mánadagur 15. september 2014síða 19

19 Mánadagur 15. september 2014 · Nr. 104 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Greið mál fyri brekpolitiska økið Annika Olsen Landsstýriskvinna í almannamálum Í 2009 tóku Føroyar undir við ST sáttmálanum fyri fólk við breki. Hetta var eitt stórt fram­stig á økinum, sum øll fegnaðust um, men ein sátt­máli stendur ongantíð ein­sam­allur. Fleiri átøk eru framd eftir, at sáttmálin kom í gildi. Nevnast kann m.a.: • Lóg um at banna mis­muni vegna brek á ar­beiðs­ mark­n­aðinum • Lóg um arbeiðsfremjandi tiltøk • Kunngerð um atkomu­ viðu­r­skifti frá 2010 • Tilsamans 24 vardir bú­ stað­ir verða bygdir í Klaks­vík og Runavík • 8 íbúðir í búfelagsskapi verða bygdar í Klaksvík, og sum standa lidnar í næst­um. • Depil til fjølbrekað í Runa­vík stendur liðugur í no­vemb­er • Virknis- og umlættingar­ dep­il verður bygdur og stend­ur liðugur í 2016 • Farið er undir fyrireiking­ arnar til sambýli fyri fólk við serligum avbjóðingum í Havn. • Studentaflokkur stovn­ að­u­r til fólk við av­bjóð­ ingum innan aut­ismu­ spektr­ið Hóast nógvir glottar eru at hóma, er enn langt á mál, til at vit kunnu siga, at Før­ oyar fult og heilt kunnu liva upp til ST sáttmálan fyri fólk við breki. Í næstum skulu Føroyar til sína fyrstu próvtøku hjá ST um sátt­ málan fyri fólk við breki. Vit eru greið yvir, at vit uttan iva fara at fáa ábreiðslur, men eins og vit gjørdu, tá vit vóru til próvtøku í ST barna­rættindasáttmálanum, har vit miðvíst hava loyst trupulleikarnar, fara vit eis­ ini at gera tað, tá niður­støð­ urnar frá ST koma um brek­ sáttmálan. Eitt nú hevur MBF í síni skuggafrágreiðing, sum júst er latin ST, fýlst á, at vit í Før­oy­um vanta eina eind í fyri­sit­ingini, sum hev­ ur ábyrgd fyri økinum, og sum kann samskipa til­tøk og átøk fyri fólk við breki. Hetta er eisini álagt okkum sam­bært grein 33 í sátt­mál­ anum. Í vikuni varð av­gjørt á landsstýrisfundi, at Al­ mannamálaráðið skal átaka sær at vera mið­savn­andi eind­in sambært brek­sátt­mál­ an­um. Almannamálaráðið fær m.a. ábyrgd av at tryggja, at rættindi sam­ bært sáttmálanum verða framd í verki. Hetta verður gjørt m.a. við at gera neyð­ ug­ar lógarbroytingar, virkis­ ætlanir, luttaka í rappor­ teringum til ST og tryggja at tilmælini frá ST verða fylgd upp. Harumframt eiga vit at umhugsa, hvørt tørvur er á at fáa í lag eina samskipandi eind í landsfyrisitingini. Hetta fyri at tryggja, at áset­ ingarnar í sáttmálanum verða framdar í verki, og at samskipanin á økinum er so góð sum gjørligt. Tað er alneyðugt, at vit seta okkum greið mál tey kom­andi árini fyri, hvat vit vilja røkka inn­an tey ymsu økini hjá lands­stýris­fólk­un­ um. Neyðugt við brekpolitikki Nú Almannamálaráðið hev­ ur fingið hesa uppgávu á økinum, havi eg sum lands­ stýriskvinna á økinum ætl­ anir at lata gera ein brek­ poli­tikk við heilt greiðum mál­um, ið vit eiga at røkka tey komandi árini. Lands­ stýrisfólkini hava framvegis ábyrgd við sínum øki, og ætl­anin er saman við lands­ stýrisfólkunum at stinga út í kortið eina ítøkiliga ætlan, ein brekpolitikk fyri tey næstu 20 árini um, hvussu vit ítøkiliga kunnu loysa avbjóðingarnar á økinum, eitt nú við atkomuviðurskiftum, við bústaðartilboðum, við skúlatilboðum o.a. Umframt at fáa greiðar politiskar ætl­ anir er eisini neyðugt, at vit fáa eina dagførda sosial­ lóggávu á økinum, og hetta er ábyrgd hjá Almanna­mála­ ráðnum. Lóg um tænastur til fólk við serligum avbjóð­ingum (sosiallóg) Føroyar yvirtóku forsorgar­ økið í 1995 og skiftandi sam­ gongur og landsstýrisfólk hava sett sær sum mál at fáa eina nýggja forsorgarlóg. Hetta 20 ára gamla ynski er loksins við at koma undir land, hóast talan ikki verður um eina stóra samlaða for­sorgar­lóg, men heldur fleiri lóg­gávur, sum hava við tænastur og veitingar hjá okkara borgarum at gera. Arbeiðið er komið væl ávegis, og samtyktar eru lógin um arbeiðsfremjandi tiltøk, veitingarparturin í for­sorgar­lógini og lóg um tænastur á eldraøkinum, um­framt ein ørgrynna av øðrum ótíðarhóskandi regl­ um í forsorgarlógini eru dag­ førdar. Ein av síðstu pørt­ un­um, sum enn er eftir at gera er dagførdar reglur um trivnaðarøkið, ella tað økið sum hevur við borgarar við ser­ligum tørvi at gera. Í sambandi við henda síðsta partin av forsorgar­ lóg­ini var eg í vár á vitjan á 8 sambýlum í høvuðsstaðnum til tess at kunna meg um støðuna hjá okkara borgar­ um við serligum tørvi, teirra bústaðarumstøður og ann­ ars hoyra um ? royndir frá starvsfólkum innan økið. Hóast viðurskiftini langt frá eru nøktandi allastaðni var tó hugaligt at síggja, hvussu dugnalig og góð starvsfólkini vóru til sítt arbeiði. Arbeiðið við nýggju lógini, sum er farið av bakkastokki, verður m.a. greiðari reglur um: • Regluverk um bústaðir og virknistilboð • Nútímans reglur um stuð­ ulsskipanir, m.a. BPA, ið er ein skipan har tað í størri mun er møguligt hjá tí ein­staka at leggja sær sín gerandisdag til rætt­is • Greiðari reglur um menn­ ingarætlanir fyri tann ein­ staka • Góðskueftirlit við bú- og viknistilboðum • Námsfakligt eftirlit Gongst sum ætlað kann lóg­gáv­an um tænastur til okk­ara borgar við ser­lig­um av­bjóðingum verða lið­ug til kom­andi tingár. Føroyar skulu taka sær av øllum sínum børnum Føroyar hava eina svarta søgu, tá tað snýr seg um at senda fólk við serligum av­ bjóðingum av landinum. Eis­ ini í nýggjari tíð hevur tað verið vanligt, at vit senda børn á viðgerðarstovn í Danmark eftir forsorgarlógini og eftir barnaverndarlógini. Tá eg tók við sum lands­ stýris­kvinna var tað serliga eitt sum undraði meg stórliga, og sum harmaði meg almikið, at landsstýrisfólk bókstavliga skuldu blástempla børn av landinum. Eg setti mær fyri at broyta hesa margháttligu siðvenju beinanvegin og setti mær sum mál, at vit í Før­oyum skulu geva hesum børn­um viðgerð í einum heimligum umhvørvi, held­ ur enn at senda tey til eitt fremmant land við fremm­ andari mentan og fremm­ andum máli. Gongdin er í dag vend, og lógarheimildirnar broytt­ar, soleiðis at vit í størri mun kunnu nýta pen­ing­in til viðgerðartilboð í Før­oy­um heldur enn at senda børn­ ini til Danmarkar til eitt viðgerðartilboð. Í 2011 tá eg tók við sum lands­stýris­ kvinna vóru tað 25 børn, sum vóru send á stovn í Dan­mark. Í dag er tað millum heilt fá og onki barn, sum er á við­gerðar­stovni í Danmark. Gaman í eri eg greið yvir, at mong av hesum børnum hava samansettar trupulleikar, og at tað hevur verið tørvur á at geva teimum eitt gott tilboð aðrastaðni, sum vit ikki kunnu geva teimum her í Føroyum, men um vit ongantíð broyta siðvenju og mannagongdir, so verður fakligi førleikin heldur ikki mentur í Føroyum á økinum. Somuleiðis eri eg eisini greið yvir, at tað kunnu vera byrjanartrupulleikar ella “barnasjúkur” við teimum til­boðum vit veita, men mál­ ið hjá okkum má vera, at vit skulu kunnu taka okkum av okkara børnum, óansæð hvussu trupult tað er, tað er okkara skylda sum samfelag at vera góð við øll okkara børn og ikki flyta tey við avbjóðingum av landinum. “Tann góða tilgongdin” – ein hurð inn til tað almenna Hóast vit hava strammað upp um vit senda børn av landinum ella ikki, eru tað tíverri alt ov nógvar familjur, sum kenna seg noyddar at flyta til eitt nú Danmarkar, tí myndugleikarnir í Føroy­ um ikki samstarva nógv væl, og tilboðini o.a. ikki eru nøktandi. Hetta hava vit arbeitt við í rúma tíð und­ir heitinum “Tann góða tilgongdin”, sum er eitt tvør­ politiskt samstarv mill­um Almanna­mála­ráðið, Heilsu­ málaráðið, Menta­mála­ráð­ið og kommunurnar og undir­ liggjandi stovnar til tess at fáa eitt betri heildartilboð til børnini og teirra familjur. Ar­beiðið hevur tikið út­ gangs­støði í tveimum familj­um við børnum við autismu. Royndir frá hesum familj­um vóru skelkandi, og niðurstøðan var greið, tað var strævnari at fáast við myndugleikarnar enn at fáa eitt barn við autismu. Arbeiðið við at skipa øðrvísi mannagongdir um samstarv millum myndugleikar er um at koma undir land, og um eina viku ella so verður yvirlýsing undirskrivað mill­ um landsstýrisfólkini um hetta samstarv og arbeiðið til frama fyri børn við serligum avbjóðingum og familjur teirra. Tó leiðin mangan tykist long, so eru nógvir glottar at hóma, og nógv arbeiði er sett í gongd við tí eina endamáli, at bøta um viðurskiftini hjá okkara borgarum við ser­ ligum avbjóðingum. kjak Krugmann og Skotland Zakarias Wang Nú verður nógv gjørt burt­ ur úr, at kendi amerikanski øko­nom­urin Paul Krug­mann hev­ur skrivað eina grein har hann finst at skotsk­um sjálv­ stýri. Men í veruleikanum er tað ikki málið um sjálv­stýri fyri Skot­land, sum Krug­ mann við­ger í hesi grein, men ein heilt annar spurn­ ing­ur. Tað sum tað snýr seg um fyri hann, er orðaskiftið um evr­una. Tað hann hevur ført fram, er at evran er ein koll­sigld verkætlan, tí har hava vit eitt felags gjald­oyra utt­an ta neyðugu sam­svar­ andi pol­it­isku stýr­ing­ina av tí øko­nom­iska poli­tikk­inum. Krugmann hevur víst á, at orsøkin til at Ísland, sum sanni­liga er eitt lítið land, kom so frægt burtur úr tí stóru kreppunu í 2008, er at land­ið hevur sítt egna gjald­ oyra. Tað er tí hann sig­ur, at Skot­land ikki kann klára seg nóg væl um tað hev­ur felags gjald­oyra við Ongland. Men í grein­ini vísir hann á, at tað ikki kann útilokast, at Skot­ land fer at velja at fáa sítt egna gjald­oyra, og hóast hann ikki bart út sigur tað í hesi grein, men í síni viðgerð av Ís­landi, so fer Skotland sjálv­andi tá at hava somu møgu­leikar sum Ísland fyri at megna framtíðar avbjóð­ ing­ar.