hósdagur 28. august 2014síða 28

nr. 97 · 29. august 2014 8 VIKUSKIFTI Carl Jóhan Jensen gevur í dag út nýggja skaldsögu. Vit hava gjört samröðu við hann samrøða Jonhard Mikkelsen post@sosialurin.fo Ó-sögurnar endaðu við orðunum: Her byrja søgurnar fyribils. Er henda fram­ hald av Ó-søgum? – Nei, tað er hon ikki. Hasi loka-orð­ ini vórðu helst sett har til at arga lesarin eitt sindur. Eg helt meg ongantíð hava bund­ið meg til at skriva eitt framhald av teimum sögunum, og tað hevði nú eis­ini verið eitt sindur torfört, soleiðis sum tann bókin varð gjörd og skipað, nak­að sum ein bíbliusöga um tað illa ella djevulskapin. Henda nýggja bók­ in afturímóti er meira sum ein hevd­ bundin skaldsöga ella ið hvussu so hevd­bundin, sum nakar kann vænta av mær. Er hetta so annað bindið í einum trí­ binds­v­erki? – Hesar bökurnar hava tað felags, at baksýnið í teimum er sama söguliga tíð­ar­skeiðið við öðrum orðum seinna helvt av nítjandu og fram um miðja tjúg­undu öld. Ella öðrvísi sagt tað hvarv­ið í söguni, tá ið föroyska sam­ fe­lagið eins og onnur samfelög um okk­ara leiðir remba miðöldina av sær bæði búskaparliga og mentunarliga og verða til tað, vit kenna í dag. Eg havi ið hvussu er eina bók afturat í umbúna, har tær söguliga umstöðurnar eru tær somu. Hinvegin haldi eg tó at bökurnar, tað vil siga Ó-, nýggja bókin og henda sum er í umbúna, eru sera ólíkar bæði hvat tema og framseting viðvíkur. Undirtittulin er Forspæl til ein gleðileik. Hvat meinar tú við? – Hatta er tað, tey rópa upp á ironi, hugsi eg. Samtíðin í bókini er sein­ summ­arið 1939, dagarnir beint upp und­ir, at seinni heimsbardagi brestur á. Orðið gleðileikur er ein týðing av orð­inum Comedia, soleiðis sum vit kenna úr titlinum á stórverkinum hjá Dante Divina Comedia og sipar til krígg­ið, sum er í hondum. Forspælið fyri sín part sipar partvíst til lívið hjá hövuðspersóninum, íslendska skald­ in­um og vinnulívsævintýraranum Bene­dikti Einarssyni, sum er föddur mið­skeiðis í átjanhundrað og trýss ár­un­um og partvíst til tann söguliga sam­an­hangin sum Benedikt útinnir sína ævi í upp á gott og ilt. Tú kallar hövuðspersónin vinnu­lívs­æv­ in­týr­ara. Slíkar menn kenna vit aftur úr norðurlendskum bókmentum, t.d. Aug­ust hjá Knut Hamsun, er tað ikki eitt sindur tugt? – Tú meinar, eri eg ávirkaður av slík­ um lýsingum? Eg haldi ikki sum so, men tað kunnu onnur döma um. Eg skal ikki dylja fyri, at í lýsingini av Benedikti havi eg tikið mær fyrimynd eftir einum sann­söguligum persóni, sum veruliga var bæði skald og vinnulívsævintýrari, Ein­ari Benediktssyni. Men eg vil taka fram, at hetta á ongan hátt er ein ævi­ sögulig lýsing av honum. Hetta er reinur skaldskapur. Men annars er einki at taka seg aftur í, at persónleikar av hesum slagnum eru áleypandi í remb­ ing­ar­tíðum eins og teimum, ið her verða lýstar. Fólk sum spreingja allan ásett­an veruleika av sær við sínum ætl­ an­um, hvörjar tær so eru. Umframt Einar Benediktsson kundi í íslendskum samanhangi verið vert at nevnt Jón Ólafsson, ritstjóra. Hann ætlaði á sinni, í samráði við am­er­ik­ ansk­ar myndugleikar, at flyta einar tíggju­túsund íslendingar til Alaska við tí fyri eyga at gera íslendingar til eitt stór­veldi og íslendskt til eitt heimsmál. Tað stórætlaða sinnið vil gjarna ama harm­leikin upp á seg. Helst er tað tað, sum fangar hugan bæði hjá hövundum og lesarum. Tú segði í eini útvarpssending fyri stutt­um, at hesin Benedikt livir í spenn­ ing­inum ímillum tvær øldir. Hvat var so hugtakandi við skiftinum inn í 20 øld? – Eg haldi ikki at tað er nakað ser­ stakt við nökrum aldaskifti í sjálv­um sær. Eitt aldaskifti er sum so bara eitt skifti eins og eitt árskifti, eitt mánaðarskifti ella fyri tað eitt viku­ skifti. Tað, sum vekur mín áhuga í sam­bandi við tjúgundu öldina, er, hvussu knappliga hon kemur á. Við ein brest so at siga. Við tí krígnum, sum byrjaði fyri júst hundrað árum síð­ani. Og tað var ikki bara eitt skifti, tað orðið er ov smáfingið til lýsa hetta siðmenningarliga skriðulopið, ta enda­ vend­ingina av öllum veruleika, öllum virð­um. Tað hevur ikki verið sum at siga tað at liva hetta, at lofta sær andliga í slík­um tilveruligum bólti. Og tað gav eis­ini at bíta í eftirspælinum eftir heims­bardagan, í teimum sokallaðu mill­umkrígsárunum. – Mangur kom at standa úti í and­ gletti, roynandi til fánýtis at halda nítj­andu öldina um seg sum einum knappa­leysum frakka. Tak eitt nú Os­ wald Spengler, ta í senn flogvitugu og fáfongdu mynd, hann kýtist við at skapa söguna í, í bókini Untergang des men eg virði hann Eg lifri ikki fyri lesaranum