hósdagur 16. oktober 2014síða 36

Sosialurin nr. 118 · 17. oktober 2014 4 VIKUSKIFTI Kjakið Trúgv Arni Zachariassen arnizach@gmail.com Hin 11. septembur 2001, kl. 8:46 lokala tíð, flugu limir í islamiska yvir­gangs­ bólk­inum eitt Boeng 767 ferðafólka­ flog­far inn í norðrara tornið í World Trade Center. 2996 fólk lógu eftir á. Tá broyttist heimurin. Í ein ávísan, men avgerandi mun. Tað er nú strævnari enn nakrantíð at vera flúgvandi ferðafólk, har bæði høvd, dintil og fótbúni skal kannast fyri bumbur. Men almenna fatanin, ella ið hvussu so er almenna kjakið, um átrúnað broyttist eisini. Tíðin 11. septembur og aftaná var ein ógvuliga átrúnaðarlig tíð. Tað var átrún­aður, í ein avgerandi mun ið hvussu so er, sum lá aftanfyri álopini hendan týsmorgunin í New York og Washington, D.C. Søgan var uttan iva hópin meira innviklað enn so. Men islam var ein avgerandi partur av eldfima kokkteylinum, sum brast tann dagin. Á pappírinum sekuleri vestur­heimurin, leiddur av Amerika, sjálvandi, og Stórabretlandi, mintist knapp­liga til sínar kristnu røtur í døgunum eftir álopið, tá ið svarast skuldi aftur, og Guds hjálp varð ákallað og forsjón ognartikin væl greiðari enn vanligt. Hin 20. septembur stóð George W. Bush, forseti, frammanfyri lóg­gávu­ tinginum og amerikanska fólk­inum og endaði eina røðu, sum uppá tað harðasta mældi til kríggj ímóti yvir­ gangi, við hesum orðunum. – Vit kenna ikki hvussu hesin bar­ dagin fer at gangast, men vit kenna hvussu hann fer at enda. Frælsi og ótti, rættvísi og óndskapur, hava altíð kríggj­ast, og vit vita at Gud er ikki uttan­veltaður teimum viðvíkjandi. Tony Blair, sum annars var kendur fyri ikki vilja hava nakað við átrúnað at gera, treiv eisini í religiøsu yvirtónarnar og kallaði terrorismu »óndskap«, sum ikki virdi »heilagleika lívsins«. Hvat bleiv av heilagleika lívsins í báðum kríggjunum, Bush og Blair byrj­ aðu í teirra krossferð ímóti yvirgangi, er so ein annar spurningur. Tað sigst at sjálvdan fyrr høvdu kirkjur og samkomuhús verið so væl vitjaðar sum í vikuni eftir álopini 11. septembur. Baksláttur Men ikki øll tóku undir við átrúnaðar­ ligu vekingini, hjá tí almenna og tí privata, eftir 11. septembur. David Silver­man, formaðurin fyri felagskapin American Atheists, tók soleiðis saman um tá ið hann í samrøðu við CNN leit aftur á ófrættakendu tíðina eftir : – Tað vísti okkum gudloysingum veruliga hví átrúnaður ikki má hava makt. Átrúnaður er vandamikil, sjálvt okkara egni. Hóast heimurin altíð hevur verið og enn í sera stóran mun er religiøsur, so hava tað altíð verið tey, sum hava meldað seg úr gudiliga spælinum. Tey, sum hava havt aðrar tankar og eru gingin aðrar leiðir. Ikki altíð og ikki fyrr­enn heilt kortsíðani hava tey kunna givið seg og støðu sína til kennar alment. Og ikki fyrrenn heilt, heilt kortsíðani eru tey vorðin ein almennur, meira ella minni organiseraður samfelagsbólkur. Hetta hava vit 11. septembur fyri at takka (ella banna). Ófrættakenda and­ litið, sum átrúnaður vísti tann dagin og tíðina eftir, bæði sum islamiskt terror og sum vesturlendsk krígsmaskina, lokk­aði gudloysingar fram í ljósið. Og inn í kjakið. Hóast lítið og einki nýtt var at frætta frá hesum gudloysingunum, var al­ menni profilurin og evangeliski eld­ hugin nýggjur. Og tí fingu teir heitið »nýateistarnir«. Í 2004 kom bókin hjá Sam Harris, »The End of Faith«, út og í 2006 kom »The God Delusion« hjá Richard Dawkins út. Sama ár gav Daniel Dennett bókina »Breaking The Spell« út, og árið eftir kom »god Is Not Great« hjá Christopher Hitchens út. Hitchens legði ikki fingrarnar ímillum tá ið hann við undir­heitinum á bókini langaði út, at »Religion poisons everything« – átrún­aður eitrar alt. Allar hesar bøkurnar vóru best­ seljarar. Dawkinsa »God Delusion« lá sum nummar 1 á New York Times lista­num yvir best seldar bøkur í 51 vikur á rað. Harris, Dawkins, Dennett og Hitchens vórðu kallaðir teir fýra dóma­ dags­reiðmennirnir. Eins og gátuføru reið­mennirnir, sum Jóhannesar Opin­ bering sipar til, merkti teirra koma, at endi als var nær. Ella, endi átrúnaðar. Í høvðusheitum kunnu argumentini hjá reiðmonnunum og teirra mongu sam­verka­monnum og stuðlum takast saman­um soleiðis: Átrúnaður er skaðiligur, tí trúgv er ósamanbærilig við vit og skil. Vísindini prógva átrúnað skeivan og gera hann óneyðugan. Og tí skal átrúnaður einki pláss hava í al­ menna rúminum. Trúgv ímóti viti og skili – Trúgv er stóra undanførslan, stóra um­beringin fyri tí ikki at hugsa og at meta um próvførslur. Trúgv er at góð­ taka nakað hóast, ella kanska enntá orsaka av, manglandi prógvum. Soleiðis allýsti Richard Dawkins trúgv í bók síni, »The Selfish Gene«. Og ein semja við hesi allýsing gong­ ur ígjøgnum allar bøkurnar, sum reið­ mennirnir hava skrivað, og ger seg galdandi í gudleysu rørsluni sum heild. Vit og skil er úrslitið av eini kritiskari tilgongd til heiminum og eins upplivilsi av honum. Einki skal bara góðtakast sum góð vøra, men skal kannast gjølla áðrenn sannleikaspjaldrið verður sett á. Fullkomna mótsøgnin til eina slíka tilgongd verður søgd at vera trúgv. Tá ið ein trýr, kannar ein ikki sjálvur pá­ standir kritiskt. Heldur verða pástandir um Gud Oxford professari í støddfrøði er ein av størru fiskunum í kjakinum, sum er kiknað kring knøttin um, hvar – um nakrastaðni yvirhøvur – Gud hoyrir heima í heiminum í dag. Um mánaðarskiftið vitjar John Lennox í Føroyum