hósdagur 4. september 2014síða 30

6 Mentanarblaðið hjá Miðlahúsinum 5 • 5. september 2014 6 MENTANARSÍÐAN Barna Beinta Johannessen Tove Jansson var elsta barnið í eini lista­fólka­familju. Páp­in var finn­ lands­svenski mynda­høgg­ar­in Viktor ”Faffan” Jans­son og mamm­an svenska mynda­kvinnan og teknarin Signe Hamm­ersten-Jansson. Um sumrarnar var familjan í skergarðinum. Hetta var eitt umhvørvi, sum hevði nógv at týða fyri Tove, tá ið hon seinni tilevnaði Mumi­dal. EIN SONN LISTAKVINNA Tað gjørdist klárt frá byrjan, at Tove eisini ætlaði at vera listafólk. Hon gavst í skúlanum longu sum fimtan ára gomul og fór á listafólkaskúla. Í 1930- og 40-árunum var hon ein væl um­tóktur skemtiteknari í blaðnum Garm og hevði eina røð av djørvum mynd­um úr gerandislívinum í Finn­landi undir krígnum. FYRSTA BÓKIN Fyrsta mumibókin Småtrollen och den store översvämningen kom út í 1945. Tove tók ein lítlan figur, sum hon hevði nýtt til skemtitekningarnar í Garm, og nýtti hann sum høv­uðs­per­ són í fyrstu bókini. Í Garm æt figururin Spelkni; nú gjørdist hann mumitrøllið. Tove, sum higartil mest hevði fingist við myndlistina, sigur, at í fyrstuni var tað mest eitt spæl at skriva, men at tað sum frá leið, gjørdist líka umráðandi fyri hana sum at mála. ÁTTA BØKUR AFTURAT Tað komu heilar átta bøkur afturat um lívið í Mumidali, frá Kometjakten (1946) til Sent i november (1970). Kring familjuna í dalinum, har sjálvsagdi miðdepilin er Mumimamman, savnast so við og við ein hópur av øðrum íbúgvum: Spelknadiddan, Sniff, Mumrikur, Lítla Mý, filifjonkar, hattagnagarar og heimilar – hvør við sínum eginleikum og serliga livihátti. GAND­A­KALS­ HATTURIN GJØRDIST GJØGNUMBROTIÐ Gandakalshatturin (Trollkarlens hatt (1948)) gjørdist veruliga gjøgnumbrotið hjá Tove Jansson sum barnabókahøvundur. Bókin varð týdd til enskt, og hetta gjørdist byrjanin til, at mumibøkurnar fóru víða um heim. Tær eru týddar til 35 mál og eru framførdar bæði sum sjónleikur og opera, og teknifilmarnar um mumitrøllini eru enntá at síggja á føroyskum í sjónvarpinum hjá Kringvarpinum! IKKI BARA FYRI SMÁBØRN Tá fólk hoyra Mumi nevnt, hugsa tey kanska einamest um teir fittu figurarnar í teknifilmunum til (smá)børn. Men Tove Jansson hevur í bókum sínum um Mumidal skapað ein serligan heim, líka so gandakendan og hugtakandi fyri vaksin sum fyri børn. Sum ein ummælari í barnablaðnum STROK so ramliga skrivar í ummæli sínum av bókini Trøllavetur: … Nú hugsa tit sikkurt Mumi? Hvør tímir at lesa hatta? Men nei! Henda bókin er til 10 ár og uppeftir, og eg rokni ikki við, at ein sum er undir 10 ár hevði klárað at lisið hana. Eg haldi heldur ikki, at ein undir 10 hevði skilt bókina yvirhøvur ... Marjun A. Behrens, STROK 3, 2012 Tey, sum eru yngri enn 10 ár, kunnu tó ugga seg við, at tað eisini finnast fleiri mumibøkur til teirra. Seinastu árini eru nevnliga komnar út nógvar bøkur við Mumitrøllunum í ymiskum formatum: klaffabøkur, orðabøkur, myndabøkur, pappbøkur, fald-út-bøkur og aðrar við – og fleiri teirra eru eisini á føroyskum. Les um Mumitrøllini á føroyskum Nú eru allar bøkurnar í bókarøðini um Mumidal eftir Tove Jansson at fáa á føroyskum Átta bøkur eru í klassisku røðini eftir finnlands-svenska rithøvundan Tove Jansson. Fyrsta bókin kom út á føroyskum í 2010, og nú eru seinastu tvær bøkurnar útkomnar. Tove Jansson (1914-2001) hevur fingið eina langa røð av heiðurslønum, millum aðrar Nils Holgarson-plakaten 1953, H. C. Andersen-medaljen 1966, Mårbackpriset 1972,  Finlandspriset 1993 og Svenska Akademiens stora pris 1994. Halastjørnan kemur - Gandakalshatturin Endurminningar hjá Mumipápa - Vandamikið hásummar - Tað ósjónliga barnið - Trøllavetur - Pápin og havið - Seint í novembur Karl N. Hansen hevur týtt alla bóka­ røðina til føroskt.