týsdagur 7. oktober 2014síða 21

21 Mikudagur 8. oktober 2014 · Nr. 114 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Annika Olsen landsstýriskvinna Eg fari fyrst av øllum at takka Arki­tektafelagnum fyri at hava boðið mær at koma og seta árliga arkitektadagin. Arki­tekta­ fe­lag­ið hevur í ár sett sjón­ eyk­una á “Arkitektur í væl­ ferð­ar­sam­felagnum”. Hetta er er eitt sera áhugavert og týð­andi evni at umrøða. Tá vit tosað um út­bygg­ ing­ing­ar av væl­ferð­ar­sam­fe­ lag­num, er arkitekturur eitt týðandi amboð. Tá tað um­ ræð­ur útbyggingar av væl­ ferða­rsam­fe­lagnum, hevur arki­tekt­ur­ur ein nógv størri leik­lut enn tað, sum kanska í fyrstu atløgu kemur okkum til hugs. Tá vit tosað um væl­ferð­ ar­sam­felag, er vanligt at vit avmarkað okkum til ein­ ans at hugsa um vælferðar­ stovn­ar, so sum skúlar, røkt­ ar­heim, sambýli og vardar íbúð­ir. Tó fevna útbyggingar eis­ ini um, hvussu vit innrætta okk­um í almenna rúminum við vegakervi, havnaløgum, frí­økj­um og annað. Hóast at væl­ferðarsamfelagið fevnir víða, havi eg valt at leggja dent­in á tað økið, sum eg vari av, nevniliga almannaøkið. Í innrætting av væl­ ferð­ar­sam­felagnum hevur Al­mannamálaráðið ein av­ger­andi leiklut. Al­manna­ mála­ráð­ið varar m.a. av eldra­ øk­in­um, bú­stað­ar­økinum, og part av brekøkinum. Almannamálaráðið hev­ ur seinastu árini sett í verk fleiri byggiverkætlanir, sum hava til endamáls at betra kor­ini hjá okkara eldri og borg­ar­um við serligum av­ bjóð­ing­um, eins og Al­manna­ mála­ráð­ið hevur verið við at orð­a og umsita almenna bú­ stað­ar­poli­tikk­in. Har tað fyrr var longri ímill­um nýbyggjarí á al­ manna­øk­in­um, hava vit seinnu ár­ini lagt størri áherðslu á og stuðla, at bygt verð­ur til endamálið. Upp ígjøgnum 80’ini og 90’ini var tað vanligt at keypa verandi bygningar, ser­liga sethús, og umvæla og innrætta hesi, so at tey nøkt­ aðu tørvin. Tá tú ger slíkar quick-fix loysn­ir, er tað sjáldan at tú fær meira enn næstbestu loysn­ina – og kostnaðarliga er hetta ikki endiliga ein bet­ ur loysn. Seinstu árini hevur dent­ ur tí verið lagdur á at byggja til endamálið, og vit hava fing­ið fleiri góðar loysnir. Úr rúgv­uni kann eg nevna, at í løt­uni verða vardir bústaðir bygdir í Klaksvík og Runavík til fólk við serligum tørvi, nýggja Reiðrið í Runavík, sum er stásiligt tilboð til heima­búgv­andi fjølbrekað børn og ung, verður eisini lið­ ugt í næstum. Um ikki alt ov leingi verður farið und­ir at byggja Virkn­is- og um­lætt­ ing­ar­dep­il á Sandi til børn og ung við ser­lig­um av­bjóð­ ing­um. Og í næst­um verð­ur sambýl­ið Eyst­an Heyg til sál­ar­sjúk hand­að Al­manna­ mála­ráð­num. Hetta eru alt verk­ætl­an­ ir, har almennu mynd­ug­ leik­ar­nir í tøttum samstarvi við umboð fyri brúkarar og arki­tektar, hava arbeitt við at finna tær allarbestu loysn­ir­ nar, har tað bæði verður tikið hædd fyri funktionaliteti og estetikki. Arkitekturur snýr seg um at forma og innrætta rúm, ant­in tað er rúm í einum bygn­ingi, í einum býi ella ein­um lands­lagi. Rúmið skal nøkta fleiri endamálum – tað skal vera hóskandi – til tíðina, til stað­ið, til funktión­ ir­nar og møgu­leik­ar­nar. Tá ein borgari kemur í ein almennan bygning ella ferð­ ast í almenna rúminum, fær borgarin inntrykk og kensl­ ur: – vit kunnu kenna okkum væl, vit kunnu kenna okkum smá, vit kunnu kenna, at “her er ordan í”, her kann eg verða trygg – ella tvørturímóti: “her er lítið skil í!”. Samstundis sigur bygn­ ing­ur­in og “rúmið” nakað um tíðina, vit liva í, ella hava liv­að í. Utt­an at vit geva okk­ um far um tað, kann hátt­ ur­in “rúm­ið” er stað­sett og innrættað, eis­ini siga nakað um virð­ing­ina, ið mynd­ug­ leik­in hev­ur fyri borg­ar­um sínum, og hvat myndugleikin vil, at borg­arin skal kenna fyri sam­fe­lag­num, sum vit liva í. Samfelagið er í støðugari menn­ing, og so er eisini væl­ ferð­ar­samfelagið. Har fyrr var vanligt at bólka fólk upp, er in­klusión eitt av høv­uðs­ enda­mál­inum í nýggja bú­ stað­ar­poli­tikk­inum, sum Al­ manna­mála­ráðið saman við Fíggj­armálaráðnum orðaði í 2012. Aðalmálið í bú­stað­ar­ poli­tikk­in­um er, at rúm skal verða fyri øllum. Áhugamál og tørv­ur hjá øllum borg­ ar­um skulu síggj­ast aftur í inn­rætt­ing­un­um, sum verða gjørd­ar. Held­ur enn at byggja og innrætta til ser­ lig­ar mál­bólk­ar, skal dent­ur leggj­ast á al­gilt snið ( uni­ver­ selt design).  Bústaðir skulu byggjast, sum eru til øll – skulu bera øll lívsskeið, eru atkomuligir og hava algilt snið, sum stuðl­ar undir inklusión og at fólk kunnu vera sum longst í egn­um heimi. Á henda hátt stuðl­ar bústaðarpolitikkurin und­ir inklusión – at ymisk fólk, sum hava ymiskan tørv, búgva saman, lið um lið. Almannamálaráðið hev­ur eisini latið stuðul til komm­ un­ur­nar, tá ið tær hava bygt røktarheim, og eru fleiri røktarheim bygd hesi seinnu árini – eg kann nevna Valla­ líð og Boðanesheimið í Havn, heimið á Grønanesi í Vest­ manna, Hamragarður í Vági og Heimi á Vánni í Klaksvík. Tá vit byggja eitt nú røkt­ ar­heim, er talan um nógv meira enn ein bygn­ing. Tað er eitt heim hjá teim­um fólk­ un­um, sum skulu bú­leik­ast har, og tað er eitt arb­eiðs­ pláss hjá starvs­fólk­um, sum skulu røkja nógvar ymiskar upp­gávur. Ein vísur røkt­ar­heims­leið­ ari hevur einaferð sagt, at ein bú­staður er nakað fysiskt. Eitt heim – hinvegin – er ein kensla. Bústaðurin er eitt neyð­ ugt uppihaldsstað, meðan heim­ið er eitt stað, har tú ynsk­ir at uppihalda tær. Heim­ið er tann trygga havn­ in, har tú sleppur at vera tú, í tann mun førleikin er til tað, og staðið har tú kenn­ir ábyrgd og hevur av­gerð­ar­ rætt. Hvussu skapar tú eitt heim? Hvussu fært tú fram hesa kensluna av, at hesin nýggi bústaðurin er títt nýggja heim og ikki bara ein nýggj­ur bústaður? Skal hetta eydnast er neyð­ugt, at allir partar sam­ starva og eru við í allari til­ gongd­ini. Hetta eru bæði við­komandi fakfólk, mynd­ ug­leik­ar, brúkarar o.o. Har tað ber til at samansjóða arki­tektur við endamálinum, sum bygningurin skal loysa, so tað ytra og tað inni­halds­ liga ganga hond í hond – ja, tað er ein fortreyt fyri, at slóðbrótandi ætlanin inn­an­ veggja yvirhøvur letur seg gera. Í Føroyum hava vit ikki havt ein orðaðan arki­tekta­ poli­tikk, men ætlar Arki­ tekta­felagið nú at fáa hetta í lag. Ein orð­að­ur al­menn­ur byggi­poli­tikk­ur er á trapp­ uni, nú upp­skot til bygn­ ings­reglu­gerð fyri al­menna bygg­ing er gjørt og sent til hoyr­ing­ar. Vanliga manna­ gongd­in, sum hevur verið, tá tað almenna byggir ella um­ væl­ir, fer at halda fram. Her spæla arkitektar ein týðandi leik­lut, og tað er ógvuliga um­ráð­andi. Skulu hesar stóru íløg­ur­ nar eydnast væl langt inn í framtíðina, er umráðandi at allir partar eru við í allari til­gongd­ini, og her hugsi eg serliga um, at umboð fyri brúk­ar­an eru við. Bæði tey, sum skulu brúka og møguliga búgva í bygninginum, og tey, sum skulu arbeiða og virka har. Tí tær íløgur, sum verða gjørd­ar í samfelagið, mugu og skulu virka soleiðis, at vit í nógv ár fram fáa eitt væl­ virk­andi samfelag, har fólkið trív­ist. Fríggjadagin 3. oktober setti landsstýriskvinnan, Annika Olsen, árliga arkitektadagin Arkitekturur í vælferðarsamfelagnum Annfinn Brekkstein Býráðslimur í Tórshavnar kommunu fyri Sambandsflokkin Jógvan Arge ger í grein fyrr í dag nøk­ur ill­sinn­is­gleps eftir mær í sam­bandi við eitt inn­slag í Rás2, har eg sum bý­ráðs­lim­ur sóknist eft­ir ein­ari skatta­lækk­ing í Tórs­havn­ar Komm­uni í sam­bandi við gerð av fíggj­ ar­ætl­an­ini fyri 2015. Eg kann upplýsa fyri Jógv­an Arge, at als ong­ar pol­it­isk­ar bindandi semj­ur eru gjørd­ar um fíggj­ar­ætl­ an­ina 2015 hjá Tórshavnar Komm­unu. Eg eri, sum onn­ ur frítt still­að­ur at koma við upp­skot­um um inni­ hald í fíggj­ar­ætl­an­ina fyri 2015. Eg fari framhaldandi at virka fyri, at borg­ar­ar í Tórs­havn­ar Komm­unu hava tað so gott sum gjør­ ligt og hetta kann m.a. ger­ast við at veita skatta­ lætt­ar, sum pláss er fyri á fíggj­ar­ætl­an­ini 2015 og utt­an, at nakr­ar av komm­ un­alu tænast­un­um verða ávirk­að­ar, hvørki uppá styttri ella longri sikt. Ong­ an­tíð betur, at vit kunnu halda eitt var­andi lágt skatta­støð­i og sam­stund­is tryggja væl­ferðina. Sjálvgjørt er vælgjørt. Tað at Jógvan Arge so­leið­is gev­ur eitt bak­spark er onki ann­að enn ein re­akt­ión uppá, at hann sam­an við øðr­um tjóð­veld­is­fólk­um í bý­ráð­num er settur uttan pol­it­iska ávirk­an – hví? Eg kenni tær demo­ krat­isku spælireglurnar í sam­gonguni og veit eisini, at talan ikki er um at fáa alt ella onki, men at gera semj­ur og føra realpolitikk. Ver­andi samgonga hevur eitt gott samstarv og hetta ítøki­liga málið kemur ikki at snúgva seg um nak­að brot á samgonguna. Vit í sam­gonguni skulu sjálv­ andi tola at viðgera øll týð­ andi mál – eisini skatta­lætt­ ar til fólkið. Jógvan Arge kundi kanska hugsa sær eitt minni­luta-diktatur í bý­ ráð­num, men tað fær hann ong­an­tíð undir verandi sam­gongu. kjak Jógvan Arge uttan politiska ávirkan í Tórshavnar býráð