Ein triðingur keðir seg, og meira enn annar hvør umhugsar ofta ella altíð at skifta skúla. Ein trupulleiki er vantandi endurútbúgving, og Mentamaálráðið hevur ábyrgdina, sigur formaðurin í Lærarafelagnum, Herálvur Jacobsen Kanningin vísti millum annað, at 11% halda skúlan vera meinginsleysan 36% keða seg ofta ella altíð 64% siga seg ikki gera sær nóg stóran ómak 46% siga seg ikki trívast 35% høvdu viljað givist 50% siga seg ofta ella altíð umhugsa at skifta skúla 27% siga seg semjast illa við lærararnar skúlabyrjan Kanningin: Í kanningini, »Ung fólk í Føroyum úrslit 2012«, eru 540 níggjundafloksnæmingar (276 gentur og 264 dreingir) spurdir um nógv ymisk viðurskifti. – Nógvir lærarar hava eina 20-30 ára gamla útbúgving. Tey eru ikki nóg væl ílatin at handfara næmingar, sum eru vaksnir upp í okkara samfelagi, sigur Herálvur Jacobsen, formaður í Lærarafelagnum