týsdagur 7. oktober 2014síða 8

Mikudagur 8. oktober 2014 · Nr. 114 8 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 tíðindi Eirikur Lindenskov Dagurin varð hildin føðingar­dagin hjá V. U. Hammershaimb, 25. mars, og tá varð móður­máls­ virðis­lønin latin Høgna Dju­r­huus, journalisti. Tað vóru miðlarnir, málnevndin, Nám og Mentamálaráðið, sum skipaðu fyri – og tá varð sagt, at virðislønin fram­yvir verður nevnd »V. U. Hammershaimbs virðis­ lønin« Í grundgevingunum fyri at lata Høgna Djurhuus virðislønina, segði Bjørn Kalsø, landsstýrismaður í menta­málum, soleiðis: »Á móðurmálsdegnum 25. mars verður Móður­ máls­virðis­lønin 2012 latin Høgna Djurhuus fyri klumm­ur, sum hann í mong ár hevur skrivað og bor­ ið fram í føroyskum miðl­ um. Klummurnar eru ný­ skap­andi við sniðfundiga hugsað­um vinklum og máls­lig­um snildum, fyrst í Útvarpi Føroya, síðan í bløð­unum Fregnum, Vinnu­ vitan og Sosialinum. Høgni Djurhuus er hend­ inga snildur við penninum og dugir at spæla sær við máli­num. Í klummunum bjóð­ar hann málinum av, gev­ur tí flog, samstundis sum hann krev­ur nógv av sínum lesar­ um. Lesarin, ið gevur sær stundir, varnast nógv tekst­ løg, sum hvørja viku gera miðlar­nar fjølbroyttari. Fyri at hava ríkað móður­m­álið á henda hátt fær Høgni Djurhuus Móður­ máls­virðislønina 2012, sum Dimma­lætting, Sosialurin, Kring­varp Føroya, Føroyska mál­nevndin, NÁM og Mentamálaráðið lata.« Bjørn Kalsø Lands­stýris­maður í menta­málum Eirikur Lindenskov Við einum uppskoti til sam­ tyktar skjýtur Tjóðveldi upp, at Løgtingið heitir á lands­ stýrið um at leggja fyri tingið upp­skot um at lýsa 25. mars sum almennan móður­máls­ dag. Tað er Gunvør Balle, sum hevur lagt uppskotið fyri tingið, sum kemur til við­gerð­ar hósdagin. – Føðingardagur V. U. Hammers­haimbs var 25. mars 1819, og um fimm ár, í 2019, eru sostatt liðin 200 ár, síðan faðirin at føroyska skrift­málinum varð borin í heim, sigur Gunvør Balle í við­merk­ingum til uppskotið. Hon vísir á, at V. U. Hammers­haimb í 1854 gav út fyrstu føroysku mál­læru­ na og gjørdi ta nýggju rætt­ skrivingina, og hann eig­ur soleiðis stóra æru fyri, at føroyingar varðveittu skrift­ málið. – Føroyska málið er undir støðug­um trýsti, so hvørt nýggj øki koma inn á okkum, sum bara eru á útlendskum máli. Tað er eitt støðugt átak at menna føroyskt, og tað verður ikki bíligari við tíðini, nú allir hugsandi miðl­ar koma floymandi, og all­ur heimurin er komin inn í hvørt hús, sigur hon. – Um vit ikki ásanna hetta, verður føroyskt eitt mál, sum bara røkkur í for­ tíð og ikki framtíð. Tí hava vit brúk fyri einum móður­ máls­degi at gera vart við tann týdning og tey virði, sum liggja í móðurmálinum. Ein dag, har vit skifta orð um før­oyskt og um støðuna hjá móðurm­álinum í føroyska sam­felagnum, sigur Gunvør Balle. Hon vísir víðari á, at eftir tilmæli frá Føroysku mál­ nevnd­ini ætlaði Men­ta­mála­ ráð­ið í 2010, at 25. mars skuldi vera Móður­máls­dagur, og at ein Mál­røktara­virðis­løn kundi verða latin henda dag. Martin Næs, deild­ar­ stjóri í Menta­mála­ráð­n­um, segði: »Ein av upp­gávunum hjá einum kom­andi Málráði er at skipa fyri tiltøkum í sambandi við henda dagin. Talan kann vera um ymisk tiltøk, knýtt at móður­ málinum.« Seinast, móður­máls­ dagur­in varð hildin, var í 2012, tá Nám, Sosialurin, Dimma­lætting, Føroyska mál­nevndin, Kringvarpið og Menta­málaráðið tóku stig til til­takið. Samstundis, sum dagur­in varð hildin, varð ein móður­málsvirðisløn latin ein­um føroyingi, sum er kend­ur gjøgnum miðlarnar. – Hugsanin við hes­um uppskoti er, at lands­stýris­ maðurin lýsir 25. mars sum al­mennan móðurmálsdag og harvið skipar nakrar leið­ reglur fyri, hvussu dagur­in verð­ur hildin. T. d. at Mál­ ráð­num greitt verður álagt at skipa fyri ávísum tiltaki, har ávís upphædd eisini er mark­að, sigur Gunvør Balle. Hon heldur, at dag­stovn­ ar, skúlar og mentan­ar­stovn­ ar annars skulu eggjast til at varpa ljós á móðurmálið hend­an dagin – ella hesa viku­na. – Tann vegin hevði tað vaks­ið seg sterkt í tilvitinum hjá al­menninginum og verðið ein natúrligur afturvendandi há­tíð­ar­dagur, heldur hon. Dagurin hevur ikki verið hild­in síðan 2012, og tí verður heitt á Mentamálaráðið um at leggja uppskot fyri Løg­ ting­ið um formliga at lýsa 25. mars sum móðurmálsdag, sum verður hildin á hvørjum ári eins og flaggdagur og ólavsøka o. s. fr., sigur Gun­ vør Balle. Vilja gera 25. mars til móðurmálsdag Tjóðveldi skjýtur upp, at føðing­ ar­dagur V. U. Hammers­haimbs, 25. mars, verður gjørdur til al­ mennan móðurmálsdag Høgni Djurhuus fekk móðurmálsvirðislønina Seinast móðurmálsdagur varð hildin, var í 2012, tá føroyskir miðlar saman við Námi og Mentamálaráðnum skipaðu fyri móðurmálsdegnum Bjørn Kalsø handar Høgna Djurhuus móðurmálsvirðislønina 25. mars 2012. Síðani tá hevur móðurmálsdagurin ikki verið hildin