mánadagur 1. september 2014síða 14

Mánadagur 1. september 2014 · Nr. 98 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 14 KJAK Uttanlandsnevndin fer til Íslands uttan mál og mið Poul Michelsen Framsókn Í mars í 2013 legði Framsókn upp­skot (løgtingsmál nr. 99) fyri tingið um at landsstýrið skal lýsa, hvønn týdning Hoy­víks­sátt­málin hevur havt fyri føroyska búskapin og menn­ingina av føroyska sam­fe­lag­num. Ein frágreiðingin frá lands­stýr­in­um skuldi verða grund­ar­lag­ið undir einum að­al­orða­skifti um sáttmálan. Framsøgufólkini vóru á ein­um máli um, at íslend­ ing­ar hava fingið nógv meiri burt­ur úr sáttmálanum enn før­oy­ing­ar. Tey vístu á, at tað hev­ur verið vónleyst hjá føroyskum virkjum og fyri­tøk­um at sleppa inn á ís­ lendska marknaðin, meðan ís­lendsk­ar fyritøkur hava havt munandi lættari við at fáa fótafesti í Føroyum. Í viðmerkingum til upp­ skot­ið frá Framsókn varð m.a. sagt: ...at endamálið við Hoy­ víks­sátt­mál­an­um er at skapa fyritreytir fyri sam­ fe­lags­lig­ari menning í Før­ oy­um og í Íslandi. Við Hoy­ víks­sátt­málanum verða búskaparligu sam­bond­ini millum Føroyar og Ísland nýs­kip­aði. Bú­skap­ar­sátt­mál­ ar millum lond­ini bæði hava hig­ar­til og í høv­uðs­heit­um ver­ið av­mark­að­ir til frælsi fyri vøruhandil landanna mill­um. Týðandi tættir í Hoy­víks­ sátt­mál­an­um snúgva seg um at seta í gildi tey sokallaðu fýra frælsini, ið skulu tryggja, at vørur, tænastur, kapitalur og persónar kunnu flyta seg ótarn­að millum londini bæði. Víðari var sagt: ... at Hoy­víks­ sátt­málin hevur nú virkað síð­an í august 2005 ella í skjótt 8 ár. Ymiskt er, sum fólk halda um sáttmálan. Ikki so sjáldan er at hoyra, at sáttmálin ikki javnvigar og ikki er til fyrimuns fyri menn­ ing­ina í Føroyum. Nógvar íslendskar fyri­ tøk­ur arbeiða í Føroyum, og ís­lend­i­ng­ar eru undantiknir teim­um lógum, har verja er sett móti útlendskum ogn­ar­ rætti. Sama rætt hava vit før­ oy­ing­ar í Íslandi, men brúka vit føroyingar henda rætt ella ber til at brúka hann? Vit hava sera gott og vin­ ar­ligt samskifti við ís­lend­ ingar á øllum økjum, og tí er tað ikki rætt, at ein slík avtala livir sítt egna lív, og at eingin veruliga veit, hvønn týdning sáttmálin hev­ ur, og hvussu javnvágin er millum londini. Hetta er ikki virðiligt. Landsstýrið eig­ur tí í eini frágreiðing at skipa fyri aðalorðaskifti um Hoy­ víks­sátt­málan. Eisini eiga vit at meta, um tað er rætt, at Hoy­víks­sátt­ málin frameftir skal verða framdur við støði í upp­ skoti til samtyktar og ikki sum løgtingslóg. Flest all­ir løgfrøðingar meta, at hetta er í ósamsvari við stýr­is­skip­ an­ina. Ís­land, sum er hin part­urin av sátt­málanum, hev­ur ikki tryggjað sátt­ mál­an við lóg. Ávísir um­sit­ ing­ar­trup­ul­leik­ar vóru tá sagdir at forða fyri at halda stýrisskipanina. Eru for­ treytirnar broyttar nú, so­ leið­is at Hoyvíkssáttmálin fram­eftir kann virka sum upp­skot til samtyktar og ikki við løgtingslóg? Uppskotið hjá Fram­sókn varð beint í utt­an­lands­ nevnd­ina, og tá tað kom út aft­ur úr nevndini var greitt, at sitandi samgonga ikki var áhugað í uppskotinum og mælti løgtinginum til at fella uppskotið. Tað gjørdi løg­ting­ið. Júst hetta, at ongin lýsing er gjørd av sáttmálanum ger, at eingin veit hvat Hoy­víks­ sátt­málin kann brúkast til og hvørj­ar ábøtur skulu gerast fyri at hann skal virka eftir ætl­an. Hetta gevur rúmd fyri áhald­andi gitingum og tá eis­ ini rúm til m.a. Bjarna Djur­ holm at sláa politiskan mynt av eini sera keðiligari hend­ ing. Einari hending, sum bara kom í, tí at samgongan mil­lum Sambandsflokkin, Fólka­flokkin og Miðflokkin ikki vil lurta eftir øðrum enn sær sjálvum Í morgin 1. September ferð uttanlandsnevndin til Íslands og Grønlands. Á fyrireikandi fundi við m.a. løgmann herfyri gjørd­ ist greitt, at onki nýtt er undir sólini hvat Hoy­ víkssátmálanum við­vík­ur. Hetta sjálvt um vit hava fingið at vita frá ís­lend­ing­ um, at teirra sáttmáli við ES altíð stendur omanfyri Hoy­ víks­sáttmálan og at hesin tí bert virkar tá sáttmálin millum Ísland og ES loyvir tí. Tað stutta av tí langa er, at tá uttanlandsnevndin í morgin fer til Íslands í morgin, er hon ófyrireikað og tá uttan mál og mið. Tað, ið verri er, er at hon veit av tí. Fólkaflokkurin, sum er servandur í politiskum dupultmorali, og sum nú rópar varskó, hevur sjálvur alla ábyrgdina av, at Hoyvikssáttmálin er vorðin ein skammblettur í samstarvinum millum Føroyar og Ísland. Vit harmast um atferðina hjá íslendingum í málinum um Nærarberg, men politiska skipanin í Føroyum má taka sín part av ábyrgdini av støðuni. Øll góð og fullkomin gáva er omanífrá Símun Pauli Jacobsen Ja vissuliga er øll góð og full­ kom­in gáva omanífrá. Tá eg lesi hesi undirfullu orð í Ják­ups­brævi, renna dýrabar minni mær huga. Sum øllum kunnugt var álvarslig kreppa í landi okk­ ara í nítiárunum. Land­ið skyld­aði milliardir, og høv­ uðs­vinna okkara – fiski­v­ inn­an – lá í andaleypi. Arb­ eiðs­loys­ið var komið upp um 20%, og landið átti ongar peng­ar. Harumframt vóru all­ir tríggir bankarnir farnir fall­it. Toskurin var nærum horv­in av grunnum okkara, og bønarflokkar kring landið fóru at biðja til Harran um, at hann mátti lata fiskin svimja aft­ur á grunnarnar. Og vissuliga vórðu bøn­ ir­nar hoyrdar. Vissuliga var Harr­in ikki smáligur við hjálp­ini, tá børn hansara róptu neyðarróp til hansara. Toskurin, sum nærum ikki hevði verið at uppdríva framm­an­undan, var brádliga alla­staðni. Sum kunnugt er Harrin ment­ur at hjalpa langt útyv­ ir tað, sum biðið verður um, og ta gjørdi hann eisini hesa­ ferð. Føroyski búskapurin kom at hava viðrák innan øll øki, ser­stak­liga hvat viðvíkti fiski­parís­um, oljuprísum, rentu v. m. og við avlopum av løgtingsins fíggjarlógum úr umleið 500 miljónum til 800 miljónum krónum. Danski staturin yvirtók alla skuld landsins upp á góðar 4 milliardir krón­ur. Hesa skuld skuldi lands­ kass­in gjalda aftur, við ein­ um 20 ára annuitetsláni upp á 5% í rentu. Árligu anniutieturin var góðar 300 milliónur krónur. Esiini fingu føroyingar útgoldið 900 miljónir krónur sum við­ víktu uppgerðum við keypi av Føroya Banka. Heildarveitingin úr danska ríkinum, sum um tað mund­ið var umleið 1,3 milli­ ard­ir krónur, varð broytt so­leið­is, at umleið ein milli­ ard krónur vórðu sett­ar í ein blokk, sum skuldi prís­tals­ reg­ul­erast. Føroyingar kundu sjálvir ráð fyri, hvussu hesin pen­ ing­ur varð nýttur. Tá ið Harr­ in hjálpir, hjálpir til fulnar, og eg ivist onga løtu í, at hann serstakliga hugsði um fólk­ið – tey gomlu, tey veiku, tey sjúku, tey einsamøllum einkj­ur- og faðirleys eins og øll, ið standa á skuggasíðu lívs­ins. Sum nevnt frammanfyri, so lutaðist mær í eini 20 ár at vera limur í einum bønarflokki í Vestmanna. Bøn­ar­flokkurin mundi hava ímóti 30 limum, og upp­møt­ingin til fundirnar mána­kvøld mundi ikki so sjáld­an tátta upp ímóti 100 pros­entum. Tað vóru veruliga lívgandi stund­ir, har hugur okkara flutti seg nærri og nærri for­gørð­um Harrans, har ein dagur er sum túsund aðrir. Umleið helmingurin av vinum okkara í bøn­ar­flokk­ in­um eru nú farnir heim í dýrd­ina. Guds friður við minni teirra. Teir vóru trúfestir. Tit hildu út inntil endan.