hósdagur 25. september 2014síða 8

Fríggjadagur 26. september 2014 · Nr. 109 8 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Góði elskaði beiggi. Tað er so óveruligt, at eg her í kvøld skal skriva minn­ ingarorð um teg, góði Eyð­stein. 25. september 2013 er og fer altíð at verða ein sorgardagur fyri meg og okkum. At ein vanligur gerandisdagur, sum tann 25. september 2013 var, kundi enda soleiðis, er ikki til at skilja. Boðini vóru tung, at tú ikki longur vart millum okkum. Tað var, sum steðgaði heimurin upp fyri meg, men sjálvt um eg stóð í stað og var í sorg, sá eg at heimurin fór víðari í sama lag. Ikki kundi eg skilja, at tú ikki longur var millum okkum, eg vildi ikki trúgva tí, eg hevði jú akkurát sæð teg, tosað við teg, ja, verið í Suðri í vikuskifti saman við tær og Lenu. Hvat er gingið so galið, at øll verðin hjá okkum broyttist so ógvusliga? Hví, spyrji eg hvønn dag. Nógvir eru spurningarnir, men einki svar er at fáa. Góði elskaði Eyðstein, eg hugsi nógv um teg. Eg hugsi um teg, tá tú enn vart millum okkum, eg hugsi um teg nú, tú vónandi, er saman við pabba og eg hugsi um teg, um tú enn hevði verið her hjá okkum og hvussu framtíðin hevði verið. Tankarnir eru har hvønn dag, og ofta hugsi eg, hvussu eg skal reisa meg frá hesum. Men so hugsi eg um teg, og allar tær góðu, stuttligu, ja, sjálvt tær tor­føru løturnar, vit hava havt saman, og soleiðis fella hesi túsund stykkini man er brot­in sundur í, eitt og eitt sam­an. Sum smádrongur, ja kanska altíð, vart tú eitt sind­ ur kúllasligur. Eg hugsi ofta aftur á dagarnar, har eg sum smágenta glað rann ímóti tær, tá ið tú kom heim við buss­ inum frá skúlanum, og so kúllasligur sum tú vart, so bað tú meg altíð bera tína tungu skúlatasku, og eg tað gjørdi, sjálvt um taskan nokk vigaði tað sama sum eg, um ikki meira. Altíð dámdi tær væl at arga meg, og eg beit á hvørja ferð. Sum systkin hava vit ofta verið ósamd og havt okkara dystir, men vit hava so sanniliga eisini verið góð og verið har fyri hvønn annan. Eg sakni at hoyra títt flenn, síggja teg, tosa við teg og klemma teg. Eg sakni at síggja teg í tínum treylara, sum tú vart so glaður fyri. Eg sakni at síggja teg koyra framvið mínum arbeiðsplássi, og so glaður heilsa uppá meg. Eg hevði viljað skrúvað tíðina aftur, og vónandi kunnað hjálpt tær. Men okkurt hevur verið áfatt hjá tær, tú hevur ikki havt tað gott innast inni í tær sjálvum, men eg vóni at tú hevur tað betur, har tú nú ert. Vit mistu pápa okkara fyri 27 árum síðan. Tað var sera hart fyri teg og komst tú teg nokk ongantíð frá tí. Av tí, at eg aldrin møtti pápa mínum, hevur tú altíð verið tann, ið eg havi sæð upp til. Tú hevur verið tann, sum skuldi ansa eftir mær, tú ert tann, sum skuldi vera við mína lið, tá eg uppnáddi eitthvørt í lívinum, men soleiðis vildi lagnan tað ikki. Ístaðin hopi eg, at tú og pabba hyggja og ansa eftir mær, har sum tit nú eru. Góði elskaði Eyðstein. Aldrin komi eg at skilja tað, sum hendi, og altíð koma tað at vera ósvaraðir spurningar. Sorgin verður altíð har, sakn­urin og tárini, tómrúmið hvørvur aldrin. Hjartað hjá mær manglar nú tvey pettir, sum eg aldrin fái aftur. Men eg vóni, at eg ein dag skal síggja og vera saman við tær og pabba, soleiðis at mítt hjarta aftur verður heilt. Góði beiggi, eg hopi at tú hevur tað gott har tú nú ert, og sær til okkum øll við einum smíli og kærleika. Deyðin er ikki tað seinasta, eg eri bara farin um sýnina. Eg eri eg, tú ert tú. Tað, sum vit áður vóru fyri hvør øðrum, tað eru vit enn. Nevn meg við navni, nýt mítt yndisnavn, práta við meg um leyst og fast, sum vit altíð gjørdu. Lat røddina vera hina somu, hóast sorg og sakn. Flenn, soleiðis sum vit vóru von at flenna saman at onkrum skemtiligum. Hugna tær, brosa, hugsa um meg, bið fyri mær. Lat navn mítt framvegis hoyra uppí okkara húski. Tala um meg natúrliga, ikki við gráturødd. Lívið er framvegis dýrabart, tað er eins og tað altíð var; tað heldur fram øld eftir øld. Deyði og lív hoyra saman. Hví skuldi eg fari úr huga, um eg fór úr eygsjón? Eg bíði bara eftir tær, um eina stund, onkustaðni her í nánd, aftan fyri sýnina. Alt er sum tað eigur at verða. Hvíl í frið mín elskaði beiggi. Lítlasystir Minningarorð um Eyðstein Leonsson Johannessen Undirritaði dvaldi í fjør heyst ein mána á San Cataldo, hes­ um legendu-sveipta frí­stað­ num í fjøllunum í Suður­ italia, oman fyri Amalfi. Vit vóru, umframt danir, trý úr Føroyum, Kirsten, undirritaði og Maja Lind Ziska, teaturpall-sniðgevi, úr Klaksvík. Nøk­ur ok­kara byrjaðu dag­in við morgun­ sangi uppi í musikkstovuni, við klaverfylgispæli. Bror­ son, Grundtvig ella PH eru kveikj­andi, tá hanar gala og morgun­sólin sær á vín­leyv og kastanju. Á fjalla­ferð sungu vit “Føgru blómu”, sum ljómaði so para­liga und­ ir liðini á “Bella Ciao”, stríðs­ sanginum hjá italiu­monn­ um. Tá ið navnið Marianne Clausen fleiri ferðir varð nevnt á hesi ferð, kom tað av, at tónleikur rúgvaði so nógv upp her suðuri. Men høv­ uðsgrundin var, at hjún­ini Niels Davidsen-Nielsen, mál­ frøðingur, og kona hansara Marianne, sálarfrøðingur – sum vit hittu her suðuri - vóru hennara vinir og sungu í hennara kóri. Eg havi havt tann heiður at samstarva eitt sindur við Marianne tey seinnu árini. Her suðuri høvdu vit ein felags kenning, sum vit virdu og hvørs virki vit fegnaðust um. Marianne Clausen, fødd í 1947, var musikkgranskari og kórleiðari. Sín áhuga fyri føroyskari kvæða- og sang­mentan fekk hon frá faðir sínum Karl Clau­sen, ið sjálvur var gitin musikk- vísindamaður (og diri­ gentur og tónaskald), gjørdi upptøkur av vísu- og kingo­ sangi í Føroyum árini 1967- 72 og, kunnu vit siga, gekk í fótasporunum á gitnum eldri granskarum sum Hjalm­ar Thuren og Hakon Grüner-Nielsen. Marianne ferðaðist til Føroya við faðir sínum, fekk innlit í okk­ara gomlu og sjáldsomu kvæða­ mentan, skilti skjótt før­ oyskt og kom við sínum inn­ savningararbeiði at kenna eina fjøld av fólki víðahvar í oyggjunum. Møtið við Før­ oyar gjørdist hennara lagna. Her legði hon sítt lívsverk. Marionnusa fyrstu verk vóru ritgerðin Åndelig vise­ sang på Færøerne, 1975 (ein ritgerð eftir Karl Clausen, sum hon greiddi lidna úr hond­um), og Hundredesyv vise­bogen, 1995. Síðani greiddi hon fimm stórverk úr hondum. Í tí fyrsta, Atlants­løg og Atlantsløg II, 1996-97, eru uppskriftir av tilsamans 439 løgum eftir Regin Dahl, eitt risaarbeiði, sum gjørdist neyðugt, av tí at Regin Dahl, hesin veingjaði tónayrkjarin, ikki hevði høvi til at transskribera síni egnu løg. Hennara næsta verk var Føroya kvæði VIII. Løgini, 2003, við meira enn 1300 upp­ skriftum av kvæðaløgum úr Føroyum. Í 2006 kom Andlig vísuløg í Føroyum, í 2010 kom Vísuløg í Føroyum (við føroyskum løgum til danskar fólkavísur) og í 2012 Skjaldur, rímur og ramsur. Tíðliga í heyst kom so sein­asta verkið hjá Marionnu – Føroya ljóð í kvæðum, ví­ sum, sálmum og skjaldrum. Henda bókin er – sum heitið vísir – ein samandráttur av øllum lívsverkinum hjá Mari­ onnu, har hon – úr hinum bók­unum – leggur eitt úrval fram við 280 lagadømum, kvæða-, vísu-, sálma- og skjald­urs­løg. Men henda bókin er meira enn tað. Tí her borð­reiðir høvundurin við síni vitan um føroyska søgu, siðs­øgu og musikksøgu, um kirkju- og trúarmentan og um um­skiftið, eftir at vit fingu har­monium og orgul í kirkj­unum. Eisini fortelur hon søguna um tekstútgávur, innsavning og innsavnarar, greinar sjón­ ar­miðini aftan fyri upp­ skriftarháttin og greiðir frá, hvussu hesi sjónarmið broyttust og greinar enntá, vísandi til serfrøðina, tann musikalska bygnaðin í før­ oyskum fólkaløgum. Skjaldr­ ini skipar hon í sjey part­ a­r. Hugtakandi er at lesa, hvørjar tankar Marianna ger sær um okkara stundum gátuføru skjaldur, eitt nú tey furðuligu “Brakalurkasar kirkja” og “Grát ikki, grát ikki, lítil kinn”. Henda seinasta bókin er soleiðis vitnisburður um vídd­ ina og dýpdina í Mari­onnusa tokka til okkara musi­kalsku miðaldarmentan. Her kanst tú lesa um møtið mill­um katólska og lutherska tíð, um katólskt eftirljóð í før­oysk­ ari sangmentan, um Vedel og Peder Syv, um Thuren og Grüner-Nielsen, um før­o­yskar inn­savnarar sum Waag­stein og Ólav Hátún. Sjálvar upp­skrift­ ir­nar eru sjálv­sagt ætlaðar nóta­kønum áhugaðum, frøð­ ing­um og musikarum, men hjá leik­fólki er áhugavert at lesa hennara viðmerkingar til sang og framførslur hjá kvøð­arum, kvinnum sum monn­um. Fortíðin livnar upp á hes­um síðum, gjøgnum nóta­skriftanna elegantu dorisku og frýgisku snyrlar kaga Jóhanna Maria Skylv, Juul Andreassen, Súsanna í Skumpi­toft ella Poul Eide fram, brosa og vísa sítt kynst­ ur. Søgan um okkara dansi­ mentan er dagførd, og eis­ini tann nýggja tíðin, við dansi­ feløgum og sendingum í útvarpi og sjónvarpi, er um­ rødd. Men tað, sum gevur hesi seinastu bókini sítt serliga virði, er hetta, at aftast í bókini eru tvær fløgur við 67 av teimum nótadømum, sum eru umrødd og viðgjørd í bókini. Seinast í bókini er yvirlit yvir tey, sum kvøða og syngja á hesum fløgum. Ikki fáar av upptøkunum eru gjørdar so tíðliga sum árini 1927-28. Marianna hevði vinir um allar Før­oyar eins og í Húsa­kórinum í Keyp­manna­ havn, har hon var kór­leið­ari. Hon fekk tvær før­oyskar virðislønir, Mentanar­virðis­ løn M.A. Jacobsens í 2003 og Heiðursgávu Landsins, sum varð handað henni í Spaniastovu í Klaksvík, í 2013. Lívsverkið hjá Marionnu Clausen – tann parturin, ið viðvíkir Føroyum – fevnir, tað eg dugi at síggja, um tilsamans 3.190 blaðsíður og stívliga 3.400 lagauppskriftir. Telja vit fløgurnar uppí, er hetta í roynd og veru eitt verk, sum sjálvsagt hevur týdn­ing beint nú, men sum kanska ikki av álvara fer at bera frukt fyrr enn í fram­ tíðini. Og ikki eiti á frukt! Undirritaði minnist Marionnu Clausen frá eini tíð, tá ið hon kanska hevur verið um tjúgu ár. Vit kendust ikki væl tá, men eg síggi hana fyri mær, hon var yndislig og mjávaksin, við onkrum fínliga mentaðum yvir sær, ja, hon kundi komið beint úr onkrari danskari fólkavísu. Hennara gerningur bleiv tó ikki, sum tann hjá Valborg ella Signelil, at “leika gulltalv” ella seyma “hjørt og hind”, men at varðveita søguna um hesa fjaru og ráru riddaratíð, sum vit her úti í Atlantshavinum enn goyma minnið um. Ein visti tó ikki tá, at hon var so røsk. Tíggju vísindafólk høvdu ikki gjørt henni lívsverkið eftir. Hanus Kamban Marianne Clausen til minnis­