hósdagur 9. oktober 2014síða 49

17 Mentanarblaðið hjá Miðlahúsinum 6 • 10. oktober 2014 17 okkum í mun til hini. Í 19indi øld varð ein serlig sjálvs­mynd skapt og í hesi sjálvsmynd spældu m.a. bók­mentir og mentan ein nýggjan leiklut. Føroyska sjálvs­myndin kom soleiðis ikki úr ongum, men var ávirkað av ímyndum, ið framkomu av føroyingum og tí føroyska, tað gjørdist t.d. týðandi at kunna ímynda landið og lands­lagið sum nakað tjóðskaparligt har ikono­grafiskir formar vóru brúktir. Landslagsmyndir komu at tengja tjóðskap saman við hetta at skapa ein sam­leika. Eksotiski føroyingurin Hóast ferðandi í 19indu øld høvdu jaligar ímyndir av føroyingum, so sóu tey fólkið sum okkurt eksotisk. Her síggja vit eina glorifisering av fólkum sum man helt livdu ósek, rein ella autentisk lív nær náttúruni. Men enn var Evropa í miðuni av modernitetinum og stóð fyri framburði og siðmenning, meðan onnur kundu umboða eina eldri – og kanska mista – ímynd av hvussu alt var áðrenn modernitetin. Tað ekotiska er tí ein eurosentrisk ímynd. Náttúran varð eisini romantiserað, meðan ferðandi og føroyingar sjálvir høvdu eina milda ella týðuliga andstygd fyri høvuðstaðinum Tórshavn, ið skjótt víst tekin um modernað lív. Tað var hetta sum ikki var í trá við eksotismuna hjá teimum ferðandi. Enn er tað soleiðis nakað sum enn ger seg galdandi tá DR sendir eina sending um Føroyar kallað Horisont í 2013, ið kom at øsa føroyingar tí eitt nú Havnin ikki var við. Skotin Robert Chambers tók til í 1856 um havnarfólk: »…kvinnur og børn sum lúra eftir okkum gjøgnum hurðar eru sera ódámlig at líta at. (…)«. Lukturin av fisku, deyðum hvalum í teimum smølu gøtunum í Havn. Harbaldna lívið í roykfyltum húsum í smáum bygdum gjørdi at ferða­høv­ undar høvdu torført við at fóta sær sosialt mangan. Gloymda landið Føroyar fekk eina ímynd sum nærum farið í gloymsk­ una. Tað var hendan eksotisman, ið spakuliga kom at loypa inn í føroysku sjálvsmyndina. Enski designarin og høvundin William Morris kom t.d. til Føroyar í 1871, har hann tók til: »Eg helt tað vera (…) meiri fjarskotið og melankolskt enn eg kann siga frá ()« Við at hálova ímyndini av tí sum var »afturstandandi« ella »seinkað«, komu bæði Morris og tey sunnan at romantisera eina mentan av »livandi fossilum« sum livdu í vøkrum landsløgum. Tað var einamest henda ímyndin (um ikki beinleiðis frá Morris), ið fólkini í Norði og í Føroyum komu at brúka í teirra egnu sjálvmyndum. Føroyska sjálvs­myndin var soleiðis skapt av at brúka eina evro­sentriska romantisering av at vera ein sokallaður tiðar­lummi – eitt land ella eitt »Shire« uttananfyri tíð og modernitet. Soleiðis fingu Føroyar eina ímynd, ið vit kundu brúka til at lokka onnur at vitja okkum. Eksotisman gjørdist til sjálv­eksotismu. Sjálv­eksotiski tankin er enn ein sterkur partur av okkara sjálvs­mynd, list og mentan. »Postkort Føroyar« Tað sum modernaðir nation-branding serfrøðingurar siga er føroyskt vísir seg ofta meinlíkt ímyndunum, ið ferðandi í 19indu øld komu fram við, her hava tey bara sett listafólk út í náttúruna. Vit síggja enn romantiska sambandið millum ímyndina av náttúruni og samleikanum hjá føroyingum. Í øðrum lýsingum siga tey Føroyar vera »órørdar av tíðini«. Sjálv­ eksotiska ímyndin sær ósek, út, men hon er eisini skaðilig fyri okkum, tí hon fastheldur okkum sum aftur­stand­ andi, serliga tí modernaðu Føroyar eru alt annað, men eitt lítið spennandi, modernað, hipt og smart land sum hevur alt hvat man kann droyma um av t.d. mentan, mati og rokktónleiki.