mánadagur 25. august 2014síða 22

Mánadagur 25. august 2014 · Nr. 95 22 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 kjak Leita við lykt eftir trupulleikum Helgi Abrahamsen Uttanríkispolitikkur hevur fylt nógv í almenna rúminum í summar. Dagliga hava vit hoyrt um syrgiligar lagnur í Miðeystri og Ukraina, og orðið ”handilsforðingar” er aftur sett á breddan. Tað er eingin loyna, at líkamikið hvat hendir úti í stóru verð, so fara ávís­ ar kreftir í gongd við at sannføra føroyingar um, at øll ring ávirkan á okkara lítla land, er ríkisfelagsskapinum fyri at takka. Men onkuntíð haldi eg, at hesir boðberarnir gerast í so grammir. Tann 8. august skrivar Gunvør Balle, løgtingskvinna, soleiðis á Facebook: ”Vit hava her trý fesk dømi um at ríkisfelagsskapurin ikki hevur hjálpt okkum, men heldur er ein bági.” Og so nevnir hon trý dømi, sum eg haldi vera púra burturvið. Danmark stýrir ikki ES Fyrsta dømi er, at ”Danmark, gjøgnum ES, hevur boykottað føroyskar fiskavørur í eitt ár.” Tað er altso ikki ES, sum hevur boykottað føroyskar fiskavørur, men ”Danmark gjøgnum ES”, og hetta skal vera ríkisfelagsskapinum fyri at takka. - Ella sagt við øðrum orðum: Høvdu vit ikki verið í ríkisfelagsskapi, so høvdu vit kunna fiskað so nógv av sild og makreli sum vit vildu, uttan at tað fekk nakrar avleiðingar. Ríkis­ felagsskapurin fær skuldina fyri bæði tað sum Danmark ger og tað sum ES ger. Hetta má sigast at vera snaring av sannleikanum, sum veruliga vil nakað. Tí tað sigur seg sjálvt, at um Føroyar høvdu verið fullveldi, so hevði ES- landið Danmark framvegis verið noytt at fylgt ES júst so sum tilfeldið er nú. Ein onnur ríkisrættarlig støða hevði einki broytt í somáta. Tí ber ikki til at siga, at boykottið hjá ES er dømi um, at ríkisfelagsskapurin er ein bági. Danmark ávirkar ikki okkara samráðingarfólk Næsta dømið har Gunvør sigur at ríkisfelagsskapurin er ein bági, gongur fyri seg við samráingarborðið. Hon sigur: ”Føroyar megnaði sjálvt, við sannførandi argumentum og góðum samráðingarfólki, at fáa eina makrelavtalu. Danmark hevði ongan leiklut í at hetta eydnaðist, heldur hinvegin.” Eg skilji ikki rættiliga, hvussu hetta kann vera dømi um, at ríkisfelagsskapurin er ein bági. Føroyar hava í nógv ár ført samráðingar við onnur lond um fiskiveiðurættindi, og tað var eisini galdandi í hesum førinum. Danmark hevur onga ávirkan, men Gunvør Balle leggur afturat: ”...heldur hinvegin.” Og sjálv­ andi greiðir hon ikki nærri frá, hvat liggur í orðunum ”heldur hinvegin.” - Tað er helst nakað, sum hon bara ”eigur at siga”, fyri at fáa setningin at passa til pástandin. Men pástandurin er altso skeivur. Seinasta dømið passar heldur ikki Sum seinasta dømi nevnir Gunvør Balle eitt russikst boy­kott, sum ongantíð kom. Hon skrivar: ”Orsakað av at Føroyar og Danmark verður sæð sum sama land, er vandi fyri at verða rakt av russiskum boykotti.” Tann vandin sær tíbetur út til ikki at vera veruligur. So alt í alt má sigast, at tá roynt verður at vísa á, at ríkisfelagsskapurin er ein bági, so eru hesi trý dømini sera illa vald. Fleiri fyrimunir enn vansar Veruleikin er, at líkamikið hvørja skipan vit velja (um tað eitur heimastýri, fullveldi ella okkurt annað), so hevur tann valda skipanin altíð bæði fyrimunir og vansar. Vit fáa ikki alt, og tí mugu vit velja, hvørji kós vit vilja fylgja. Eg havi einki ímóti, at tjóðveldisfólk royna at vísa á vansar við ríkis­felags­ skap­inum, líka so væl sum vit sambandsfólk vísa á allar teir mongu vansarnar sum eitt fullveldi hevur við sær. Men máti skal vera við øllum. Tað ger í hvussu so er einki, um pástandirnir í framtíðini verða eitt sindur betur undirbygdir enn hesi dømini vísa. Javnaðarflokkarnir í Norðurlandaráðnum 60 ára gamli felags norður­ lendski arbeiðsmarknaðurin hevur verið sera væleydnaður og givið hundraðtúsundvís av norðbúgvum møguleikan at finna arbeiði í einum øðrum landi. Javnaðarflokkarnir í Norðanlondum vilja varð­ veita norðurlendska arbeiðs­ marknaðin og arbeiða tískil víðari fyri at bróta niður marknaforðingar, fremja norðurlendska málfatan og flytføri. Tað hevur eydnast norðurlendsku modellunum at sameina javnstøðu og búskaparliga framgongd. Men enn er nógv arbeiði eftir til vit náa rættvísi og javnstøðu á arbeiðsmarknaðinum. Størstu avbjóðingarnar á arbeiðsmarknaðinum handla um ójavna og arbeiðsloysi. Ung, innflytarar og avlamin hava ilt við at koma inn á ar­beiðsmarknaðin. Eldri fólk fáa ikki stuðul at vera ver­andi í arbeið. Útlendskir arbeiðstakarar eru fyri lág­ um lønum og ringum arbeiðs­ korum, ið ikki kunnu góð­ tak­ast. Lægri lønir og verri yrkismøguleikar, trupul­ leikar við at sameina arbeið og familju eru enn veru­leiki fyri kvinnur á arbeiðs­pláss­ inum. Tað er eitt ótrúligt oyðsl av samfelagsins týdn­ingar­ mesta tilfeingi; ein serkøn arbeiðsmegi, ið støðast væl, er størsti kappingarfyrimunur hjá Norðurlondum. Norðurlendskt samstarv og okkara líknandi ar­beiðs­ marknaðir gera tað møguligt at læra av royndunum hjá hvør øðrum og finna loysnir til trupulleikar saman. Nýggja íslendska stigið um somu løn er eitt dømi uppá tiltøk, ið hjálpa at lýsa og mótvirka ógrundaðar lønarmunir mill­um kynini. Viðvíkjandi ungdómsarbeiðsloysi kunnu vit til dømis læra av finsku trygdini til arbeiðsleys ung um arbeið, starvslæru ella útbúgving innan tríggjar mán­aðir, av norsku og donsku læruskipanunum kunnu vit læra at gera skiftið frá skúla til arbeið lættari og av svensku skipanini fyri út­búgv­ing til vaksin kunnu vit læra hvussu vit betur fáa fatur í og gera givnum ein nýggj­an møguleika. Kunngerð frá summar­ fundi hjá javnaðarflokkunum í norðurlandaráðnum: Viðvíkjandi stríðnum ímóti sosialari dumping/ svørt­um arbeiði hava norður­ lendsku londini valt ymiskar ætlanir og ymisk amboð, ið geva góðar møguleikar til eftirmeting fyri at finna virk­nastu loysnirnar. Javn­ aðarflokkarnir í norður­ lendska ráðnum leggja tí­skil uppskot fram har man eftir­ lýsir sáttmálabundin arbeiðs­ kor, rættvísa kapp­ing og betri upplýsing til út­lendskar arbeiðarar og fyri­tøkur um hvørjar reglur, rætt­indi og skyldir eru gald­andi. Har­ afturat vilja Javn­aðar­flokk­ arnir í Norðurlandaráðnum at norðurlendsku stjórnirnar arbeiða saman um at seta í gildi samtyktir fyri arbeiðs­ takarum í starvi aðrastaðni, fyri at veita trygd fyri virk­ num eftirliti uttan at nýggjar marknaforðingar koma fyri. Í dag eru flestu spurningar um arbeiðsmarknaðin heft­ir at ES. Vit hava brúk fyri regl­ um, ið verja arbeiðs­takarar og geva rættvís kappingarkor fyri at innari marknaðurin skal virka fyri øll, ið búgva og arbeiða í Evropa. Javnaðarflokkarnir vilja, at vit í Norðanlondum og Evropa skulu kappast við høgari góðsku og pro­duk­ tivi­teti og ikki eini kapp­ renn­ing ímóti botninum í løn og arbeiðskorum. Norður­ lendska royndin vísir, at fokus á javnstøðu í arbeiðinum og ein samhaldsfastan lønar­ politikk hækka pro­duk­tivi­ tetin. Hesa vitan fara Javn­ aðar­flokkarnir at brúka fyri at reka ein proaktivan poli­ tikk fyri javnstøðu og betri arbeiðstrygd í øllum Evropa. Javnstøða og rættvísi á arbeiðsmarknaðinum bæði í Norðanlondum og Evropa