týsdagur 19. august 2014síða 10

Mikudagur 20. august 2014 · Nr. 93 10 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Heilsugóðar og mettandi nøtur: Tær eru lekrar, og tær eru heilsugóðar. Sambært nýggjari kanning eru mandlur ella nøtur eisini vælegnaðar til at halda svongdini burtur, samstundis sum tær ikki eru fitandi. Tað ræður um at eta umleið 30 mandlur ella nøtur um dagin. Hóast hesar hava einar 150 kaloriur tilsamans, merkir tað ikki, at tú fært fleiri kaloriur enn annars gjøgnum dagin. Við sínum heilsugóða feitti, proteinum og fiprum geva mandlur og nøtur tær kensluna av, at tú ikki líður svongd. Kelda: sundhed.dk heilsusíðan Vilmund Jacobsen Í Danmark vísa kanningar, at inni­ luft­in í meiri enn helminginum av land­sins skúlastovum er ov vána­lig. Ring inniluft í skúlum kann geva næmingum trupulleikar við at konsentrera seg, høvuðpínu og trupul­leikar við innlæring. Hava børn eisini astma og ovurviðkvæmi, ger­ast trupulleikarnir uppaftur størri. Inniluftin í meiri enn 56% av donskum fólkaskúlum er so vána­ lig, at næmingarnir hava trupult við at læra. Tað vísir ein kanning, sum Dan­ marks Tekniske Universitet (DTU) og Center for Indeklima og Energi hava gjørt. Granskarar eru ovfarnir av úrslitinum. - Í meira enn helminginum av donsku flokshølunum er ventila­ tiónin ikki nóg góð í mun til talið av næmingum og lærarum í hølu­ num. Vit eru ovfarin av, at tað er so illa vorðið. Vit hava áður gjørt mát­ingar í ymiskum skúlum, og vit hava sæð, at viðurskiftini ikki vóru so góð. Men, at trupulleikin er so stór­ur, kom óvart á okkum. Tað sigur Jørn Toftum, lektari á stovni­num fyri Byggeri og Anlæg á DTU. Jørn er eisini ein av teimum, ið hev­ur skrivað frágreiðingina, sum á donskum kallast ”Indeklima i skoler - Status og konsekvenser”. Vánalig innlæring Tað er ein røð av ymiskum viður­ skiftum, sum ávirka luftina í einum skúla ella skúlastovu, eitt nú Co2, dust, hár av djórum, sterkir luktir og roykur, luftbornar bakteriur, luft­væta, blámusoppur og ymiskt, sum kann dampa úr byggitilfari og møbl­um. Co2 sigur okkum, um luftin er góð ella ring, og eitt høgt Co2 hev­ur eftir øllum at døma eisini týdn­ing fyri innlæringarevnini hjá næm­ ing­un­um. Kanningin vísir, at ein skúla­ næm­ing­ur kann betra um síni av­ rik við upp til 14%, um inniluftin er góð. Einfaldar loysnir Tað eru nógvar orsøkir til at gera nakað við vánaligu inniluftina í skúlu­num, og møguleikarnir eru fleiri. - Tað týdningarmesta er, at skúl­ ar­nir verða væl viðlíkahildnir, og av­gerandi er eisini, at teir liva upp til nýggjastu krøvini fyri byggi­verk­ ætlan­ir. Jørn Toftum sigur, at hin mest effe­k­tiva loysnin fyri at koma Co2 til lívs, er at lufta út, manuelt ella mekan­iskt. Ráðgevin í Astma-Allergi Dan­ mark, Betina Hjort, stuðlar Jørn Toftum í tí, hann sigur og vísir á, at tað er alfa og omega fyri inniluftina, at kommunur taka politiskar av­ gerð­ir um at seta pening av til við­ lík­a­hald og dagføring av skúlu­num. - Tað er eisini týdningarmikið, at skúlaleiðslur seta fokus á inni­ luft­ina, og at lógarkravdar reglur verða fylgdar. Skúlaflokkurin eigur eisi­ni at minnast til at rudda upp og at lufta út í flokshølunum, eins og hølini skulu haldast rein, sigur ráð­gev­in hjá Astma-Allergi, Betina Hjorth. Kelda: www.helse.dk Frísk luft ger børn klókari Tað er ikki ókent, at inniluftin í skúlastovum er ov vánalig. Hetta gongur út yvir evnini at læra, lagið og heilsuna, og hetta er ikki minst galdandi fyri børn, sum hava trupulleikar við astma og ovurviðkvæmi Tað eru nógvar orsøkir til at gera nakað við vánaliga inniluft í skúlunum, og møguleikarnir eru fleiri Vilmund Jacobsen Best er, um næmingarnir fara úr floks­hølu­num og syrgja fyri at fáa sær fríska luft, tá steðgur er í undir­ vísingini. Skilagott er eisini at eta aðra­ stað­ni enn í flokshølunum, so royk­ur av osti og øðrum viðskera og mati ikki órógvar floksfelagar. Ein góður máti er at tøma rusk­ spannina, soleiðis at sleppast kann und­an royki frá matpakkum og goml­um banan-ella súreplaskølum. Lufta út í skúlastovuni millum hvønn skúlatíma, og best er, um tað verð­ur gjøgnumtrekkur. Yvirklæði eiga ikki at hanga inni í skúlastovuni, tí ráligheit frá regni ella kava á klæðunum økir um vætuna í rúminum og ger inni­ luftina verri. Skúlastovan eigur at vera ruddi­ lig, tá farið verður heim, soleiðis at tey, sum vaska, betri sleppa fram at dus­ti og skitti. Hitin í skúlastovuni eigur at liggja millum 20 og 22 stig. Skín­ ur sólin, er skilagott at draga gardinurnar fyri. Gerast floks­ høl­ini ov heit, verður næm­ing­ur­ in troyttur og fylgir verri undir­ vísingini. Hava næmingarnir hug til ”liv­andi” ljós í skúlastovuni, er fýrfadsljós betri enn vanlig kertu­ ljós, men til ber saktans eisini at fin­na el-loysnir til hugnaljós. Skilagott er at minka um par­ fu­ma, tí onkur floksfelagi hevur kanska trupulleikar við astma ella par­fuma-ovurviðkvæmi, sum kann elva til andaneyð ella eksem. Kelda: www.helse.dk Soleiðis betrar tú inniluftina í skúlanum Tað eru nógvir mátar at betra um inniluftina í eini skúlastovu