mánadagur 15. september 2014síða 20

Mánadagur 15. september 2014 · Nr. 104 20 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 kjak Viðmerking til Brand Sandoy: Fígging til eldraøkið og útjavning hvør sítt Heðin Mortensen borgarstjóri Havi havt tann ivasama heið­ur seinastu dagarnar at verið í skotlinjuni fyri tveim­ um álopum frá fólka­flokks­ mann­in­um, Brandi Sandoy. Í fyrra álopunum blandar hann fígging av eldraøkinum sam­an við almennari út­javn­ ing, í øðrum álopinum skuld­ set­ir hann meg fyri at hava ball­ast fyri 5 miljónir, og svín­ar samstundis okkara starvs­fólk til. Fyrra pástandin kunnu vit skjótt rætta uppá. Við­ víkj­andi tí seinna haldi eg Brand­ur í fyrsta lagi skyldar mær eina umbering fyri at blaka tílíkt vanæriligt møsn av sær frá tingsins røð­ara­palli, í øðrum lagi kundi hann eina tikið eina pausu frá sínum ídna stríði at krógva vesipappír fyri fremm­andafólki, og heldur nýtt tíðina at sett seg betur inn í málið. Tí hesar fáu viðmerkingar.   Fígging og útjavning hvør sítt Tað liggur rimmarfast, at fígg­ing til eldraøkið eigur at vera til uppgávuna eldraøkið, ikki til generella útjavning, skuld­ar­sanering ella til at fíggja asfaltering og aðrar komm­un­alar uppgávur. Útjavning er eitt heilt ann­að mál, sum eigur at við­ger­ast í mun til samlaða komm­unu­búskapin, samlaða inn­tøkugrundarlagið og samlaða út­reiðslu­grund­ar­ lag­ið, og eigur ikki at verða knýtt til ávísa uppgávu. Tað ber øgiliga illa til at flætta útjavning inn í tílík mál. Til dømis er eing­in út­ javn­ing í øðrum væl­ferð­ ar­tæn­as­tum, sum áður eru lagd­ar undir kommunurnar at fyrisita. Hví skulu summar komm­unur gjalda á einum øki, men einki fáa aftur á øðr­um? Tá Sandoyggin fær ser­ sømd­ir, sum aðrar komm­ un­ur skulu gjalda fyri, so átti eyðmýkd at verið ein eg­ in­leiki, Brandur burdi tikið til sín, heldur enn at spotta gjald­ar­an. Harumframt hevur land­ ið goldið allar íløgur í Sand­ oynni á eldraøkinum, um­ framt eina heila ítróttahøll fyri 30 miljónir. Eisini her hevði eitt vet av eyðmýkd ver­ið hóskandi.   Fígging til eldraøkið generelt Fíggingarleisturin hevur ver­ið kendur í eina tíð, men kommunurnar hava ong­an­ tíð tikið endaliga støðu til hann. Landsstýrið hevur við nýggj­um útspæli broytt for­treytirnar í fígg­ing­ar­ leist­inum grund­leggj­andi. Hetta er komið óvart á, tí tann trygdin, sum komm­un­ urn­ar skuldu hava í mun til fram­tíð­ar fígg­ing­ar­tørv­in, er ikki longur har. Fortreytin má vera, at all­ ar kommunur í besta muske­ ter­anda standa saman, so at tær í minsta lagi eru fíggj­ ar­liga skaðaleysar. Hetta er ikki støðan í dag, har fleiri komm­un­u­r ikki fáa tað, sum øk­ið í dag kostar landinum, og sum frammanundan er ein minimumsjáttan, tí hædd er ikki tikin fyri nýggjum upp­gávum, lógarkravdum tæn­astu­stigi, íløgutørvi og øðr­um. Kommunurnar hava altíð stað­ið saman, tá ið nýggjar upp­gáv­ur og útreiðslur verða lagd­ar til kommunurnar. Og um vit ikki gera tað, so er spurn­ingurin, hvat komm­ ur­nar so hava til felags.   Føroya Pedagogfelag er til reiðar at venda gongdini Maud Wang Hansen forkvinna í Føroya Pedagogfelag Tað er beiskur lesnaður, at fimta hvørt barn ikki dug­ir at lesa, og at 70 børn ár­liga eru inn­skrivað til psyki­atr­ iska depilin til greining ella við­gerð. Lat hetta vera eina inni­ liga áheitan á lands­stýr­is­ mann­in í mentamálum um at taka dagstovnaøkið í álvara nú. Føroya Pedagogfelag er til reið­ar at hjálpa til við at venda gongdini. Síðani hendan sam­gong­ an var smíðað, hevur Før­oya Pedagogfelag heitt á lands­s­ týr­is­mannin í ment­amál­um um at fáa skipað eitt virk­ ið dagstovnaráð. Eitt dag­ stovna­ráð, sum kann veita lands­stýr­is­mann­inum ta hjálp og ráðgeving, sum dag­ stovna­lógin ástir. Hetta snýr seg um viðurskifti hjá øllum Før­oya børnum í aldrinum 0-7 ár, og sum ganga á dag­ stovni. Enn hava vit ikki frætt frá lands­stýr­is­mann­in­ um, hvørjar ætl­an­ir hansara eru á hesum øk­in­um. Eingin ivi skal vera um, at dagstovnaøkinum tørvar pol­it­isk­an áhuga, kanska onag­an­tíð so nógv sum nú. Høgravenda sam­fe­lags­h­ ugs­anin og politiska fíggjar­ stýr­ingin eru við at syndra eitt annars vælskipað og burð­ar­dygt kjarnuøki í før­ oyska samfelagnum. Vit hoyra alsamt, at fokus er á børn­ini, tá tey fara í skúla, og ikki eitt orð verður grett um týdn­ingin av tíðini áðrenn. Børn verða ikki fødd 6-7 ára gom­ul, um nakar ivast. Eitt gott barnalív kann ikki gerast upp í krónum og oyr­um, heldur ikki í fer­metr­ um ella byggitilfari. Eitt gott barna­lív á dagstovni snýr seg eina og aleina um góð­an hug­ burð til børn og menn­iskju sum heild. Tað snýr seg um, at lívið hjá børnum skal vera tað besta, ein kann hugsa sær, eisini meðan børnini eru á dagstovni. Námsfrøði snýr eg ikki um fíggjarviðurskifti, men um lívsvirði og menn­ iskja­áskoðan. Tað vísir seg tí­verri, at føroysku politik­ar­ ar­nir, so skjótt teir eru komn­ ir í sessin, missa áhug­an fyri tí virðismikla við lívinum og verða spunnir inn í ein hugs­ un­arhátt, sum bert snýr seg um pengar. Heimsbankin hevur gjørt bú­skaparligar útrokningar av, hvussu stóran týdning ein góð byrjan og eitt gott barnalív hevur. Ein góð­ur barndómur brynjar børn­ini til lív­ið, til skúl­an og til at klára seg víðari í út­búgv­ing­ ar­lívinum. Har­um­framt vísa kanningar, at náms­frøði­lig dygd og góð normering geva børnum ein førning, sum verjir og fremur teirra evni at forvitnast og læra, at vera góð við hvønn ann­an, at læra tol­semi og krea­tivi­tet og at ger­ast góðir sam­fe­lags­borg­ ar­ar. Ein góður ger­and­is­dag­ ur á dagstovni er við til at brynja børn til tað góða lív­ ið og ikki bert til skúl­an og arb­eiðsmarknaðin. Út­rokn­ ing­ar vísa, at ein góð­ur inn­ sats­ur tíðliga í barna­lív­in­um kem­ur 17 fold aftur – so hví ikki satsa uppá at taka okk­ ara børn í álvara og at geva starvs­fólkunum rundan um tey bestu arbeiðskor? Tað ræður ikki um at læra at lesa so tíðliga sum gjørligt, tað ræður um at duga at vera ein góður vinur og at hava sam­áhuga fyri teimum, tú veks­ur upp saman við. Tá tey grund­leggjandi viðurskiftini eru til staðar, og børn fáa høvi at hvíla í sær sjálvum, sum tey eru, skulu tey uttan iva eisini læra at lesa og røkka langt í lívinum sum góð­ir samfelagsborgarar. Námsfrøðingar vilja ikki long­ur lata seg sláa til tols við, at tað eru aðrir fakbólkar, sum seta dagsskránna á dag­ stovna­økinum – tað eru vit, sum eru fakkunnleikin og ser­frøð­ingarnir, og tað eru vit, sum kunnu ráðgeva lands­stýrsimanninum, og vit eru ikki so fá. Mín áheitan á lands­ stýr­is­mannin skal vera at lesa á heimasíðuni hjá Menta­mála­ráðnum tey náms­frøði­ligu stevnu­mið­ ini, sum er eitt vala­arbeiði, sum Mentamálaráðið hev­ur stað­ið fyri at gera, men sum enn manglar at verða sett í verk. Har er ein upp­lagdur møgu­leiki hjá lands­stýris­ mann­in­um at seta gongd á at fremja sína skyldu sum evsti eftirlitsmyndugleiki á dag­stovna­økinum.